Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2397/13 uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2013 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie odmowy udzielenia W. Z. zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu 24 października 2013 r. W. Z. zwrócił się do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Pismem z dnia 13 listopada 2012 r. W. Z. został wezwany przez organ I instancji do uzupełnienia braku formalnego, tj. dostarczenia oryginału tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Do akt sprawy dołączono bowiem jedynie kserokopię umowy najmu mieszkania z wadami formalnymi.
W toku przedmiotowego postępowania, organ I instancji powziął wątpliwości co do autentyczności podpisu J. S., zamieszczonego na umowie najmu mieszkania z dnia 1 października 2012 r. przedłożonej w wyniku ww. wezwania. W celu wyjaśnienia okoliczności sprawy, w dniu 19 grudnia 2012 r. Wojewoda [...] przesłuchał J.S.. Przesłuchiwany oświadczył, że umowa najmu mieszkania nie jest przez niego napisana, lecz za jego zgodą i wiedzą podpis widniejący na umowie nie został przez niego złożony. Na kolejnym przesłuchaniu, w dniu 16 kwietnia 2013 r. J. S. stwierdził, że zamiast niego podpis pod umową najmu z dnia 1 października 2012 r. złożyła pracowniczka obywatelka C. Oświadczył, że podyktował jej telefonicznie, jak ma napisać tę umowę i poprosił, żeby podpisała się w jego imieniu, jego nazwiskiem.
W dniu 1 lutego 2013 r. organ I instancji przesłuchał do protokołu W.Z. Cudzoziemiec odpowiadając na pytanie, kto sporządzał umowę najmu lokalu przy ulicy D., stwierdził, że sporządziła ją i złożyła pod nią podpis K.Ś., gdyż właściciel lokalu powiedział, iż dla niego byłoby to kłopotliwe. W.Z. dodał, że nie ma świadomości konsekwencji tych działań. Następnie w dniu 1 marca 2013 r. organ I instancji przesłuchał do protokołu K.Ś.. Na pytanie, kto złożył podpisy na przedmiotowym dokumencie, oświadczyła, że podrobiła podpis wynajmującego, ponieważ tak się z nim wcześniej umówiła.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 z późn. zm.) odmówił udzielenia W.Z. zezwolenia stwierdzając, iż cudzoziemiec do akt sprawy dołączył sfałszowaną umowę najmu mieszkania.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania W.Z., decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I. instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony jeżeli w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, w celu użycia za autentyczny, podrobił lub przerobił dokument bądź takiego dokumentu jako autentycznego używał.
W ocenie organu, uzasadnione jest stwierdzenie, że W.Z. świadomie i celowo próbował wprowadzić w błąd organ rozpoznający sprawę co do autentyczności załączonego do akt sprawy dokumentu - umowy najmu mieszkania. Organ stwierdził, że posiadanie przez stronę tytułu prawnego do zajmowanego lokalu jest warunkiem sine qua non prowadzenia przedmiotowego postępowania. Załączając do akt sfałszowaną umowę najmu mieszkania, cudzoziemiec wymusił na organie I instancji prowadzenie postępowania aż do momentu wydania decyzji, bowiem nieuzupełnienie braku formalnego, jakim jest brak tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, w terminie 7 dni od daty odbioru wezwania do usunięcia braku, skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł W.Z. wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, w celu udzielenia W.Z. zezwolenia na zamieszkanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W.Z. podniósł, iż niesporną okolicznością jest, że umowa najmu jest umową ważną i jest w trakcje realizacji, gdyż wraz z żoną mieszka przy ul. D. [...] w B.. Dowodem tego są skuteczne doręczenia korespondencji. Umowa prawidłowo podpisana przez strony została złożona do akt sprawy w dniu 6 listopada 2012 r., na co zwrócono uwagę w uzasadnieniu decyzji. Żądanie uzupełnienia umowy było czynnością zbędną w sytuacji, gdy ważna umowa stron była wykonywana.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyroku, uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2013 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r.
Sąd I. instancji uznał, że za nieprawidłowe należy ocenić stanowisko organów, aby wystąpiła przesłanka określona w art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Nie sposób bowiem przyjąć, aby cudzoziemiec zeznał lub zataił nieprawdę albo w celu użycia za autentyczny podrobił lub przerobił dokument bądź takiego dokumentu jako autentyczny używał. Podniósł, iż bezspornie K.Ś. posiadała ustne pełnomocnictwo do podpisania umowy najmu. W istocie zatem - aczkolwiek nieprawidłowo podpisując się nazwiskiem mocodawcy, a nie własnym - działała w imieniu wynajmującego. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie wynajmujący potwierdził zawarcie umowy najmu, co odzwierciedla protokół przesłuchania świadka z dnia 19 grudnia 2012 r. W przedstawionych okolicznościach podpisanie umowy najmu przez osobę inną niż wynajmujący, a będącą osobą trzecią, nie może zatem zostać potraktowane jako podrobienie dokumentu przez W.Z. bądź używanie takiego dokumentu jako autentycznego.
Sąd podkreślił, że odmowa udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z powodu podania przez cudzoziemca nieprawdziwych informacji jest uzasadniona wówczas, gdy informacja była nieprawdziwa, mogła mieć znaczenie w sprawie i została przekazana przez cudzoziemca ze świadomością jej nieprawdziwości. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca.
Reasumując stwierdził, że organy obu instancji nie rozważyły całokształtu okoliczności sprawy, przez co nie oceniły należycie wagi przypisanego W.Z. uchybienia dotyczącego przedstawienia nieprawidłowo podpisanej umowy najmu oraz nieprawidłowo przyjęły, iż okoliczność ta jest na tyle istotna, że ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Kwestionowane rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. obligujących organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
W skardze kasacyjnej Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I. instancji, ewentualnie w przypadku uwzględnienia podniesionego w skardze kasacyjnej jedynie zarzutu materialnego, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- - art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w pojęciu "podrobienia dokumentu" nie mieści się zachowanie polegające na złożeniu pod dokumentem podpisu za inną osobę w ten sposób, że ma stwarzać wrażenie, iż został złożony przez tę właśnie inną osobę (podpisanie cudzym nazwiskiem), tylko z tego powodu, że nastąpiło to za jej wiedzą i zgodą (osoby, której nazwiskiem podpisano dokument),
- - art. 57 ust. ł pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach, poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że ten przepis prawa materialnego nie miał w sprawie zastosowania, co stanowi skutek:
błędnego założenia przez Sąd I instancji odnośnie znaczenia prawnego udzielenia w formie ustnej, drogą telefoniczną, pełnomocnictwa dla K. Ś. przez J. S., i tym samym niezasadnego utożsamienia pojęcia "podrobienia dokumentu" ze skutecznością dokonania czynności prawnej pomiędzy J.S. a W.Z., pominięcia przez Sąd I instancji, że dołączenie tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego stanowi wymóg formalny wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 60 ust. 5a pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a zatem jego dołączenie warunkuje przeprowadzenie postępowania w sprawie i wydanie decyzji rozstrzygającej udzielenie takiego zezwolenia, jak też ma znaczenie dla ustaleń relewantnych na gruncie art. 53b ust. 1 pkt 2 w zw. art. 53b ust. 5 i 5a ustawy o cudzoziemcach a w konsekwencji błędnej oceny co do braku istotności dokumentu w postaci umowy najmu lokalu mieszkalnego dla rozstrzygnięcia w sprawie.
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez:
błędne uznanie, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
całkowite pominięcie w uzasadnieniu wyroku stanowiska Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wyrażonego w odpowiedzi na skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Rozpatrując skargę kasacyjną w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z przepisu tego wynika m.in., że sąd administracyjny ma obowiązek umotywowania swojego stanowiska co do zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, a więc przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do jego podjęcia. Wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy rozumieć w ten sposób, że uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2006 r., I FSK 372/05).
Powyższe wymagania co do uzasadnienia orzeczenia sądowego mają prowadzić do tego, aby uzasadnienie to było sporządzone w taki sposób, aby możliwa była kontrola instancyjna tego wyroku. Dokonując oceny uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem spełnienia wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób dostateczny wyjaśnił, dlaczego uznał za nieprawidłowe stanowisko organów, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka zawarta w art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach. Podkreślić należy, że okoliczność, iż Sąd I. instancji w zaskarżonym wyroku nie odniósł się do argumentów zawartych w odpowiedzi organu na skargę nie może stanowić o naruszeniu art. 141 § 1 p.p.s.a. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowym, w tym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 2557/13 treści zawarte w odpowiedzi na skargę nie mają znaczenia dla legalności wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego.
Pismo to ma bowiem charakter pomocniczy i treści w nim zawarte mogą jedynie stanowić wyjaśnienia motywów postępowania organu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak odniesienia się do argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę nie może wywołać skutku w postaci uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Za bezzasadny należy uznać także zarzut naruszenia przez Sąd I. instancji treści art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że z uwagi, iż W.Z. świadomie posłużył się umową najmu z podrobionym podpisem, w sprawie wystąpiła przesłanka o której mowa w art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach.
Zgodnie z treścią art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jeżeli w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony zeznał nieprawdę lub zataił prawdę albo, w celu użycia za autentyczny, podrobił lub przerobił dokument bądź takiego dokumentu jako autentycznego używał.
Z treści powyższego przepisu wynika, że ustawodawca przewidział swoistą sankcję w postaci odmowy udzielenia zezwolenia w stosunku do cudzoziemca, który wprowadził w błąd organ prowadzący postępowanie. Należy jednak podkreślić, że przesłanka ta uzasadnia odmowę zawsze wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika, że zatajenie prawdy odnosi się do okoliczności, które mają znaczenie w sprawie legalizacji pobytu (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 488/06).
Zgodnie z treścią art. 60 ust. 5a pkt 1 ustawy o cudzoziemcach do wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony należy dołączyć także tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego, w którym cudzoziemiec przebywa lub zamierza przebywać, w przypadku cudzoziemca, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1, 2, 7, 9, 13 i 14 oraz w art. 53a ust. 1 pkt 1, 2 i 4.
Zgodzić należy się ze stwierdzeniem skarżącego kasacyjnie, iż dołączenie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego stanowi wymóg formalny wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 60 ust. 5a pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Jednakże podkreślić należy, że przedłożenie dokumentu stanowiącego tytuł prawny do zajmowanego lokalu tj. umowy najmu, który zawiera pewne nieprawidłowości (tak jak w niniejszej sprawie) nie może automatycznie prowadzić do odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach.
W przedmiotowej sprawie W.Z. przedstawił umowę najmu lokalu znajdującego się przy ul. D. [...] w B. zawartą w dniu 1 października 2012 r. na której brak jest prawidłowego podpisu wynajmującego ww. lokal tj. J.S.. Z przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego wynika, że podpis widniejący na ww. umowie nie został złożony przez wynajmującego tylko przez K.Ś.. K.Ś. podpisała umowę posługując się nazwiskiem J.S.. W ocenie skarżącego kasacyjnie, z uwagi na brak prawidłowego podpisu na ww. umowie najmu w niniejszej sprawie winien zastosowanie przepis art. 57 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższym stwierdzeniem skarżącego kasacyjnie nie można się zgodzić. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż okoliczność wynajęcia ww. lokalu przez W.Z. została potwierdzona przez właściciela mieszkania tj. J.S. podczas przesłuchania w dniu 19 grudnia 2012 r. oraz 16 kwietnia 2013 r. Ponadto organy administracji w żaden sposób nie negowały w decyzji okoliczności faktycznego zamieszkiwania przez W.Z. w lokalu przy ul. D. [...] w B..
Nie ulega wątpliwości, że z zeznań złożonych przez J.S. wynika, że umowa z dnia 1 października 2012 r. była sporządzona za jego zgodą i wiedzą. Podczas przesłuchania J.S. wprost oświadczył "podyktowałem jej (K.Ś.) jak ma napisać tę umowę i poprosiłem żeby podpisała się w moim imieniu, moim nazwiskiem". Z jego wyjaśnień wynika także, że nie mógł osobiście podpisać umowy bowiem znajdował się w innej miejscowości natomiast W.Z. zależało na ponownym podpisaniu umowy, gdyż musiał ją w wyznaczonym terminie złożyć do urzędu. Podkreślić także należy, że umowa najmu z dnia 1 października 2012 r. złożona przez W.Z. była drugą umową złożoną w niniejszym postępowaniu. Na wcześniejszym etapie postępowania W.Z. złożył umowę najmu z prawidłowymi podpisami, jednakże umowa ta nie zawierała daty jej sporządzenia, dlatego też W.Z. został wezwany do przedstawienia umowy najmu zawierającą datę jej sporządzenia w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.
Ponadto w dniu 11 lutego 2013 r., tj. przed wydaniem przez organ I instancji decyzji, W.Z. podpisał kolejną umowę na najem lokalu przy ul. D. [...] w B., która zawiera prawidłowy podpis wynajmującego tj. J.S..
Mając zatem na uwadze - jak już wskazano powyżej - że przepis art. 56 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o cudzoziemcach może stanowić sankcję w postaci odmowy udzielenia zezwolenia w stosunku do cudzoziemca, który wprowadził w błąd organ prowadzący postępowanie uznać należy, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje on zastosowania. Złożona przez W.Z. umowa najmu z dnia 1 października 2012 r. nie zawierała bowiem informacji sprzecznych ze stanem faktycznym sprawy. Natomiast okoliczność nieprawidłowego podpisu w imieniu wynajmującego nie mogła mieć znaczenia w niniejszej sprawie bowiem wynajęcie przedmiotowego mieszkania zostało dostatecznie potwierdzone przez J.S. podczas jego zeznań złożonych przed organem I. instancji.
Ponadto w sprawie miała znaczenie także okoliczność, iż z uwagi na wątpliwości organu odnoszące się do kwestii braku prawidłowego podpisu pod umową najmu z dnia 1 października 2012 r., W.Z. przedłożył nową umowę najmu z dnia 11 lutego 2013 r. zawierającą prawidłowy podpis J.S..
W konsekwencji za prawidłowe należy uznać stwierdzenie Sądu I. instancji, iż kwestionowane rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. obligujących organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.