Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.B. (dalej jako "skarżący") na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z [...] września 2011 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] listopada 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej pod postacią obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz – wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869 dalej jako "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych").
Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2011 r. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego wynika, że skarżący zatrudniony był w:
- 1) Hucie im. Lenina w Krakowie (obecnie [...]. S.A. w K.), od 30 listopada 1974 r. do 31 maja 1989 r. na stanowisku spawacza;
- 2) Drukarni Wydawniczej im. [...] S.A. w K., od 1 czerwca 1989 r. do 30 kwietnia 1998 r. na stanowisku komendanta straży przemysłowej;
- 3) Krakowskiej C. S.A. w K., od 5 maja 1998 r. do 31 maja 2000 r. na stanowisku dowódcy zmiany;
- 4) D. Sp. z o.o. w B., od 1 czerwca 2000 r. do 31 marca 2001 r. na stanowisku dowódcy zmiany;
- 5) F. w Krakowie, od 1 kwietnia 2001 r. do 18 marca 2003 r. na stanowisku młodszy wartownik, konwojent, dowódca warty.
Orzeczeniem lekarskim z [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu podano, że rozpatrywanie zawodowej etiologii trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego może być dokonywane do 2 lat od ustania ekspozycji zawodowej na ponadnormatywny hałas, a w przypadku skarżącego okres ten został przekroczony o 15 lat. Ponadto brak jest dokumentacji laryngologicznej z lat pracy w narażeniu na hałas, a analiza dostępnej dokumentacji lekarskiej wskazuje, że podwyższenie progu słuchu stwierdzane w audiogramach wykonanych w 1995 r. i 2002 r., tj. 6 i 13 lat po ustaniu narażenia zawodowego, nie spełniało wymaganych warunków do uznania go za chorobę zawodową. Ubytek słuchu w 1995 r. wynosił dla ucha prawego 15 dB, ucha lewego 20 dB, a w 2002 r. wynosił dla ucha prawego 30 dB, ucha lewego 50 dB.
Następnie orzeczeniem lekarskim z [...] grudnia 2004 r. nr [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu stwierdził, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zaznaczył jednocześnie, że wobec braku udokumentowanego narażenia na działanie hałasu od 1989 r. nie można uznać związku przyczynowo-skutkowego postępującego niedosłuchu z działaniem czynnika szkodliwego jakim jest hałas.
Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie decyzją z [...] kwietnia 2005 r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Decyzją z [...] czerwca 2007 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Krakowie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z 11 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1032/08 uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I Instancji. W uzasadnieniu Sąd I Instancji wskazał na zastosowanie przepisów, o których niekonstytucyjności orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07.
Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie skierował skarżącego na powtórne badania w celu rozpoznania choroby zawodowej.
Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie pismem z [...] lipca 2010 r. poinformował, że skarżący nie zgłosił się na badania. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie zwrócił się do Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie o weryfikację orzeczenia lekarskiego z [...] kwietnia 2004 r., natomiast do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu o weryfikację orzeczenia lekarskiego z [...] grudnia 2004 r.
Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie w piśmie z [...] września 2010 r. poinformował, że po przeprowadzeniu ponownej analizy dokumentacji medycznej, uwzględniając kryteria diagnostyczno-orzecznicze zamieszczone w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych, stwierdził brak podstaw do zmiany wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w orzeczeniu lekarskim z [...] października 2010 r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu lekarskim z [...] grudnia 2004 r. Na skutek powyższego wydana została decyzja organu I instancji z [...] listopada 2010 r. oraz zaskarżona decyzja organu odwoławczego z [...] września 2011 r.
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające pozwoliło uznać z dużym prawdopodobieństwem, że warunki pracy skarżącego po 1989 r. nie stwarzały ryzyka powstania zawodowego ubytku słuchu. Podnoszony przez skarżący dwukrotny udział w ćwiczeniach strzeleckich (w latach 2001–2002 po 1,5–2 h) należy potraktować jako zdarzenie incydentalne, którego ewentualne skutki mogłyby być rozpatrywane co najwyżej w kategoriach wypadku przy pracy, a nie choroby zawodowej. Organ odwoławczy uwzględnił przy tym opinie specjalistów Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z [...] lutego 2006 r. i [...] lutego 2007 r.
Przyjęto zatem, że okres narażenia skarżącego na hałas stwarzający ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu przypada na lata 1974–1989, kiedy skarżący był pracownikiem A. w Krakowie. Organ odwoławczy wskazał, że wiedza medyczna dotycząca ekspozycji na hałas wskazuje, że może on działać uszkadzająco na narząd słuchu tylko w czasie trwania narażenia i do około 2 lat po jego ustaniu. "Pohałasowy" ubytek słuchu przestaje się powiększać w momencie zaprzestania ekspozycji na hałas przekraczający normy higieniczne. W ocenie organu odwoławczego, analiza audiogramów wykonanych w latach 1995, 1996, 1997, 2002, 2003 i 2004 pozwala jednoznacznie stwierdzić, że w przypadku skarżącego następowało dalsze pogarszanie się ostrości słuchu, pomimo braku narażenia na hałas ponadnormatywny od 1989 r. Organ wskazał ponadto, że Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w piśmie z [...] lutego 2007 r., poinformował, że poddano analizie wszystkie dostępne wyniki badań audiometrycznych wykonanych u skarżącego i na ich podstawie uznano brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Zdaniem organu odwoławczego, dalsze pogarszanie się słuchu u skarżącego (o czym świadczą wykonane audiogramy), pomimo ustania narażenia na hałas, jest potwierdzeniem tego, że nie ma ono związku z pracą zawodową, a wynika między innymi z naturalnych przyczyn wiekowych oraz różnych pozazawodowych czynników działających na słuch.
Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Oddalając skargę Sąd I instancji nie podzielił zarzutu skargi dotyczącego doręczenia zaskarżonej decyzji bezpośrednio stronie zamiast jej pełnomocnikowi. Doręczenie to było niezgodne z art. 40 § 2 k.p.a., ale nie miało żadnego wpływu wynik sprawy. Pełnomocnik strony dowiedział się o treści decyzji i wniósł skargę do sądu administracyjnego z zachowaniem ustawowego terminu.
Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 235¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm. – dalej jako "k.p.") za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym".
Sąd I instancji podkreślił, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. W rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne dotyczyło choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 21 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Zdaniem Sądu I instancji, organy w sposób zasadny uznały, że nie zachodzą podstawy do stwierdzenia, że u skarżącego występuje choroba zawodowa wymieniona pod pozycją 21 wykazu chorób zawodowych. Sąd I instancji podkreślił, że organy związane są rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie jest jedynym wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W niniejszej sprawie z orzeczeń lekarskich obu jednostek orzeczniczych (tj. Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu), wydanych już w 2004 r., a następnie zweryfikowanych w 2010 r., wynika, że ustalenia medyczne nie dawały podstaw do rozpoznania u skarżącego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego wywołanego hałasem w okresie pracy w narażeniu, jak i w okresie 2 lat po ustaniu pracy w tym narażeniu.
Zdaniem Sądu I instancji, nie można więc zarzucić organom orzekającym w niniejszej sprawie, że dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Placówki medyczne w sposób wystarczający i przekonywujący uzasadniły, że objawy niedosłuchu u skarżącego wystąpiły po upływie 2 lat od ustania pracy w narażeniu, a jego dwukrotny udział w ćwiczeniach strzeleckich był zdarzeniem, które słusznie organy uznały za incydentalne. Z orzeczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że pogorszenie się słuchu u skarżącego nastąpiło po ustaniu pracy w narażeniu na hałas i jest wynikiem wielu pozazawodowych czynników, co potwierdzają wykonane audiogramy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.
W pierwszej kolejności zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, przez przyjęcie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skarżącego.
Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przez brak uwzględnienia całości akt sprawy i dokonaniu błędnej oceny w zakresie braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku zgodnie ze stanowiskiem skarżącego. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Po pierwsze należy podkreślić, że skarga kasacyjna nie zawiera żadnych zarzutów dotyczących błędnej kontroli przez Sąd I instancji stanu faktycznego ustalonego przez właściwe organy w świetle dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami k.p.a. Natomiast wbrew stwierdzeniom skargi kasacyjnej z akt sprawy, w świetle zgromadzonych w niej dowodów, jednocześnie wynika, że nie stwierdzono u skarżącego przedmiotowej choroby zawodowej wymienionej w pkt 21 cyt. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wynika to z braku przesłanek do wystąpienia u skarżącego choroby zawodowej w postaci obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz.
Dotyczy to także okresu 2 lat po ustaniu przyczyny w tym narażeniu biorąc pod uwagę, że niewystąpiły w tym okresie udokumentowane objawy chorobowe, które upoważniają do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.
Dlatego też w tej sprawie, co Sąd I instancji prawidłowo stwierdził nie wystąpiły konieczne przesłanki do ustalenia wystąpienia u skarżącego tej choroby zawodowej, biorąc także pod uwagę, że właściwe organy prowadzące postępowanie jak i Sąd I instancji nie mogą samodzielnie dokonywać oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej w istocie do odmiennego rozpoznania schorzenia. Ponadto zawsze orzeczenie lekarskie jest kluczowym dowodem w takiej sprawie jeśli nie budzi zastrzeżeń zgodnie ze swobodną oceną dowodów, która obowiązuje w k.p.a. Jednak w tej sprawie z obu orzeczeń lekarskich, tj. Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie jak i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z 2004 r., a następnie poddanych ponownej weryfikacji w 2010 r., jednoznacznie wynika, że ustalenia medyczne nie dawały podstaw do rozpoznania u skarżącego danej choroby zawodowej w okresie narażenia na hałas, jak i nawet w okresie 2 lat po ustaniu pracy w tym narażeniu.
Ponadto z obu powyższych orzeczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że pogorszenie się u skarżącego słuchu nastąpiło po ustaniu pracy w narażeniu na hałas i jest wynikiem naturalnych przyczyn wiekowych jak i szeregu pozazawodowych czynników działających na słuch co potwierdzają także wykonane audiogramy. Dlatego też całkowicie bezzasadny jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 p.p.s.a. gdyż Sąd I instancji zgodnie z dyspozycją także art. 141 § 4 p.p.s.a. dokonał w oparciu o całość akt sprawy prawidłowej kontroli ustalonego w sprawie przez właściwe organy stanu faktycznego.
Po drugie, w powyższym stanie prawnym i faktycznym Sąd I instancji dokonał wbrew zarzutom kasacyjnym prawidłowej wykładni art. 2351 k.p. jak i art. 2352 k.p. Z art. 2351 k.p. jednoznacznie bowiem wynika, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, pod warunkiem, że w wyniku oceny warunków pracy można bezspornie stwierdzić lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Z kolei przepis art. 2352 k.p. stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika czy też byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Dlatego też w tej sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki do stwierdzenia naruszenia przez Sąd I instancji zastosowanych norm prawa materialnego w zakresie ich błędnej wykładni.
Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.