Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r., oddalił skargę S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. H z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich, związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a powyższej ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust.
3. Zastrzeżenie to polega na tym, że nie pozbawia się uprawnień kombatanckich osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zostały zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.
W sprawie jest niesporne, że skarżący zatrudniony był w Miejskim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w T. oraz w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od lutego 1945 r. do 31 października 1946 r. w charakterze młodszego referenta, a następnie zastępcy kierownika PUBP. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu, że do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowany przez te organizacje w celu pomocy. Podnoszona zaś przez skarżącego okoliczność, że brał udział w kampanii wrześniowej w 1939 r. w szeregach Wojska Polskiego oraz służył w tajnych organizacjach zbrojnych, nie wyłącza zastosowania wskazanych uregulowań ustawy o kombatantach. Skoro zgodnie z tymi uregulowaniami zatrudnienie i pełnienie służby lub funkcji w Urzędzie Bezpieczeństwa wyklucza możliwość zachowania uprawnień kombatanckich, niezależnie od podstawy ich nabycia, to decyzję pozbawiającą skarżącego tych uprawnień należy uznać za zgodną z prawem.
Sygn. akt II OSK 1008/06
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł S. K., reprezentowany przez radcę prawnego zarzucając temu wyrokowi:
- - błędną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a w związku z ust. 3 tego artykułu powyższej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach przez przyjęcie, że w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności wyłączające stosowanie tego przepisu,
- - niezastosowanie art. 25 ust. 3 powyższej ustawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przez Sąd przepisów postępowania:
- - art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przez niepouczenie strony występującej bez adwokata lub radcy prawnego o skutkach prawnych braku możliwości złożenia wyjaśnień na rozprawie,
- - art. 91 ust. 3 powyższej ustawy przez to, że przewodniczący nie zarządził o konieczności stawienia się strony celem złożenia wyjaśnień,
- - art. 119 ust. 2 powyższej ustawy przez skierowanie sprawy do trybu uproszczonego, pomimo braku złożenia przez skarżącego stosownego wniosku.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uprawnienia kombatanckie zostały przyznane skarżącemu m.in. za udział w kampanii wrześniowej 1939 r. -decyzją z dnia 26 stycznia 1978 r. Z redakcji zaś art. 25 ust. 3 ustawy o kombatantach wynika, że weryfikacji winny podlegać uprawnienia przyznane po 1988 r. Uprawnienia skarżącego nie powinny więc podlegać weryfikacji. Autor skargi podnosi także, iż weryfikacji uprawnień dokonano w 2004 r. kiedy skarżący miał już ukończone 90 lat. Nie mógł więc skutecznie podjąć obrony swoich praw z oczywistych bowiem względów, nie mógł korzystać z dowodu ze świadków. Trudno też przyjąć, aby skarżący posiadał dowody z dokumentów wskazujących na kierowanie go do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe, zważywszy okoliczności konspiracyjne tamtego czasu. W takich warunkach złożenie przez skarżącego wyjaśnień na rozprawie było konieczne.
Zdaniem autora skargi fakt, iż brał on udział w kampanii wrześniowej, a po jej zakończeniu brał udział w niepodległościowej organizacji NSZ nie pozwala na przyjęcie, że "mając taką patriotyczną przeszłość, legitymując się tak obywatelską postawą (...) skarżący świadomie chciał szkodzić narodowi polskiemu, a szczególnie tym osobom, na rzecz których narażał wcześniej swoje zdrowie i życie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ponieważ w skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r. FSK 618/04 - ONSAiWSA 2005 nr 6, poz. 120). Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 powołanej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez to, że Sąd ten nie poinformował skarżącego o skutkach jego niestawiennictwa na rozprawę jest pozbawiony podstaw. Sąd zawiadomił skarżącego, że strona przeciwna wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym informując go jednocześnie, że jeśli skarżący w terminie 14 dni od daty tego zawiadomienia nie zażąda przeprowadzenia rozprawy - sprawa będzie rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron.
Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie ma obowiązku bardziej szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 1981 r. IV PZ 35/81 wyraził pogląd, że Sąd nie jest zobowiązany ani do przestrzegania strony przed lekkomyślnym nietroszczeniem się o jej własne interesy i zalecania takich działań, które każdy dorosły i zapobiegliwy człowiek podejmuje z własnej inicjatywy w swoich życiowych sprawach. Pogląd ten podziela skład orzekający w sprawie niniejszej.
Bezsporny jest także zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 91 ust. 3 powyższej ustawy. Przepis ten stanowi, że w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy, sąd może zarządzić obowiązkowe stawienie się strony. Jest to zatem przepis, który uprawnia (a nie zobowiązuje) sąd do zarządzenia stawiennictwa strony, pozostawiając ocenie sądu potrzebę skorzystania z tego uprawnienia. W sprawie niniejszej Sąd potrzeby takiej nie stwierdził, materiał zgromadzony w aktach był wystarczający dla dokonania oceny legalności zaskarżonych decyzji, jeśli zaś -zdaniem skarżącego - jego wyjaśnienia mogły mieć znaczenie dla wyniku sprawy, to niezależnie od stanowiska Sądu w tej kwestii mógł żądać wyznaczenia sprawy celem złożenia tych wyjaśnień, czego jednak nie uczynił. Ani treść skargi kasacyjnej ani zachowanie skarżącego na rozprawie w NSA (po udzieleniu głosu skarżącemu -skarżący oświadczył, że nie ma nic do dodania) nie wskazują na to, aby skarżący miał do wyjaśnienia jakiekolwiek inne okoliczności, niż wynikające z akt.
Zarzut naruszenia przez Sąd art. 119 pkt 2 jest - w okolicznościach sprawy niniejszej - również nieuzasadniony. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli taki wniosek zgłosi strona, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku
Sygn. akt II OSK 1008/05 nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie niniejszej wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, który wydał zaskarżoną decyzję, będący stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 32 powyższej ustawy). Jak wyżej wskazano - Wojewódzki Sąd Administracyjny, pismem z dnia 23 listopada 2004 r. (k. 6 akt) zawiadomił skarżącego o zgłoszeniu takiego wniosku przez organ, informując jednocześnie skarżącego o możliwości, złożenia przez niego wniosku o przeprowadzenie rozprawy. Wniosku takiego skarżący nie złożył. W tych okolicznościach rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie może być uznane za dokonane z naruszeniem powyższego art. 119 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przechodząc do oceny zarzutów dotyczących naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w związku z ust. 3 tego artykułu oraz art. 25 ust. 3 powyższej ustawy o kombatantach wskazać należy, że skoro jest w sprawie niesporne, że w okresie wskazanym w art. 21 ust. 2 pkt 4a skarżący pełnił służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, to stosownie do tego przepisu uprawnienia kombatanckie skarżącemu nie przysługują. Wyjątek od zasady wynikającej z tego przepisu przewiduje ust. 3 stanowiąc, że zasada ta nie odnosi się do osób, które zostały skierowane do wymienionych służb i organów przez organizacje niepodległościowe. Przepis ten jednak zastrzega obowiązek przedłożenia przez osobę zainteresowaną dowodów na tę okoliczność. Dowodów takich skarżący nie przedstawił.
Niezależnie więc od tego, jakie obecnie wskazuje przyczyny braku dowodów na tę okoliczność, sam fakt ich braku wyklucza możliwość stosowania w jego sprawie przepisu art. 21 ust. 3 powyższej ustawy. Nie znajduje także oparcia w treści art. 25 zarzut, że z uwagi na treść ust. 3 tego przepisu - skarżący nie mógł być pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych mu przed 1988 rokiem.
Przepisy ustawy o kombatantach nie uzależniają możliwości wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich od daty przyznania tych uprawnień. Przepis art. 25 ust. 2 określa przesłanki dające podstawę do pozbawienia wprost uprawnień kombatanckich, przepis zaś art. 25 ust. 3 przewiduje obowiązek weryfikacji decyzji przyznających uprawnienia kombatanckie, które wydane zostały po dniu 31 grudnia 1988 r. Pojęcie "weryfikacja" użyte w ust. 3 art. 25 nie jest tożsame z pojęciem "pozbawienie", o którym stanowi art. 25 ust. 2 ustawy. Przesłanki z art. 25 ust. 2 oraz z art. 25 ust. 3 są rozłączne i niezależne. Postępowanie weryfikacyjne określone w art. 25 ust. 3 dotyczy wszystkich decyzji wydanych po dniu 31 grudnia 1988 r. niezależnie od tego, jaki był tytuł czy podstawa do przyznania uprawnień kombatanckich. Przepis zaś
Sygn. akt II OSK 1008/05 art. 25 ust. 2 dotyczy pozbawienia uprawnień kombatanckich wszystkich wymienionych w nim osób, bez względu na datę otrzymania uprawnień - z wyłączeniami określonymi w zdaniu drugim ust. 2 pkt 2 tego przepisu. Podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie przed 1988 r. nie ma żadnego związku ze sprawą i nie wpływa na ocenę zasadności zaskarżonego wyroku, skoro w sprawie bezsporne jest, że skarżący w 1945 - 1946 r. był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa (pełniąc m.in. funkcję zastępcy kierownika tego urzędu).
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.