Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 863/06 oddalił skargę A. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich A. Ł.. W dniu [...] organ uchylił swoją decyzję z dnia [...] i jednocześnie odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich.
Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwaną dalej także ustawą.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ zauważył, iż strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że przebywała w obozie B. (B.), który jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). Na okoliczność pobytu w obozie strona przedstawiła zaświadczenie z Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z [...].
W toku postępowania organ zwrócił się do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN z prośbą o określenie charakteru obozu w Babicach. Pismem z dnia [...] Wydział Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w odpowiedzi wskazał, że zainteresowana nie przebywała ani w obozie jenieckim w B. pod G. ani w obozie w B. – podobozie obozu KL A. lecz przebywała w obozie niemieckiej kolei; zamieszkała: R. B..
W opinii Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN, zawartej w piśmie z dnia [...], obozy mieszkalne nie spełniają warunków ustawy o kombatantach.
Strona nie przedstawiła, dowodów na jej pobyt w innych miejscach odosobnienia w czasie okupacji, jak również nie udowodniła twierdzeń, iż była łączniczką w Batalionach Chłopskich. Zdaniem organu strona mogła współpracować (pomagać) z oddziałem partyzanckim, co jednak nie może być równoznaczne z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu ustawy. Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Nie było ono w szczególności wymuszane ani rozliczane według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.
Kierownik Urzędu zaznaczył, że nie kwestionuje ciężkich warunków, w jakich przyszło egzystować stronie w czasie okupacji, jednakże brak jest dowodów na okoliczność prowadzenia przez nią działalności kombatanckiej określonej w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, czy też podlegania represjom określonym w art. 4 ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. Ł. podniosła, że przebywała w obozie B., który należy do kategorii obozu koncentracyjnego i jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
Obok powoływanych już wcześniej argumentów skarżąca wyraziła opinię, że powoływana ustawa uprawniła Kierownika d.s. Kombatantów tylko do określenia miejsc odosobnienia, a nie do różnicowania pod względem uprawnień osób tam przebywających. Natomiast IPN jest uprawniony do wyrażania opinii, co do charakteru miejsc odosobnienia, a nie do wskazywania osób uprawnionych do świadczeń kombatanckich.
Dalej skarżąca zarzuciła, że nie została wykonana delegacja art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy nakazująca określenie miejsc odosobnienia przez właściwy organ.
Stwierdziła, że jej pobyt w obozie B. został zaliczony przez fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie" do kategorii pracy przymusowej.
Ponadto utrzymywała, że była łączniczką w Batalionach Chłopskich.
Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy nie naruszył norm prawa procesowego oraz reguł oceny materiału dowodowego. Ocena ta został oparta na wszechstronnej analizie całokształtu sprawy i racjonalnego podejścia do wartości dowodów.
Co do pobytu skarżącej w obozie w B. Sąd zauważył, iż z zaświadczenia Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z dnia [...] wynika, że skarżąca od [...] grudnia 1942 r. do [...] stycznia 1943 r., pracowała jako robotnica budowy podziemnej Niemieckiej Kolei Rzeszy, urząd w K., biuro budowlane N., przebudowa dworca A. ([...]), książeczka pracy nr [...], zamieszkała: R. (obóz kolei niemieckiej) B..
Sąd powołał się również na pismo Wydziału Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu IPN z dnia [...], w którym - na podstawie dokumentu wystawionego przez ITS Arolsen z [...] – podano, że zainteresowana nie przebywała ani w obozie jenieckim w B. pod G. ani w obozie w B. – podobozie obozu KL A., wymienionego w § 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r., lecz przebywała w mieszkalnym obozie niemieckiej kolei: zamieszkała R.B.. Sąd wskazał, iż w opinii GKŚZpNP IPN (pismo z dnia [...].) obozy mieszkalne ([...]) nie spełniają warunków ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i stwierdził, że nie znalazł podstaw do zakwestionowania tej opinii.
Nadto Sąd podzielił pogląd zawarty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r. sygn. akt III RN 48/02, zgodnie z którym z samego faktu przebywania w miejscowości, w której znajdował się m.in. podobóz obozu koncentracyjnego, nie wynika domniemanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy. Skarżąca nie przedstawiła przy tym jakichkolwiek dowodów, że w czasie okupacji przebywała w innych miejscach odosobnienia.
W odniesieniu do twierdzeń o zaliczeniu pobytu w obozie w B. do kategorii pracy przymusowej Sąd wskazał, że negatywne dla skarżącej decyzje w tej sprawie zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2005 r.
Sąd pierwszej instancji podzielił również argumentację organu odwoławczego w zakresie twierdzeń skarżącej o jej działalności w Batalionach Chłopskich. W ocenie Sądu przekonanie, iż skarżąca nie pełniła służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 i nie podlegała represjom określonym w art. 4 ustawy, organ orzekający uzasadnił w sposób wyczerpujący i logiczny, podał dlaczego dał wiarę dowodom, na których oparł swoje ustalenia, natomiast odmówił wiarygodności dowodom przeciwnym. Dokonana przez organ analiza całokształtu materiału dowodowego jest zgodna z zasadami swobodnej oceny dowodów i nie nosi cech dowolności.
Sąd pierwszej instancji oddalił skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a.
A. Ł., reprezentowana przez adwokata A. M., zaskarżyła opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła wyrokowi naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach /.../, polegające na błędnej wykładni tego przepisu. W świetle brzemienia tych przepisów nie sposób odmówić zakwalifikowania obozu w B. jako innego miejsca odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że stanowisko Sądu budzi szereg wątpliwości z uwagi na pominięte i błędnie ocenione niektóre dowody, istotne dla wszechstronnego zbadania sprawy. Skarżąca wskazała na nieścisłości w piśmie Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z dnia [...]., których nie zauważył Sąd pierwszej instancji.
Delegacja zawarta w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy dawała Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uprawnienie do określenia miejsc odosobnienia, a nie do różnicowania pod względem podmiotowym (np. kolejowy) uprawnień osób tam przebywających. Żadnych dodatkowych warunków nie przewiduje art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Oznacza to, że uprawnienia te przysługują wszystkim osobom osadzonym w miejscach odosobnienia określonych w tym przepisie, których wykaz sporządza Główna Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu – IPN, o ile nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 21 ust. 2 ustawy. Skarżąca podkreśliła, że obóz w B. należał do kategorii obozu koncentracyjnego i został wymieniony w § 2 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r.
Skarżąca podniosła, iż opinia IPN, na której oparł się organ, zgodnie z art. 106 k.p.a. powinna mieć formę postanowienia. Co równie istotne skarżąca nie otrzymała tej opinii przez co została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym. Powołała się przy tym na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, OPS 8/98 (publ. ONSA 1999/1/7).
Ponadto skarżąca powołała się na informacje dotyczące obozu koncentracyjnego [...], zgodnie z którymi w jego skład wchodził obóz filialny w B. koło O., bez określenia podmiotowego – czy był to obóz kolejowy.
Nie ulega wątpliwości, iż pracowała na rzecz niemieckich kolei państwowych na zasadzie pracy przymusowej w warunkach zbliżonych do obozu koncentracyjnego. Zdaniem skarżącej Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił tych faktów w swoim wyroku.
Skarżąca podała także, że była osadzona w więzieniach S. i N. S. oraz K. przez władze hitlerowskie, a następnie trafiła do obozu pracy przymusowej. Jest to istotna okoliczność, ponieważ powoływana wyżej ustawa traktuje w taki sam sposób przebywanie w hitlerowskich więzieniach, ośrodkach zagłady i miejscach odosobnienia organizowanych i nadzorowanych przez władze hitlerowskie.
Skarżąca wskazała, że wielokrotnie była ukrywana przez oddziały partyzanckie i wbrew twierdzeniom zawartym w orzeczeniach organu oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wymieniła świadka na okoliczność współpracy z odziałem partyzanckim. Jest nim L. Ł. – mąż skarżącej, który oświadczył, iż została przyjęta na określone stanowisko łącznika. Zadaniem jej było dostarczanie partyzantom Batalionów Chłopskich środków opatrunkowych, lekarstw, przenoszenie amunicji oraz rozklejanie ulotek propagandowych.
Stanowisko Sądu pierwszej instancji jest nieprecyzyjne, gdyż - zdaniem skarżącej - udział w wojnie według art. 1 ustawy, bądź pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym oddziałach partyzanckich został udowodniony.
Na zakończenie skarżąca zaznaczyła, że art. 22 ust. 1 ustawy nie zwalnia sądu administracyjnego do usunięcia wskazanych uchybień organu oraz podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Zdaniem skarżącej art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., są wiążące także w postępowaniu dotyczącym przyznania uprawnień kombatanckich i niezbędne jest dochodzenie prawdy obiektywnej na podstawie zabranego w sprawie materiału dowodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z tym że z uwzględnieniem przesłanek określonych w § 2 powołanego artykułu.
Wobec niestwierdzenia nieważności postępowania, Sąd drugiej instancji zobowiązany był ograniczyć swoje rozważania wyłącznie do oceny zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa.
Zarzuty skargi kasacyjnej zostały ograniczone do zarzutu naruszenia prawa materialnego, polegającego na błędnej wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Konsekwencją takiego ujęcia zarzutów skargi kasacyjnej jest przyjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowy stanu faktycznego przyjętego za ustalony przez Sąd pierwszej instancji. Brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zgodnie z zasadą związania Sądu drugiej instancji granicami skargi kasacyjnej, skutkuje wyłączeniem spod oceny kasacyjnej prawidłowości zastosowania przepisów postępowania.
W związku z tym brak jest podstaw, umożliwiających Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do podanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentów, dotyczących weryfikacji przez Sąd pierwszej instancji przeprowadzonej przez organ oceny materiału dowodowego. W gruncie rzeczy całe uzasadnienie skargi kasacyjnej dotyczy kwestii prawidłowości oceny materiału dowodowego, co jak wyżej wskazano z uwagi na brak zarzutu w tym zakresie, nie może zostać poddane weryfikacji kasacyjnej. Nadesłane przez skarżącą przed rozprawą dokumenty dotyczą ustalonego stanu faktycznego, który nie został podważony wobec braku zarzutu naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Z ustaleń przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za prawidłowe, a nie podważonych skutecznie skargą kasacyjną, wynika, iż skarżąca nie przebywała w obozie w B., będącym podobozem obozu koncentracyjnego KL [...], lecz w obozie mieszkalnym niemieckiej kolei, który nie spełnia warunków ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Oznacza to, że nie był to obóz koncentracyjny ani inne miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Niezakwestionowanie w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych nie pozwala uznać za zasadny zarzutu błędnej wykładni przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Skoro ustalenia faktyczne nie potwierdziły, aby obóz mieszkalny, w którym przebywała skarżąca w okresie pracy przymusowej na rzecz niemieckiej kolei, był miejscem odosobnienia, w którym panowały warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy, to brak jest podstaw uzasadniających zarzut błędnej wykładni niniejszego przepisu.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.