Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 155/09 oddalił skargę J. B. na postanowienie Marszałka Województwa Podlaskiego z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczeń.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
J. B. zwrócił się do Dyrektora Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w C. (SPP ZOZ) o wydanie zaświadczeń, dotyczących jego stanu zdrowia i pobytu na internacji.
Wnioskiem z dnia 2 marca 2007 r. J. B. zwrócił się o wydanie zaświadczenia następującej treści: "Dyrektor SPP ZOZ w C. zaświadcza, że J. B. był badany psychiatrycznie w dniu 29 marca 2005 r. przez lekarzy psychiatrów D. Ł. i D. Ś. i zgłosił żądanie wystawienia recepty, a badający lekarze jej nie wystawili. Zaświadczenie wydaje się na prośbę pacjenta w celu dochodzenia roszczeń za utrudnianie dostępu do świadczeń leczniczych." Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r. na podstawie art. 219 k.p.a. odmówiono wydania zaświadczenia o żądanej treści wskazując, że szpital nie dysponuje opinią psychiatryczną sporządzoną w dniu 29 marca 2005 r., a wskazani przez J. B. lekarze psychiatrzy nie pamiętają terminu badania ambulatoryjnego i zgłoszonego w trakcie tego badania żądania wystawienia recepty. Biegli lekarze mieli obowiązek przedstawić opinię prokuraturze lub sądowi i nie byli uprawnieni do wystawiania badanemu recept, gdyż nie był on wówczas pacjentem SPP ZOZ, ani nie był konsultowany przez lekarzy tam pracujących.
Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia o "stawieniu się J. B. w dniu 29 marca 2005 r. na badanie zarządzone przez prokuraturę, o aktualnym stanie zdrowia, o czasowej niezdolności do pracy" z uwagi na brak dokumentacji w tym przedmiocie.
Wnioskiem z dnia 3 marca 2006 r., zmodyfikowanym pismem z 25 stycznia 2007 r., J. B. wystąpił o wydanie mu zaświadczenia o braku możliwości udzielenia w warunkach szpitalnych oddziału zamkniętego świadczeń pomocy psychologicznej i prowadzenia treningu umiejętności społecznych, o braku przeciwwskazań do kontynuowania leczenia farmakologicznego w warunkach wolnościowych pod ścisłą kontrolą lekarzy oraz o stanie zdrowia w dacie złożenia podania - 2 marca 2006 r. - w oparciu o historię choroby i posiadane dane z internacji.
Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia o treści wskazanej przez wnioskodawcę dotyczącej aktualnego na datę 2 marca 2006 r. stanu zdrowia, braku możliwości udzielenia w warunkach szpitalnych oddziału zamkniętego świadczeń pomocy psychologicznej i przeprowadzenia treningu umiejętności społecznych, braku przeciwwskazań do dalszego leczenia farmakologicznego w warunkach wolnościowych. Wskazano, iż treść żądania nie odpowiada stanowi faktycznemu na datę 2 marca 2006 r., a w dniu 18 kwietnia 2006 r. zaświadczenie o aktualnym stanie zdrowia wnioskodawcy zostało wydane jego pełnomocnikowi.
Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2006 r. J. B. zwrócił się o wydanie zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia psychicznego - ze szczególnym uwzględnieniem tego czy dalsze pozostawanie w zakładzie jest konieczne. We wniosku wskazano, że zaświadczenie jest wnioskodawcy niezbędne do ubiegania się o uchylenie internacji.
Postanowieniem nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 2007 r., odmówiono wydania zaświadczenia, wskazując, iż zgodnie z art. 203 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego do uchylenia internacji wymagana jest opinia psychiatryczna o stanie zdrowia sporządzona przez biegłych psychiatrów. Wnioskodawca nie ma zatem interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia o stanie zdrowia.
J. B. złożył na każde z powyższych postanowień zażalenie z wnioskiem o ich uchylenie w całości.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak [...] Marszałek Województwa Podlaskiego utrzymał w mocy wszystkie zaskarżone postanowienia.
Skargę na powyższe postanowienie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J. B. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 października 2007 r. w sprawie II SA/Bk 487/07 skarga została oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 101/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając ponownie sprawę wskazał, że stosownie do art. 190 p.p.s.a. jest związany wykładnią zawartą w wyroku NSA z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 101/08. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z punktu widzenia oceny legalności zaskarżonego postanowienia ważny jest pogląd NSA w myśl którego, jeżeli dla uchylenia środka zabezpieczającego, niezbędne jest potwierdzenie okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia w określonej formie – opinii biegłych lekarzy, to nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 217 § 2 pkt.2 k.p.a., w ubieganiu się o wydanie zaświadczenia lekarskiego osoba, która złożenie wniosku uzasadnia wyłącznie zamiarem ubiegania się o uchylenie internacji, żądając by jego treść odpowiadała w istocie opinii biegłych. Pogląd ten wiążący skład orzekający w niniejszej sprawie rozstrzyga w istocie o legalności zaskarżonego postanowienia Marszałka Województwa Podlaskiego w zakresie utrzymującym w mocy postanowienie nr [...] z dnia [...] marca 2007 r. (znak [...]).
Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział również pogląd, że nie pozbawia to oczywiście pacjenta prawa do żądania od zakładu opieki zdrowotnej zaświadczenia określającego jego stan zdrowia – w sposób odpowiadający danym posiadanym przez ten zakład.
Sąd wskazał, że aktualnie zgodnie z przepisem art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta... (Dz. U. Nr 76, poz. 641), obowiązującym od dnia 21 maja 2009 r. zakład opieki zdrowotnej jest obowiązany prowadzić dokumentację medyczną osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych zakładu na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
W dacie wydania zaskarżonych postanowień obowiązywało, wydane na podstawie art. 18 ust. 8 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. nr 247, poz. 1819). Na mocy przepisów tego rozporządzenia zakłady opieki zdrowotnej prowadziły dokumentację indywidualną, odnoszącą się do poszczególnych pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych zakładu (§ 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Dokumentacja indywidualna dzieliła się na dokumentację wewnętrzną przeznaczoną na potrzeby zakładu oraz dokumentację indywidualną zewnętrzną przeznaczoną na potrzeby pacjenta korzystającego ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w zakładzie (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). Dokumentacją indywidualną wewnętrzną są w szczególności: historia zdrowia i choroby oraz historia choroby, natomiast dokumentacją indywidualną zewnętrzną są w szczególności: skierowania do szpitala, innego zakładu, a także na badania diagnostyczne i konsultacje, zaświadczenia, orzeczenia, opinie lekarskie oraz karty informacyjne z leczenia szpitalnego. W dokumentacji indywidualnej dokonuje się wpisu o wydaniu dokumentacji indywidualnej zewnętrznej lub załącza jej kopie wewnętrznej (§ 5 ust. 2-4 rozporządzenia).
Zgodnie z obowiązującym, w dacie wydania zaskarżonych postanowień, przepisem art. 19 ust. 1 pkt.2 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, pacjent miał prawo do informacji o swoim stanie zdrowia. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia w takim zakresie, w jakim zakład opieki zdrowotnej informacje te posiadał w prowadzonej, zgodnie z obowiązującymi przepisami indywidualną dokumentacją medyczną. Wydanie zaświadczenia o stanie zdrowia pacjenta, będącego formą indywidualnej dokumentacji zewnętrznej, musi mieć swoją podstawę w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej danego pacjenta. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy zakład opieki zdrowotnej nie posiada określonych informacji w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej pacjenta to nie ma podstawy do wydania zaświadczenia. Oznacza to również, że pacjent nie może żądać wydania zaświadczenia o treści podyktowanej przez siebie.
Zakład opieki zdrowotnej może wydać zaświadczenie o stanie zdrowia pacjenta takiej treści jaka, przy uwzględnieniu aktualnego poziomu wiedzy medycznej, wynika z informacji dotyczących stanu zdrowia i choroby pacjenta, zawartej w indywidualnej dokumentacji wewnętrznej.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organy administracji wykazały, iż skarżący żądał wydania zaświadczeń o stanie zdrowia w sytuacji, gdy zakład nie miał podstaw do ich wydania ze względu na brak informacji w dokumentacji wewnętrznej (postanowienia nr 1 oraz nr 2) bądź ze względu na fakt, iż zaświadczenie którego żądał skarżący byłoby niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy (postanowienie nr 3). Dlatego też odmowa wydania zaświadczeń była zgodna z obowiązującymi, w dacie wydania postanowień przepisami w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej.
Nadto Sąd wskazał, że legalności zaskarżonych postanowień nie podważają dokumenty otrzymane przez skarżącego z Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Dokument zatytułowany " Wniosek Nr 22170/07 złożony przez Pana J. B. przeciwko Polsce (Nr 4) dnia 11 maja 2007 r." w zakresie pytań do stron dotyczy legalności pozbawienia go wolności po 5 stycznia 2007 r., a więc nie dotyczy stanów faktycznych, które miały być potwierdzone zaświadczeniami. Dokument zatytułowany: "Wniosek Nr 24580/06 złożony przez Pana J. B. przeciwko Polsce (Nr 3) dnia 9 czerwca 2006 r." w zakresie pytań do stron formułuje pytania, czy pozbawienie go wolności po 23 lutego 2006 r. było prawnie uzasadnione i czy wnioskodawca został zbadany przez lekarza po jego przyjęciu do szpitala psychiatrycznego w dniu 23 lutego 2006 r., dotyczy stanu faktycznego objętego rozstrzygnięciem postanowienia nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. (znak [...]).
Okoliczności te będą przedmiotem rozpoznania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Samo zaskarżenie nie podważa legalności postanowienia nr 3, albowiem – jak wyjaśnił organ odwoławczy - wydanie zaświadczenia o treści wskazanej przez skarżącego byłoby niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, z uwagi na rzeczywisty stan zdrowia psychicznego wnioskodawcy, stwierdzony opinią wydaną na zlecenie prokuratury.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł J. B. zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:
- 1) Obrazę art. 68 Konstytucji w zw. art.18 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 24 kwietnia 2009r. - Przepisy wprowadzające ustawę o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta, przez niewłaściwe oparcie wyroku na rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów, zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania, wydanego na podstawie zawartej w dawnym art.18 ust. 8 delegacji ustawowej; gdy prawidłowo miał tu zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą o świadczeniach".
- 2) Obrazę art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sposób mający wpływ na treść wyroku, poprzez przyjęcie, że skarżący "nie miał interesu prawnego w rozumieniu art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., w ubieganiu się o wydanie zaświadczenia lekarskiego".
- 3) Obrazę art. 134 § 1 i art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w następstwie tego, że Sąd nie dochowując wymaganej prawem staranności oraz nie zarządzając przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów (historii chorób skarżącego), niezasadnie oparł wyrok na niesprawdzonym fakcie, a kwestionowanym prze skarżącego, że brak było dokumentacji wewnętrznej do wydania żądanych zaświadczeń (postanowienia nr 1 i 2 Dyrektora ZOZ C.) oraz iż zaświadczenie którego żądał skarżący byłoby niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy (postanowienie nr 3 Dyrektora ZOZ C.).
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od skarżonego organu zwrotu kosztów postępowania za obie instancje sądowe, w tym kosztów pełnomocnika według norm przepisanych i zwrotu opłat skarbowej od pełnomocnictwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, które wyznaczyły granice rozpoznania.
W pierwszej kolejności odnotowania wymagała okoliczność, że Sąd pierwszej instancji był związany poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 101/08. W wyroku tym, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, NSA uznał, że jeśli dla uchylenia środka zabezpieczającego niezbędne jest potwierdzenie okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia w określonej formie - opinii biegłych lekarzy, to nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. w ubieganiu się o wydanie zaświadczenia lekarskiego osoba, która złożenie wniosku uzasadnia wyłącznie zamiarem ubiegania się o uchylenie internacji, żądając by jego treść odpowiadała w istocie opinii biegłych. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W kolejnym zdaniu przepis niniejszy stanowi, że "Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." Dlatego też niezasadny jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., gdyż skarżący zmierza do zakwestionowania wykładni prawa dokonanej przez NSA w wyroku z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 101/08, co w świetle art. 190 zd. 2 p.p.s.a. jest niedopuszczalne.
Również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 i art. 106 § 3 p.p.s.a. Skarżący w istocie rzeczy domaga się zweryfikowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanu zdrowia w oparciu o dokumentację medyczną. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy przeprowadzaniu postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu zdrowia. Trzeba też zauważyć, że skarżący domagając się wydania zaświadczeń określonej treści w gruncie rzeczy z zaświadczenia chciałby uczynić opinię lekarską, a nie taka jest rola zaświadczeń.
Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 68 Konstytucji w zw. z art. 18 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Wbrew twierdzeniu skarżącego w sprawie nie miał zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepis niniejszy zawiera wyłączenia przedmiotowe. Stosownie do jego treści świadczeniobiorcy na podstawie ustawy nie przysługują zaświadczenia lekarskie wydawane na jego życzenie, jeżeli nie są one związane z dalszym leczeniem, rehabilitacją, niezdolnością do pracy, kontynuowaniem nauki, uczestnictwem dzieci, uczniów, słuchaczy zakładów kształcenia nauczycieli i studentów w zajęciach sportowych i w zorganizowanym wypoczynku, a także jeżeli nie są wydawane dla celów pomocy społecznej lub uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z treści wniosków skarżącego żadnego z żądanych zaświadczeń nie domagał się w jednym z celów wymienionych w omawianym przepisie.
Nadto, co już wyżej wskazano, treść zaświadczeń określona przez skarżącego bliższa była opinii lekarskiej niż zaświadczenia o stanie zdrowia (żądanie objęte postanowieniem nr 3). Zaświadczenia zaś objęte postanowieniem nr 1 i nr 2 miały dotyczyć przede wszystkim sytuacji związanych z badaniem skarżącego w dniu 29 marca 2005 r. przez biegłych lekarzy psychiatrów związanych z toczącym się postępowaniem karnym.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.