Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1017/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.S., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] października 2017r., nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia i zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrok został podjęty w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu [...] grudnia 2016 r. do Starostwa Powiatowego w D. wpłynął wniosek Wójta Gminy R. o wydanie zezwolenia na usunięcie 4 drzew gatunku lipa drobnolistna z działki nr [...]obręb P. gm. R., stanowiącej własność Gminy R., z uwagi na zły stan zdrowotny oraz stwarzanie zagrożenia dla mienia oraz przebywających na placu zabaw dla dzieci. W toku oględzin nieruchomości ustalono, że wnioskowane drzewa zostały ścięte, a wycinki drzew dokonała [...] grudnia 2016 r. sołtys wsi P. - B.S.
Decyzją z [...] stycznia 2017 r. Starosta D. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie drzew i [...] stycznia 2017 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew.
Decyzją z [...] marca 2017 r. Starosta D. wymierzył B.S. administracyjną karę pieniężną w wysokości 275.000 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 4 drzew gatunku lipa drobnolistna.
Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Starosta D. wymierzył B.S. administracyjną karę pieniężną w wysokości 8.250 zł za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, 4 drzew rosnących na działce nr [...] obręb P., stanowiącej własność Gminy R. gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pni mierzonym na wysokości 130 cm - 145 cm, 135 cm, 110 cm i 160 cm.
Po rozpatrzeniu odwołania B.S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] października 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 935) i wyjaśniło, że podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 2134 z póżn.zm. - dalej w skrócie "u.o.p."), przy czym zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2017 r. poz. 1074), która - z wyjątkiem art. 1 pkt 3 lit. c w zakresie art. 83f ust. 14 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody - weszła w życie w dniu 17 czerwca 2017 r. Następnie organ przywołał regulacje art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p., art. 88 ust. 2 w związku z art. 84 ust. 1 u.o.p., art. 98 ust. 7 u.o.p., i wyjaśnił, że okolicznością niesporną jest usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia przez B.S., na co wskazuje jej oświadczenie z [...] grudnia 2016 r. oraz pismo Kierownika Posterunku Policji w R. z [...] grudnia 2016 r., w którym potwierdzono, że wycięcia drzew dokonała B.S., za co została ukarana mandatem karnym w wysokości 200 zł. Okoliczność ta potwierdzona została w pismach mieszkańców wsi P. skierowanych do organu i instancji.
Za niewiarygodne organ uznał w tej sytuacji oświadczenie odwołującej z [...] lipca 2017 r., w którym zaprzeczyła, iż dokonała usunięcia przedmiotowych drzew. Wycofanie się z wcześniejszego oświadczenia co do usunięcia drzew nastąpiło dopiero po powzięciu wiadomości o wysokości kary grożącej z tego tytułu. Z tych samych względów nie zasługują na uwzględnienie żądania przeprowadzenia postępowania co do ustalenia sprawcy usunięcia drzew. Organ odwoławczy odnosząc się do żądania zastosowania art. 89 ust. 7 u.o.p. wyjaśnił, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na przyjęcie, że usunięcia drzew dokonano w stanie wyższej konieczności. Wprawdzie pojęcia "stanu wyższej konieczności" nie zdefiniowano w prawie administracyjnym, ale w tym zakresie należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia ukształtowanym na gruncie prawa karnego oraz prawa cywilnego.
W konsekwencji w stanie wyższej konieczności znajduje się ten kto w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu grożącemu jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem poświęca inne dobro, dobro poświęcane przedstawia niższą wartość od dobra chronionego, niebezpieczeństwa nie można uniknąć w inny sposób, niż poprzez poświęcenie innego dobra. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały takie okoliczności. Wprawdzie dobro w postaci życia i zdrowia ludzkiego przedstawia bezsprzecznie wartość większą niż dobro w postaci ochrony prawnej elementu przyrody jakim są drzewa, które na skutek silnego wiatru zagrażały osobom przebywającym w ich pobliżu, zwłaszcza jeśli drzewa te znajdowały się w złym stanie zdrowotnym, jednak w sprawie nie można stwierdzić aby tego niebezpieczeństwa nie można było uniknąć w inny sposób, jak tylko poprzez ścięcie drzew. Można było zabrać dzieci bawiące się w pobliżu drzew, zabezpieczyć teren uniemożliwiając na niego wstęp innym osobom, a w dalszej kolejności zawiadomić o niebezpieczeństwie służby powołane do niesienia pomocy tj. Policję czy Straż Pożarną.
Podsumowując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji ustalił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, zaś przy wymiarze administracyjnej kary pieniężnej zastosował regulacje wynikające z art. 89 ust. 3 i 4 u.o.p. przewidujące zmniejszenia ustalanej kary.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B.S. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zwrot kosztów postępowania, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia: art. 88 ust. 2 u.o.p., art. 89 ust. 7 u.o.p., art. 6 i art. 8 k.p.a., art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzje organów obu instancji uznając skargę za częściowo uzasadnioną. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że ustalony stan faktyczny sprawy, wbrew zarzutom skargi w zakresie dotyczącym ustalenia sprawcy usunięcia drzew oraz ich wieku, jak również gatunku, nie budzi zastrzeżeń i może stanowić podstawę wyrokowania. W trakcie oględzin przeprowadzonych przez organ [...] grudnia 2016 r. (karta 12 akt adm.) ustalono, że wycinki drzew z nieruchomości nr [...] obręb P. gm. R. dokonała skarżąca [...] grudnia 2016 r. z uwagi na silnie wiejący wiatr i stan wyższej konieczności, ponieważ drzewa usytuowane były bezpośrednio przy placu zabaw, gdzie bawiły się dzieci. B.S. podała do protokołu, że będąc osobiście na działce [...] w dniu [...] grudnia 2016 r. widziała uginające się konary tych drzew, jak również słyszała trzask łamiących się konarów i jednego z pni tych drzew.
W efekcie impulsu widząc sytuację na nieruchomości oraz obawiając się o zdrowie i życie dzieci postanowiła bezpośrednio usunąć zagrożenie poprzez wycięcie tych drzew. W tym dniu we wsi P. nie było prądu z uwagi na panujące warunki atmosferyczne. Okoliczności te potwierdzone zostały przez skarżącą w załączonym do protokołu oświadczeniu z [...] grudnia 2016 r. (karta 10 akt adm.). Ustalenia w zakresie stanu zdrowotnego drzew zostały potwierdzone również pierwotnym wnioskiem z [...] grudnia 2016 r., w którym Wójt Gminy R. wystąpił do Starosty D. o usunięcie drzew jak również wnioskiem Sołtysa wsi P. - B.S. z [...] listopada 2016 r., w którym zgłaszała ona do Wójta potrzebę podjęcia działań w celu usunięcia drzew rosnących na działce gminnej - terenie placu zabaw dla dzieci, gdyż podczas złych warunków atmosferycznych stwarzają zagrożenie dla ludzi i mienia. Fakt złego stanu zdrowotnego usuniętych bez zezwolenia drzew potwierdzony został w trakcie oględzin drzew [...] lipca 2017 r., podczas których stwierdzono brak trzech z czterech karp usuniętych drzew oraz brak kłód wszystkich drzew.
Obecna podczas oględzin skarżąca oraz przedstawiciel Gminy R. wyjaśniły, że kłody drzew zostały przewiezione na teren świetlicy gminnej, gdzie dokonując oględzin przeniesionych kłód potwierdzono, iż na części kłód i gałęzi stwierdzono zaawansowany proces próchnienia drewna (kłody) i posusz (gałęzie). Potwierdzono fakt pęknięcia jednego z drzew, gdyż w pęknięciu tych widoczny był zaawansowany proces próchnienia drewna. Z przedstawionego oświadczenia R.C. z [...] lipca 2017r., wynika, że drzewa które zostały usunięte w grudniu 2016 r. przeszkadzały mu w uprawie pola, zatem wspólnie zostały przewiezione na działkę gminną, na której znajduje się świetlica gminna. Poza tym okoliczność usunięcia drzew przez skarżącą pośrednio potwierdza załączona do akt prośba mieszkańców wsi P. z [...] grudnia 2016 r. skierowana do Starosty D., podpisana przez kilkudziesięciu mieszkańców, w sprawie nie karania B.S. - sołtys wsi, bowiem jej nieprzemyślana decyzja o usunięciu drzew była odruchem ludzkim ze względu na bezpieczeństwo ich dzieci na placu zabaw.
Okoliczność tą potwierdza przeprowadzone w stosunku do skarżącej przez Kierownika Posterunku Policji w R. KP w L. KPP w D. postępowanie mandatowe, w wyniku którego została ona ukarana mandatem karnym kredytowym w wysokości 200 zł za bezprawne usunięcie 4 sztuk drzew. Wobec powyższego Sądu uznał, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, stosownie do treści art. 7 w związku z art 77 § 1 i art 80 k.p.a.
Zdaniem Sądu I instancji wobec ustalenia, że odpowiedzialność za usunięcie 4 sztuk drzew bez wymaganego zezwolenia należy przypisać skarżącej nie można pominąć uregulowania zawartego w art. 89 ust. 7 u.o.p. Według Sądu Instancji z wystąpieniem stanu wyższej konieczności będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ona spowodowana działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu. Ustalając jego zakres znaczeniowy, trzeba się posłużyć wykładnią międzysystemową pozwalającą na wykorzystanie znaczenia tego pojęcia wypracowanego w innych dziedzinach prawa. Pojęciem siły wyższej ustawodawca posługuje się od dawna.
Sąd I instancji przywołał w tej kwestii postanowienia art. 152 § 1 kodeksu zobowiązań i wypracowane na tym tle orzecznictwo oraz art. 435 § 1 k.c., a następnie zauważył, że w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że co do zasady siła wyższa powinna mieć charakter zewnętrzny i najczęściej będzie się ona przejawiała w nadzwyczajnych zjawiskach przyrodniczych, takich jak trzęsienia ziemi, powodzie, huragany, ale za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne, czy gwałtowne rozruchy oraz akty władzy publicznej którym należy się podporządkować. Zdaniem Sądu I instancji organy orzekające w tej sprawie dokonały nieprawidłowej wykładni pojęcia "stanu wyższej konieczności", o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p., odwołując się jedynie do prawnokarnych przesłanek jego zastosowania. W rozpoznawanej sprawie odwołanie się jedynie do przesłanek prawnokarnych w zakresie stanu wyższej konieczności nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ gdyby taka była wola ustawodawcy to została by wyartykułowana w sposób jednoznaczny w treści cytowanego przepisu.
Tymczasem brak jest takiego odwołania, jak również brak stwierdzenia, że pojęcie to należy definiować poprzez przesłanki stanu wyższej konieczności w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, wykładni pojęcia stanu wyższej konieczności, w myśl art. 89 ust. 7 u.o.p., należy dokonywać w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody, jak również konkretnych okoliczności sprawy, które zaistniały podczas podjęcia przez skarżącą [...] grudnia 2016 r. decyzji o wycięciu drzew. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na co nie zwrócono uwagi w toku postępowania, a co było podnoszone przez skarżącą oraz mieszkańców wsi P. w pismach z [...] grudnia 2016 r. oraz piśmie z datą wpływu do organu z [...] stycznia 2017r. wynika, że wycinka drzew miała miejsce [...] grudnia 2016 r. z uwagi na szczególne warunki atmosferyczne, kiedy to wiał bardzo silny wiatr, który już wyrządził określone szkody, skoro wieś "nie miała prądu".
Nadto z wcześniejszych informacji samej skarżącej podanych do protokołu oględzin [...] grudnia 2016 r. oraz jej oświadczenia z [...] grudnia 2016 r. wynika, że podczas wichury była na placu zabaw, gdzie widziała bawiące się dzieci oraz uginające się drzewa rosnące w pobliżu placu zabaw. Słyszała trzask łamiących się konarów oraz jednego z pni drzew aż do korzeni, co następnie potwierdzono w takcie kolejnych oględzin, bowiem odnaleziono taką kłodę z pęknięciem, w której stwierdzono zaawansowany proces próchnienia. Błędne jest zatem stanowisko organu I instancji jak i Kolegium, iż o barku możliwości zastosowania w stosunku do skarżącej instytucji nie wymierzania administracyjnej kary pieniężnej ze względu na stan wyższej konieczności świadczyć ma okoliczność, że skarżąca nie wezwała stosownych służb tj. Policji czy Straży pożarnej, aby zabezpieczyć teren i zapobiec niebezpieczeństwu zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego.
Zdaniem Sądu brak jest podstaw do takiej oceny, że skarżąca w pierwszej kolejności powinna wezwać wskazane służby, już choćby z tego względu, że w przypadku podejmowania działań przez służby w efekcie konieczności usunięcia drzew lub krzewów w trakcie prowadzonych akcji ratowniczych, to stosownie do treści art 83f ust. 1 pkt 13 u.o.p. nie stosuje się przepisów o konieczności uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew lub krzewów, pod warunkiem jednak prowadzenia akcji ratowniczej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej lub inne właściwe służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia. Jeśli zatem ustawodawca przewidział specjalną regulację dla jednostek ochrony przeciwpożarowej lub innych właściwych ustawowo służb w trakcie akcji ratowniczych, to regulacja zawarta w art. 89 ust. 7 u.o.p. nie dotyczy takich przypadków, a zatem objęte nią zostały te przypadki, braku karalności, gdy z uwagi na stan wyższej konieczności inne podmioty czy osoby podjęły działania w efekcie nagłych zdarzeń celem zabezpieczenia innego dobra w postaci zdrowia i życia ludzkiego.
Poza tym wobec panujących warunków atmosferycznych tj. silnie wiejącego wiatru, brak dostaw energii elektrycznej, służby te miały liczne inne zadania, zaś samo jednorazowe zabranie dzieci z palcu zabaw nie gwarantowało zapewnienia przez skarżącą bezpieczeństwa innym osobom, które mogłyby korzystałyby z terenu placu zabaw. Trudno wymagać aby skarżąca pilnowała tego terenu przez cały czas, zaś swoje działania podjęła w poczuciu obowiązku jaki na niej spoczywał, bowiem była sołtysem wsi P. Sąd wskazał ponadto, że skarżąca już wcześniej informowała właściwy podmiot - Wójta Gminy R., o potrzebie podjęcia działań i usunięcia drzew z uwagi na ich zły stan zdrowotny oraz konieczność ochrony życia i zdrowia dzieci bawiących się na placu zabaw.
Zatem nie sposób uznać, że podjęte [...] grudnia 2016 r. działanie było z jej strony nieprzemyślaną reakcją, skoro zdawała sobie sprawę ze złego stanu zdrowotnego drzew, widziała uginające się gałęzie zagrażające dzieciom i słyszała trzask pękających konarów, które to okoliczności świadczą o zaistnieniu stanu wyższej konieczności. Działanie skarżącej [...] grudnia 2016 r. polegające na usunięciu 4 sztuk drzew stanowiło działanie uzasadniające działanie w ramach stanu wyższej konieczności. Sąd uznał zatem, że z uwagi na zaistniałe warunki atmosferyczne istniejące w dacie usunięcia drzew, realne niebezpieczeństwo grożące bawiącym się dzieciom na placu zabaw, oraz zły stan drzew rosnących na działce, fakt usunięcia 4 drzew gatunku lipa drobnolistna bez zezwolenia na usunięcie drzew, należy ocenić jako stan wyłączający wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej, z uwagi na zaistniały stan wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p. Organy ponownie orzekające w tej sprawie uwzględnią wykładnię art. 89 ust. 7 u.o.p. oraz uwzględnią ocenę okoliczności przedstawione przez Sąd w realiach rozpoznawanej sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. reprezentowane przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 7 u.o.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wykładni stanu wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p. należy dokonywać w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody oraz konkretnych okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym niewskazaniu przesłanek, które w ocenie Sądu taką wykładnię pojęcia stanu wyższej konieczności, o którym mowa ww. przepisie prawa, która odwołuje się do tego pojęcia zdefiniowanego w prawie karnym i prawie cywilnym;
- 2. naruszenie przepisów postępowania:
- a) art. 133 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 7 u.o.p., polegające na nie mającym oparcia w materiale dowodowym sprawy przyjęciu przy orzekaniu, iż Kolegium pominęło przy wydaniu zaskarżonej decyzji okoliczności w jakich doszło do usunięcia drzew, tj. w sytuacji bardzo silnie wiejącego wiatru, uginającego i uszkadzającego drzewa, co zagrażało bawiącym się na pobliskim placu zabaw dzieciom i uzależniło możliwość zastosowania art. 89 ust. 7 u.o.p. od wezwania przez skarżącą - w pierwszej kolejności - stosownych służb, tj. Policji lub Straży Pożarnej, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd orzekał przy błędnym odkodowaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a następnie na tej podstawie wadliwe wskazał na naruszenie przez Kolegium art. 89 ust. 7 u.o.p.,
- b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nie zawarciu w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wyrażające się w braku wskazania przesłanek, których wystąpienie - w ocenie Sądu - skutkuje wystąpieniem stanu wyższej konieczności uzasadniającego odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd orzekał przy braku odkodowania treści normy prawnej, którą następnie zastosował,
- c) art. 151 p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu normy tego przepisu, pomimo iż skarga, jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej sformułował pod adresem zaskarżonego wyroku zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię jak i naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę fakt, że zarzuty natury procesowej mogłyby się okazać skuteczne gdyby, przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę wyroku pogląd w sferze prawa materialnego okazał się wadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszym rzędzie ustosunkował się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut błędnej wykładni art. 89 ust. 7 u.o.p. Przepis ten stanowi mianowicie, że w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej.
Osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest zasadniczo wykładnia pojęcia "stanu wyższej konieczności", którym posłużył się ustawodawca w rozważanym unormowaniu, jako przesłanki, której wystąpienie, skutkuje brakiem prawnej możliwości wymierzenia przez organ administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie/ zniszczenie/uszkodzenie drzewa bez wymaganego zezwolenia. Obie strony w tym wypadku są zgodne co do jednego, a mianowicie, że na gruncie ustawy o ochronie przyrody pojęcie stanu wyższej konieczności nie posiada definicji legalnej.
Według skarżącego kasacyjnie organu dla ustalenia zakresu znaczeniowego tego pojęcia, trzeba posłużyć się wykładnią międzysystemową. Pojęciem siły wyższej ustawodawca posługuje się zarówno w przepisach art. 26 § 1 i 2 Kodeksu karnego, art. 16 § 1 Kodeksu wykroczeń jak i art. 424 Kodeksu cywilnego. Cechą wspólną wspomnianych regulacji kodeksowych jest to, że podmiot działający w obliczu niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem uchyla to niebezpieczeństwo, poświęcając inne dobro, które przedstawia wartość niższą lub oczywiście niższą, bądź też dobro ratowane jest oczywiście ważniejsze niż dobro naruszone. Wyłączenie odpowiedzialności następuje, jeżeli została zachowana zasada subsydiarności, która oznacza, że nie było innej możliwości uniknięcia niebezpieczeństwa niż poświęcenie jakiegoś innego dobra. Według organu, przez "stan wyższej konieczności" znoszący odpowiedzialność w postaci kary za wycięcie drzewa bez zezwolenia, należy zatem rozumieć zaistnienie nagłej, niespodziewanej i nie dającej się przewidzieć sytuacji, w której usuniecie albo zniszczenie drzewa lub krzewu albo uszkodzenie drzewa jest jedyną możliwością usunięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu, czy też mieniu.
Prawidłowa więc będzie taka wykładnia stanu wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p., która odwołuje się do tego pojęcia zdefiniowanego na gruncie prawa karnego i prawa cywilnego. Odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa, jest wobec tego dopuszczalne tylko w razie wykazania, że zagrożenia pochodzącego od drzewa nie można było inaczej uniknąć niż przez ich usunięcie bez wymaganego zezwolenia.
Z kolei Sąd I instancji, dostrzegł co prawda, że ustawodawca od dawna posługuje się pojęciem siły wyższej, wskazując chociażby na regulacje art. 152 Kodeksu zobowiązań czy art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego. Nie mniej jednak, jego zdaniem, wadliwa jest taka wykładnia pojęcia "stan wyższej konieczności", którą zaprezentował organ jedynie przy zastosowaniu przesłanek prawnokarnych. Wynika to mianowicie z tego, że gdyby taka była wola ustawodawcy, to zostałaby ona wyartykułowana w sposób jednoznaczny w treści rozważanego unormowania. Według Sądu Instancji z wystąpieniem stanu wyższej konieczności będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ona spowodowana działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć, a wartość chronionego dobra musi być wyższa od tego, które ma ulec zniszczeniu. Wykładni pojęcia "stan wyższej konieczności" w rozumieniu art. 89 ust. 7 u.o.p., należy dokonywać na gruncie ustawy o ochronie przyrody, jak również konkretnych okoliczności sprawy, które zaistniały podczas podjęcia przez skarżącą decyzji o wycięciu drzew.
Zaprezentowana wyżej wykładnia "stanu wyższej konieczności", wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, zasługuje na aprobatę. Oznacza to, że prawidłowego odkodowania znaczenia "stanu wyższej konieczności", trzeba dokonywać, nie na gruncie prawa karnego czy prawa cywilnego, czy obu tych gałęzi prawa łącznie, lecz na gruncie prawa administracyjnego. Pojęcie "stan wyższej konieczności", o czym była wyżej mowa nie posiada definicji legalnej. Zatem ma ono charakter nieostry i może być różnie interpretowane w zależności od konkretnych okoliczności sprawy. W rozpatrywanej sprawie, takie właśnie okoliczności miały miejsce. Przede wszystkim, kwestią niesporną jest wystąpienie stanu bezpośredniego zagrożenia ze strony drzew. Mianowicie, w trakcie oględzin, na części kłód usuniętych drzew stwierdzono zaawansowany proces próchnienia drewna, a na gałęziach posusz. Potwierdza to także dokumentacja fotograficzna załączona do akt sprawy, na której widoczne jest pęknięte jedno z usuniętych drzew, a w pęknięciu widoczny jest zaawansowany proces próchnienia.
Bezspornym jest również, że drzewa rosły na placu zabaw i przeznaczone były do wycinki właśnie z uwagi na ich zły stan zdrowotny. W dacie wycinki w dniu [...] grudnia 2016 r. zagrożenie ze strony drzew zmaterializowało się ponieważ, jak ustaliły organy obu instancji, wiał bardzo silny wiatr, w wyniku którego na plac zabaw spadały liczne gałęzie. Skarżąca przebywająca w tym czasie na działce nr [...] słyszała trzask łamiących się konarów i jednego z pni drzew aż do korzeni (co zresztą potwierdza wspomniana dokumentacja fotograficzna). Tego też dnia z uwagi na panujące warunki atmosferyczne na terenie wsi P. nie było prądu. Bez wątpienia zatem drzewa stanowiły realne i bezpośrednie zagrożenie nie tylko dla bawiących się na placu zabaw dzieci, ale każdego potencjalnego przechodnia. W tej konkretnej sytuacji jedyną możliwością usunięcia bezpośredniego zagrożenia ze strony drzew, było właśnie ich usunięcie, bez uprzedniego oczekiwania na przyjazd właściwych służb, czy uzyskanie zezwolenia na ich wycięcie.
Zabranie dzieci z placu zabaw i zabezpieczenie terenu przed dostępem osób nieupoważnionych, do czasu przyjazdu odpowiednich służb, z uwagi na zaistniały stopień zagrożenia ze strony drzew było w tej sytuacji niewystarczające. Sporne drzewa stanowiły realne i bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz mienia. Całokształt okoliczności, które złożyły się na podjęcie przez skarżącą decyzji o wycięciu drzew bez wymaganego zezwolenia, należy oceniać właśnie w kategoriach działania "w stanie wyższej konieczności", wyłączającego prawną możliwość wymierzenia skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 7 u.o.p. Uwzględniając zatem szczególny stan faktyczny występujący w rozpatrywanej sprawie, trafnie Sąd I instancji uznał, że wymienione wyżej okoliczności, pomimo tego, że wynikały z akt sprawy, nie zostały uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i przez organ I instancji przy wydawaniu decyzji o wymierzeniu B.S. administracyjnej kary pieniężnej za usuniecie drzew bez zezwolenia drzew. W związku z powyższym chybiony jest również zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 7 u.o.p.
Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W drodze zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., można kwestionować "techniczną kompletność" uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną, bowiem temu celowi służą zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego. W ocenie NSA, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie budzi zastrzeżeń. Posiada ono wszystkie elementy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., takie jak zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, przytoczenie zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko organu, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, dzięki którym możliwa jest kontrola instancyjna orzeczenia. Sam fakt, że organ nie podziela wywodu prawnego i zaprezentowanej na tym tle wykładni art. 89 ust. 7 u.o.p. nie oznacza jeszcze, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu rzutującym na wynik sprawy.
Wadliwy jest wreszcie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie normy tego przepisu, pomimo tego, że skarga jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona. Przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter wynikowy, co oznacza, że oddalenie skargi na decyzję lub postanowienie organu jest zawsze wynikiem oceny, że poddany kontroli Sądu wojewódzkiego akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Oznacza to, że naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. w każdym przypadku jest następstwem uchybienia innym przepisom materialnym bądź procesowym, które autor skargi powinien wyraźnie wskazać w wywiedzionym środku zaskarżenia. Wnoszący skargę kasacyjną chcąc powołać się na zarzut naruszenia przepisów wynikowych, jest zobowiązany bezpośrednio powiązać ten zarzut z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym jego zdaniem, uchybił Sąd I instancji.
W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej podnosząc zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie nie powołał żadnych innych przepisów, którym uchybił Sąd I instancji, a ponadto nie uzasadnił bliżej swojego poglądu o konieczności oddalenia skargi.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.