Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1086/09

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1833/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej – uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2008 r., stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od Komendanta Głównego Policji na rzecz skarżącego R. S. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Komendant Główny Policji utrzymał w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] cofającą R. S. pozwolenie na broń palną myśliwską.

Dnia [...] lutego 2008 r. Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu wszczął postępowanie w sprawie cofnięcia R. S. pozwolenia na broń, bowiem powziął wiadomość, że skarżący został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w O. W. z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt [...] za czyn z art. 178a § 1 k.k. (prowadzenie pojazdu samochodowego w stanie nietrzeźwości - 0,70 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) na karę grzywny w wysokości 1000 zł a także zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat. Oskarżony na zasadzie art. 335 k.p.k. dobrowolnie poddał się karze.

Skarżący w toku postępowania administracyjnego złożył do Komendy Wojewódzkiej Policji w Poznaniu pismo, w którym poinformował, iż czyn który popełnił to jednorazowy incydent, gdyż alkoholu nie pije. Należy do [...] Koła Łowieckiego [...], w którym pełni zaszczytną i odpowiedzialną funkcję [...]. Dalsze sankcje w postaci cofnięcia pozwolenia na broń byłyby zbyt drastyczne i nieadekwatne do popełnionego czynu, tym bardziej, że nie utracił wiarygodności w żadnym środowisku. Z opinii Polskiego Związku Łowieckiego wydanej przez Zarząd Okręgowy w K. wynika, iż R. S. jest sumienny, uczciwy, cieszy się szacunkiem wśród wszystkich członków koła łowieckiego i nigdy nie naruszył przepisów bezpieczeństwa przy obchodzeniu się z bronią i amunicją. Organ dwukrotnie przeprowadził wywiady środowiskowe o uprawnionym i skontrolował sposób przechowywania broni. Z opinii tych wynika, że uprawniony jest rencistą, ponadto pracuje w Biurze Ochrony.

Posiada dwie jednostki broni, która jest przechowywana w szafie pancernej, ma pozytywną opinię, nie ma skłonności do nadużywania alkoholu ani innych środków odurzających, nie stwarza obawy użycia broni niezgodnie jej przeznaczeniem.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji cofnął R. S. pozwolenie na posiadanie broni palnej myśliwskiej. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 oraz art. 20 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r., Nr 52, poz. 525, tekst jednolity z późn. zm., dalej zwana u.b.a.). Organ uznał, że przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, które pośrednio mogą zagrażać także życiu, zdrowiu i mieniu ludzi, winny znaleźć się w kręgu przesłanek stwarzających obawę, o której mowa w art. 15 ust.1 pkt 6 u.b.a. Od posiadaczy broni organy Policji wymagają nieskazitelnej postawy, a strona dopuszczając się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji takiej postawy nie wykazała.

W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Komendant Główny Policji powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 i art. 268a kpa oraz art. 18 ust.1 pkt 2 w związku z art. 15 ust.1 pkt. 6 u.b.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że przestępstwo, którego strona się dopuściła nie jest wymienione bezpośrednio w art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a., jednakże ustawodawca wskazał tylko przykładowo okoliczności uzasadniające istnienie obawy użycia broni przez posiadacza w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego i nie jest to katalog zamknięty, o czym świadczy użyty w ustawie wyraz "w szczególności". Organ przyjął zatem, iż takimi okolicznościami winny być, m.in. oskarżenie o popełnienie lub dopuszczenie się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza tego, którego jednym ze znamion jest nietrzeźwość sprawcy.

Rozpoznając skargę na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż jest ona zasadna. Z treści art. 15 ust. 1 pkt 6 cyt. w związku z art. 18 ust. 1 pkt 2 u.b.a. wynika, że z woli ustawodawcy, osoby skazane prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw, uznane zostają za stwarzające obawę użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Co do osób innych niż skazane za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 cyt. w związku z art. 18 ust. 1 pkt 2 u.b.a. nie określa w sposób jednoznaczny stanu faktycznego, będącego podstawą uznania, że wywołują obawę użycia broni w interesie sprzecznym z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym. Co do tych osób musi zatem być przeprowadzone wszechstronne postępowanie dowodowe i w świetle wszystkich zgromadzonych dowodów dokonana ocena, czy uprawniony w przyszłości będzie stwarzał zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego. Samo skazanie za przestępstwo inne niż wymienione w katalogu zawartym w art.15 ust.1 p.6 u.b.a. nie stanowi okoliczności faktycznej wystarczającej do uznania, że pozostawienie skazanemu prawa do posiadania broni stanowić będzie w przyszłości zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego. Dlatego też w ocenie Sądu I instancji, pogląd, że samo skazanie za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości uzasadnia uznanie skazanego za osobę stwarzającą zagrożenie użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego nie znajduje uzasadnienia w treści przepisu, jest zatem za daleko idący i zbyt ogólny, co nie znaczy oczywiście, że osoba taka nigdy nie stwarza zagrożenia niezgodnego z prawem użycia broni.

Gdyby ustawodawca uznawał, że każdemu skazanemu za jakiekolwiek przestępstwo, albo każdemu skazanemu z za przestępstwo z art.178a k.k. należy cofnąć pozwolenie na broń, zmieniłby katalog przyczyn cofnięcia lub poszerzyłby katalog przestępstw z art.15 ust.1 p.6 u.b.a., albo wprowadził stosowną karę dodatkową. Tak się jednak nie stało i przesłanką cofnięcia pozwolenia na broń jest istnienie uzasadnionej obawy jej użycia w interesie sprzecznym z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym. Organ musi więc każdorazowo ocenić, czy uprawniony do posiadania broni, skazany z art.178a § 1 k.k., stwarza zagrożenie użycia broni w sposób sprzeczny z prawem (zagrażający bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu). Ocena, czy posiadacz broni, wobec którego toczy się postępowanie administracyjne o cofnięcie uprawnienia do posiadania tej broni na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 u.b.a., jest osobą, co do której istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, musi zostać wydana w oparciu o wszystkie dowody zebrane w trakcie postępowania administracyjnego.

Do dowodów tych należą orzeczenia sądów karnych. Pamiętać jednak należy, że celem dowodzenia jest ustalenie, czy istnieje uzasadniona obawa, że uprawniony posiadając broń będzie stwarzał zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku prawnego. Obawa ta dotyczy przewidywanych zachowań posiadacza broni. Może ją uzasadniać dotychczasowe postępowanie uprawionego (popełnienie czynów karalnych, nadużywanie alkoholu, popełnianie czynów nagannych, kontakty ze światem przestępczym), czy ujemne cechy charakteru (nieopanowanie, porywczość, niezrównoważenie i inne).

Skarżący R. S., skazany został za przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości i na tej tylko podstawie, uznany został przez organ za osobę, co do której istnieje uzasadniona obawa, iż może użyć broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Organy Policji przy ocenie skarżącego pominęły inne dowody znajdujące się w aktach sprawy: dwie pozytywne opinie policyjne, zakończone konkluzją, iż nie istnieje co do niego obawa użycia broni niezgodnie z jej przeznaczeniem, nienaganny sposób przechowywania broni, opinię ze Związku Łowieckiego, wyjaśnienia uprawnionego, jego postawę w toku postępowania karnego i administracyjnego w tym fakt, że nie bagatelizował on znaczenia przestępstwa, którego się dopuścił, a jedynie wskazywał na jego przypadkowy i jednorazowy charakter.

W ocenie Sądu I instancji, w świetle zaprezentowanej wyżej wykładni art.18 ust.1 p.2 u.b.a. w związku z art.15 ust.1 p.6 u.b.a., wszystkie wymienione okoliczności powinny być przez organ rozważone i wraz z wyrokiem karnym winny być podstawą oceny, czy uprawniony stwarza zagrożenie sprzecznego z prawem użycia broni. W postępowaniu niniejszym organy Policji nie oceniły całokształtu okoliczności i przedwcześnie uznały, że skarżący nie daje rękojmi bezpiecznego używania broni.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komendant Główny Policji zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wobec sprawcy przestępstwa z art. 178a § 1 kk, w szczególności biorąc pod uwagę okoliczności jego popełnienia, nie zachodzi uzasadniona obawa, że może on użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, gdy tymczasem wymieniony czyn wskazuje na zaistnienie takiej obawy;
2. 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1070 z późn. zm.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że organy Policji nie rozważyły wszystkich istotnych okoliczności zgodnie z wymogami art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i nie dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie stosownych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według obowiązujących w tym zakresie norm.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż bezspornym jest w przedmiotowej sprawie, iż R. S. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w O. W. z dnia [...] marca 2007 r. (sygn. akt [...]) za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, tj. za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 kk. Ponadto wymierzono skarżącemu karę grzywny oraz orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 2 lat. Pomimo tego iż przestępstwo, którego dopuścił się wymieniony nie zostało wyraźnie wskazane w dyspozycji art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy, to stwierdzić trzeba, iż przedmiotem ochrony tego przepisu jest także życie i zdrowie innych uczestników ruchu (lądowego, wodnego i itp.). Tego rodzaju zachowanie (tj. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości) często wywołuje bowiem tragiczne skutki w postaci wypadków powodujących śmierć i - kalectwa innych ludzi (w niniejszej sprawie spowodowanie tych skutków, mając na uwadze stopień nietrzeźwości i spowodowanie kolizji drogowej było wysoce prawdopodobne).

Sprawca przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., a za takie został skazany R. S., świadomie zatem godził się z ewentualnymi skutkami swojego zachowania, tj. stworzenia bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia innych ludzi. Dlatego też stan nietrzeźwości, stopień społecznej szkodliwości (stworzenie zagrożenia także dla życia lub zdrowia innych uczestników ruchu drogowego), oraz ewentualne następstwa (kalectwo lub śmierć ludzi, zniszczenie mienia), musi być uznane za niewskazaną przez ustawodawcę przesłankę, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy. Takie zachowanie wymienionego świadczy bowiem o skrajnej nieodpowiedzialności, a także braku wyobraźni, które to cechy mają szczególne znaczenie u osób ubiegających się lub posiadających prawo do broni (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn, akt VI SA/Wa 1972/07).

W odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną, R. S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej będąc związany jej zarzutami. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania określoną przesłankami z art. 183 § 2 p.p.s.a., której nie stwierdzono w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zagadnieniem, które stanowi istotę sporu w przedmiotowej sprawie zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II OPS 4/09, który rozpatrując przedstawione mu przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne: "Czy sam fakt skazania prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo wymienione w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r., Nr 52, poz. 525 ze zm.), uzasadnia cofnięcie pozwolenia na posiadanie broni, czy też niezbędne jest dodatkowo wykazanie, iż przestępstwo to realnie wskazuje na możliwość użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego?", podjął uchwałę następującej treści: "Osoba skazana prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu jest osobą, co do której istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, co uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 6 i art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r., Nr 52, poz. 525 ze zm.)."

Przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale stanowisko znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, zarówno ze względu na jej przedmiot, jak i powołane w skardze kasacyjnej zarzuty. Stąd też wskazać należy, że w literaturze przedmiotu podkreśla się, iż niezależnie od tego, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Ten przepis nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie aprobuje wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu NSA (zob. B. Gruszczyński w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 441.).

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela pogląd zawarty w powoływanej uchwale i nie znajduje podstaw do odstąpienia od stanowiska w niej wyrażonego.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji pozwolenia na broń nie wydaje się osobom, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, a w szczególności skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw. Powołana regulacja - na mocy art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, znajdująca również zastosowanie w sprawach o cofnięcie pozwolenia na broń – przewiduje, że odmowa przyznania prawa do posiadania broni, jak i cofnięcie już przyznanego prawa następuje wobec osób, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

Uzasadniając stanowisko zaprezentowane w wyżej wymienionej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny w poszerzonym składzie wskazał, iż użycie słów "w szczególności", poprzedzające wymienienie osób, które zostały skazane za popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu oznacza, że co do tych osób ustawodawca sam rozstrzygnął, iż co do nich istnieje obawa sprzecznego z prawem użycia broni. Organ nie musi więc wobec tych osób przeprowadzać oceny, czy obawa rzeczywiście istnieje, gdyż oceny tej dokonał już ustawodawca w sposób wiążący. Skoro organ prawidłowo ustalił, że określona osoba w dacie wydania decyzji była osobą skazaną za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, to fakt ten przesądza, iż należy ona do kręgu osób, które zdaniem ustawodawcy stwarzają zagrożenie użycia broni w sposób niezgodny z przepisami prawa i nie mogą tą bronią dysponować.

Z kolei oznacza to, że w razie zaistnienia takiej okoliczności organ Policji jest nią związany, jako przesłanką dla odmowy udzielenia pozwolenia na broń, i zarazem dla wydania decyzji w sprawie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni. W kontekście tym podkreślenia wymaga, iż pozwolenie na broń palną jest uprawnieniem wyjątkowym, będącym atrybutem władztwa państwowego i z tego względu jego posiadacz musi być osobą dającą rękojmię, iż swoim postępowaniem nie zagrozi bezpieczeństwu lub porządkowi publicznemu. W związku z tym, osoby posiadające pozwolenie na broń powinny w sposób szczególny unikać wchodzenia w kolizje z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1781/05 (LEX nr 190907).

Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpoznawanej sprawy, za uprawnioną uznać należy ocenę organów policji, że zachowanie skarżącego naruszającego porządek prawny może rodzić obawy użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Jak wynika z akt sprawy niewątpliwym jest fakt, że skarżący znajdując się pod wpływem alkoholu (0,70mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) zdecydował się kierować samochodem osobowym za co Sąd Rejonowy w O. W. wyrokiem z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt [...] uznał R. S. winnym popełnienia przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. i wymierzył mu karę grzywny oraz orzekł karę zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 2 lat.

Należy zatem stwierdzić, iż skarżący swoim zachowaniem stworzył realne zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tego rodzaju zachowanie często wywołuje tragiczne skutki w postaci wypadków powodujących śmierć i kalectwo ludzi, czy szkodę na mieniu.

Popełnienie przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, z racji charakteru tego przestępstwa jako stwarzającego realne zagrożenie życia i zdrowia, powoduje uzasadnioną i realną obawę, że osoba dopuszczająca się takich czynów może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, co w świetle wykładni art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji dokonanej przez skład siedmiu sędziów w powołanej wyżej uchwale, uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie.

Mając powyższe na uwadze, skoro zasadny okazał się wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a.

Rozpoznając skargę R. S. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2008 r., znak [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, co skutkuje oddaleniem skargi na mocy art. 151 w związku z art. 193 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania od skarżącego na rzecz organu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.