Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 15 września 2004 r. odrzucił skargę Z. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję Przewodniczącego Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, orzekającą o odmowie stwierdzenia nieważności pięciu orzeczeń Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K.: Nr [...] z dnia 5 kwietnia 1985 r., Nr [...] z dnia 24 grudnia 1985 r., [...] z dnia 14 września 1990 r. i w S.: Nr [...] z dnia 6 lipca 1988, dotyczących stanu zdrowia Z. P. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest dopuszczalność skargi. W kwestii tej wypowiedział się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, a także Sąd Najwyższy, w tym również w przedmiocie decyzji będących przedmiotem postępowania nadzorczego w sprawie niniejszej.
I tak, w sprawie I SAB 155/97 ze skargi na bezczynność Przewodniczącego Centralnej Komisji Lekarskiej w sprawie wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym i nadzorczym od orzeczeń Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. z dnia 24 grudnia 1985 r. Nr [...] i Nr [...] z dnia 14 września 1990 r. oraz orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. Nr [...] z dnia 6 lipca 1988 r. w przedmiocie ustalenia niezdolności do zawodowej służby wojskowej i związku stwierdzonych chorób ze służbą wojskową, postanowieniem z dnia 24 września 1998 r. Sąd odrzucił skargę Z. P. wskazując, że przepis art. 3 § 2 pkt 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania tych orzeczeń, wyłączał stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego m.in. w sprawach należących do właściwości wojskowych organów administracji państwowej.
Tym samym orzeczenia te wyłączone zostały spod kontroli sądowoadministracyjnej. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że dotyczy to także postępowania nadzorczego w odniesieniu do tych orzeczeń jak również do wydanego w tym samym stanie prawnym orzeczenia Nr 1805/3/85.
Natomiast w postanowieniu z dnia 17 października 2003 r. sygn. akt I SAB 36/03 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że nie jest dopuszczalna skarga do sądu administracyjnego na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w sprawie wydania przez ten organ decyzji w postępowaniu nadzorczym, dotyczącym orzeczeń Nr [...] i [...]. Sąd administracyjny w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. sygn. akt III SP 9/99, w której Sąd Najwyższy wyjaśnił, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej, w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową.
Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym postanowieniu wskazał nadto, że orzeczenia lekarskie z 14 września 1990 r. i z 22 czerwca 2001 r. wydane zostały na wniosek wojskowych organów emerytalnych, dla potrzeb ubezpieczeń społecznych. Orzeczenia te spełniały więc jedynie rolę pomocniczą w procesie decyzyjnym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres kontroli w trybie nadzoru omawianych orzeczeń wydawanych przez Wojskowe Komisje Lekarskie został uregulowany w rozdziale 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych w tych sprawach (Dz.U. Nr 57, poz. 278 ze zm.), który nie poddaje kontroli sądu administracyjnego wydawanych w trybie nadzoru orzeczeń w sprawach dotyczących orzeczeń lekarskich uznając, ze ustawodawca wszelką kontrolę tych orzeczeń skierował na drogę sądową, właściwą dla rozstrzygania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W sprawie niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił te stanowiska i dlatego - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę odrzucił.
W skardze kasacyjnej od tego orzeczenia podpisanej przez radcę prawnego F. P. zarzucono, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 § 1 i § 2 pkt 3, 4, 5; art. 185 § 1, art. 186, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 1 i § 2, art. 239 pkt 1 lit. f w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i 4, art. 10, art. 18 § 1 pkt 6, art. 48, art. 58 § 1 pkt 1, art. 134 § 1 i § 2, art. 135, art. 137 § 1, art. 138, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c pkt 2 i 3, art. 157 § 1, art. 166, art. 175 § 1 i art. 177 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 1 ust. 1 pkt 1, § 36 ust. 1 i 2, § 37 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U.
Nr 57, poz. 287 z 1992 r. ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1, 2, 3, 5, 6 i 7 oraz art. 157 § 1, art. 15, art. 18 k.p.a., w związku z art.1, 2, 3 i 4 ustawy z 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego zaskarżone decyzje należą do kognicji sądu administracyjnego.
Skarżący zarzuca nadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rażąco "naruszył zasadę reformationis in peius i doprowadził do nieważności postępowania sądowoadministracyjnego oraz rażąco naruszył art. 10, 18 § 1 pkt 6, 48, art. 134 § 1 i § 2, art. 135, art. 137 § 1, art. 138, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, pkt 2 i pkt 3, § 2 w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i 4, art. 58 § 1 pkt 1, art. 157 § 1 i art. 166 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "w związku z orzekaniem w sprawie przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy przez zaniechanie zastosowania, nie uwzględnienie, nie przestrzeganie, nie respektowanie przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, omówione w uzasadnieniu skargi".
Skarżący wnosi o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W obszernym uzasadnieniu wyrażono pogląd, że sąd administracyjny z naruszeniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy "zaniechał sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądowa kontrolę zgodności z prawem orzeczeń administracyjnych, podlegających kognicji tego sądu".
Naruszenie art. 10 i art. 137 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący uzasadnia tym, że na rozprawę sądowoadministracyjną wezwana została lekarz psychiatra J. M. z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, jej personalia nie zostały przedstawione stronom na rozprawie, a osoba ta brała udział w tajnej naradzie sędziów i głosowaniem nad wydanym postanowieniem.
Zarzuca nadto, że orzeczenia lekarskie nigdy nie zostały doręczone skarżącemu, skarżący nigdy nie był stroną postępowania emerytalnego i rentowego ani nie brał udziału w takim postępowaniu, nie ubiegał się o żadne dodatki z tytułu inwalidztwa, nie odniósł żadnego uszczerbku na zdrowiu w okresie służby wojskowej, jego stan zdrowia nie budził zastrzeżeń ani nie upoważniał do prowadzenia badań lekarskich.
Orzeczenia lekarskie z okresu sprzed wydania kwestionowanych obecnie orzeczeń potwierdzały jego zdolność do służby wojskowej i te orzeczenia są prawomocne. Wydane następnie orzeczenia (w 1985 r. i następnych) naruszały zasadę powagi rzeczy osądzonej i wydane zostały przez komisje niewłaściwe rzeczowo i miejscowo.
Zdaniem skarżącego wmawiane mu "jakiegoś domniemanego inwalidztwa, stanowi naruszenie praw podmiotowych i dóbr osobistych (czci, godności i wolności osobistej)".
Powołuje się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z 1997 r. stwierdzającą, że sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznawania spraw dotyczących orzeczeń Wojskowych Komisji Lekarskich (OPS 8/1997) oraz na wyrok NSA z 11.IV.2003 r. sygn. akt I SA 2969/02 stwierdzający nieważność w powołaniu na art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzji Ministra Obrony Narodowej i poprzedzającej ją decyzji Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej o odmowie wszczęcia postępowania nadzorczego w sprawie orzeczeń Rejonowych Wojskowych Komisji Lekarskich w K. i S. Znaczna część uzasadnienia skargi kasacyjnej odnosi się do treści wydanych orzeczeń lekarskich, które – zdaniem skarżącego – rażąco naruszają jego prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim rozważenia i oceny wymaga zawarty w skardze kasacyjnej zarzut nieważności postępowania sądowego, motywowany tym, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z udziałem sędziego A. L., która była członkiem składu orzekającego, we wcześniej rozpoznawanej sprawie ze skargi Z. P., w której także wydane zostało postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, sędzia L. podlegała wyłączeniu z mocy samej ustawy z przyczyny wskazanej w art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zarzut ten nie jest trafny. Przepis art. 18 ust. 1 pow. ustawy zawiera wyczerpujące wyliczenie przyczyn wyłączenia sędziego i z uwagi na taki charakter wyliczenia – wskazane w nim przyczyny nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Podana przez autora skargi okoliczność nie daje zakwalifikować się do żadnej z przyczyn wskazanych w tym przepisie. W szczególności nie może być zaliczona do grupy przyczyn określonych w art. 18 § 1 pkt 6. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6 wyłączeniu podlega sędzia, który brał udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia.
W sprawie niniejszej zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzeczenie o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczeń lekarskich wydane zostało przez Ministra Obrony Narodowej Jerzego Szmajdzińskiego.
Zarzut zatem, że sędzia L. podlegała wyłączeniu na zasadzie art. 18 § 1 pkt 6 pow. ustawy jest bezzasadny.
Sąd nie podziela również stanowiska skarżącego co do nieważności postępowania z powodu uczestniczenia w rozprawie osoby, która – wg skarżącego – jest lekarzem zatrudnionym w Instytucie Neurologii i Psychiatrii.
Z zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy wynika, że o terminie rozprawy zawiadomiono wyłącznie skarżącego i Ministra Obrony Narodowej. Obecność na sali rozpraw publiczności nie stanowi o naruszeniu prawa – zgodnie bowiem z art. 10 i art. 90 pow. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. W sprawie niniejszej żaden szczególny przepis nie stanowi o obowiązku wyłączenia jawności, ani też nie zachodziły okoliczności, o jakich mowa w art. 96 § 1 pow. ustawy, uzasadniające zarządzenie przez Sąd, z urzędu odbycia posiedzenia przy drzwiach zamkniętych.
Zarzut zaś naruszenia art. 137 § 1 pow. ustawy poprzez dopuszczenie do udziału w naradzie osoby postronnej, nie znajduje potwierdzenia w sprawie, a nadto nie dawałby podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania w świetle unormowań zawartych w pow. art. 138 § 2 ustawy o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Sąd nie podziela stanowiska autora skargi, że sprawa podlega kognicji sądu administracyjnego i w związku z tym - stawianego zarzutu, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odrzucające skargę, narusza art. 58 § 1 pkt 1 pow. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uchwale Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99, stanowiącej odpowiedź na pytanie prawne postawione przez trzyosobowy skład Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zwraca uwagę na art. 177 Konstytucji R.P., który stanowi, że wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach sprawują sądy powszechne – z wyjątkiem tylko tych spraw, które ustawowo zastrzeżone zostały dla właściwości innych sądów.
Z przepisu tego wynika domniemanie drogi sądownictwa powszechnego. Wyłączenie tej drogi może nastąpić tylko w ustawie i przez zastrzeżenie określonych spraw dla właściwości innych sądów. Zdaniem Sądu Najwyższego "oznacza to, że wyłączenie drogi sądowej aby mogło być zaakceptowane, musi mieć wyraźny, jednoznaczny charakter. Oznacza to tym samym, że przepisy prawa powinny być interpretowane przy uwzględnieniu zasady, że regułą jest to, iż sprawy są rozstrzygane przez sądy powszechne, a to między innymi przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni regulacji dotyczących kognicji sądownictwa administracyjnego w sprawach dotyczących stwierdzenia inwalidztwa, a także związku chorób z taką lub inną służbą".
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ten pogląd. Ani ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1992 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.), ani ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.), ani wydane na podstawie tych ustaw rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania Wojskowych Komisji Lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 57, poz. 278), nie przewidują właściwości sądu administracyjnego dla rozpoznawania spraw dotyczących orzeczeń lekarskich wydawanych przez Wojskowe Komisje Lekarskie. Zakres kontroli w trybie nadzoru orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, uregulowany został w sposób szczególny w przepisach art. art. 36 i 37 pow. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. Z przepisów tych wynika, że każde orzeczenia i decyzja wojskowej komisji lekarskiej sprzeczne z prawem lub wydane z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych, może być w trybie nadzoru uchylone przez Ministra Obrony Narodowej, organ przez niego upoważniony i Przewodniczącego Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej. Żaden z powyższych przepisów nie przewiduje zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia do sądu administracyjnego.
Pozostałe zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące bezzasadności – zdaniem autora skargi – odmowy stwierdzenia przez Ministra nieważności wskazanych orzeczeń lekarskich, nie mogą być przedmiotem rozważań ani ocen w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ nie były przedmiotem oceny dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.