Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 17 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1165/12

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lutego 2012r., sygn. akt IV SA/Wa 1852/11, oddalił skargę B. K. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Zaskarżoną decyzją Minister, po rozpatrzeniu odwołania B. K. G. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2011 r., odmawiającej stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez B. K. G., ur. dnia [...] listopada 1962 r. w P. T., syna A. i T. z domu H., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję

W uzasadnieniu powyższej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu [...] listopada 2008 r. do Wojewody Mazowieckiego wpłynął wniosek B. K. G. o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę. Powyższa decyzja została uchylona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. i sprawa została przekazana do rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W decyzji tej Minister podzielił stanowisko organu I instancji, że matka skarżącego T. G. z domu H. nie była obywatelką polską w dacie urodzenia swoich synów. Dziadek skarżącego ze strony matki S. H. utracił bowiem obywatelstwo polskie i nie posiadał go w dacie urodzenia swojej córki T. – matki skarżącego. S. H. nabył obywatelstwo palestyńskie w dniu 11 września 1939 r. i posiadał je do nabycia obywatelstwa izraelskiego w 1948 r. W tym czasie podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w Polsce, a zatem zgodnie z przepisem art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. mógł nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego.

Minister zwrócił uwagę, iż w archiwalnych dokumentach dotyczących uzyskania obywatelstwa palestyńskiego przez S. H. znajduje się zawiadomienie Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia 24 września 1939 r., potwierdzające, że polski Konsul został poinformowany o wydaniu S. H. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz, że jego polski paszport nr [...] został przekazany polskiemu Konsulowi. Sporządzenie tego dokumentu poprzedzało nabycie przez S. H. obywatelstwa palestyńskiego. Wobec powyższego, w ocenie Ministra nie budzi wątpliwości, że właściwy polski urząd konsularny stwierdził obcą przynależność państwową (palestyńską) S. H. najpóźniej w dacie sporządzenia cyt. zawiadomienia Wydziału Emigracji Rządu Palestyńskiego, tj. 24 września 1939 r. Minister podzielił stanowisko Wojewody, że najpóźniej od dnia 24 września 1939 r. S. H. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem w tej dacie utracił obywatelstwo polskie w związku z posiadaniem nabytego wcześniej obywatelstwa obcego (palestyńskiego), albowiem od tej chwili nie dotyczył go wyjątek określony w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Podkreślono, iż utrata obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego na mocy cyt. ustawy nastąpiła z mocy prawa w związku z zajściem określonych zdarzeń i dla wywołania tego skutku nie było dodatkowo wymagane wydanie decyzji administracyjnej lub innego aktu prawnego. Minister wskazał, iż wprawdzie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przewidywało wydawanie decyzji administracyjnych zwanych "poświadczeniami obywatelstwa" przez organy wskazane w art. 7 tego rozporządzenia, jednakże miały one jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzały jedynie stan zaistniały z mocy prawa, w żadnym razie go nie tworzyły.

W ocenie organu oznacza to, iż dla wywołania skutku w postaci utraty obywatelstwa polskiego przez daną osobę na podstawie cyt. ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie było wymagane wydanie decyzji administracyjnej, tym bardziej o charakterze konstytutywnym. Nie odnalezienie bądź też brak wydania takiej decyzji przez władze do tego powołane zdaniem organu nie dowodzi, że dziadek skarżącego nie utracił obywatelstwa polskiego z mocy prawa. Reasumując organ stwierdził, iż S. H. utracił obywatelstwo polskie najpóźniej w dniu 24 czerwca 1939 r. Powyższe oznacza, że w dacie urodzenia matki skarżącego T. G. ([...] lipca 1940 r.) jej ojciec nie posiadał już obywatelstwa polskiego.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Wojewoda Mazowiecki - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez B. K. G..

Od przedmiotowej decyzji B. K. G. wniósł odwołanie.

Rozpatrując przedmiotowe odwołanie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, iż Wojewoda ustalił, że B. K. G. urodził się w dniu [...] listopada 1962r. w P. T. (Izrael), jako syn A. i T. z d. H.. Zainteresowany legitymuje się paszportem izraelskim. Dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa B. K. G. niezbędne było ustalenie, czy zainteresowany nabył obywatelstwo polskie oraz czy następnie nie nastąpiły zdarzenia, które przerwały ciągłość posiadania przez niego obywatelstwa polskiego.

W dacie urodzenia wnioskodawcy obowiązywała ustawa z dnia 15 lutego 1962r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49), zatem w ocenie Ministra organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że dla ustalenia przedmiotowej kwestii miarodajne są przepisy cyt. wyżej ustawy, a w szczególności przepis art. 4 w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] listopada 1962r. Stosownie do cyt. przepisu, dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy oboje rodzice są obywatelami polskimi albo jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa.

Natomiast zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 ww. ustawy dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo.

Minister wskazał, iż B. K. G. posiadanie obywatelstwa polskiego wywodzi zarówno po swoim ojcu - A. G., jak i po swojej matce - T. G. z d. H..

Organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2010r., w której stwierdził, że prawidłowe są ustalenia organu I instancji co do statusu obywatelstwa p. T. G. - matki wnioskodawcy, po której nie może on wywodzić nabycia z mocy prawa obywatelstwa polskiego, ponieważ w dacie jego urodzenia bezsprzecznie nie była wówczas obywatelką polską.

W tej sytuacji konieczne było ustalenie przez Wojewodę, czy ojciec wnioskodawcy nabył obywatelstwo polskie, a następnie, czy nie nastąpiły zdarzenia, które skutkowały utratą przez niego obywatelstwa polskiego, a w konsekwencji, czy w dacie urodzenia wnioskodawcy posiadał obywatelstwo polskie.

Organ odwoławczy wskazał, iż Wojewoda ustalił - na podstawie całokształtu materiału dowodowego - że ojciec wnioskodawcy - A. G. urodził się w dniu [...] sierpnia 1934 r. w T., jako syn M. (w tłumaczeniu na język polski imię ojca podano jako "M.") i M. (izraelski odpis aktu urodzenia). Organ I instancji wskazał, że dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa A. G. właściwe są przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. nr 7, poz. 44 ze zm.), która obowiązywała do dnia 19 stycznia 1951 r. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 cyt. ustawy, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie.

Natomiast przepis art. 5 tej ustawy stanowił, że "przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki". W tym stanie rzeczy Wojewoda - jak wskazał organ odwoławczy - winien był ustalić, czy A. G. urodził się jako dziecko ślubne swoich rodziców, czy też nieślubne, a w konsekwencji po którym ze swoich rodziców mógł nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa przez urodzenie.

Minister podniósł, iż w decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. wykazał - w oparciu o zgromadzony w postępowaniu przed Wojewodą materiał dowodowy - szereg rozbieżności dotyczących osoby M. G. (dziadka wnioskodawcy). Powyższe uchybienia organu I instancji stanowiły podstawę uchylenia decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2010 r. odmawiającej stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę i przekazania sprawy - z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie Mazowieckiemu.

Kierując się wskazówkami organu odwoławczego, zawartymi w decyzji Ministra z dnia [...] grudnia 2010 r., Wojewoda wezwał stronę do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty, które wydawane są przez organy państwowe kraju pochodzenia wnioskodawcy i które w ocenie organu były niezbędne dla wyjaśnienia tych zasadniczych rozbieżności i prawidłowego zakończenia przedmiotowej sprawy. Organ odwoławczy podniósł, iż w odpowiedzi na powyższe pełnomocnik strony pozostał bierny, stwierdzając jedynie w piśmie z dnia 1 maja 2011 r., że dziadek wnioskodawcy od strony ojca M. J. G. - syn M. i L. - urodził się w dniu [...] sierpnia 1904r. w miejscowości C.. Wynika to ze zwykłego porównania dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W niektórych dokumentach figuruje on pod jednym imieniem M., a rozbieżność w dniu jego urodzenia wynika zapewne z pomyłki w sentencji orzeczenia Sądu Rabinackiego.

W tym stanie rzeczy w ocenie Ministra, Wojewoda Mazowiecki prawidłowo wskazał, że nie jest możliwe wyjaśnienie wyżej opisanych rozbieżności i wątpliwości z pomocą urzędowych dokumentów izraelskich (wobec ich braku) i odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez B. K. G.. Minister w postępowaniu odwoławczym wezwał pełnomocnika strony, pismem z dnia 20 czerwca 2011 r., do uczestniczenia w tym postępowaniu i przedstawienia środków dowodowych w postaci izraelskich dokumentów, w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na wezwanie organu II instancji pełnomocnik strony podniósł, że wnioskodawca nie dysponuje aktem małżeństwa ani rozwodu dziadków, i nie ma również możliwości jego załączenia, a potwierdzenie nabycia po ojcu i posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ wnioskodawca wywodzi posiadanie obywatelstwa polskiego po matce.

W tym stanie rzeczy Minister nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody i stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez B. K. G..

Skargą B. K. G. zaskarżył powyższą decyzję Ministra z dnia [...] września 2011 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez przyjęcie, iż dziadek skarżącego S. H. najpóźniej z dniem 24 września 1939 r. utracił obywatelstwo polskie oraz art. 7, 77 i 80 k.p.a poprzez dowolne ustalenie, iż skarżący nie może wywodzić obywatelstwa polskiego po matce z powodu utraty przez jego ojca S. H. obywatelstwa polskiego związku z nabyciem przez niego obywatelstwa obcego (palestyńskiego) i zwolnieniem z powszechnego obowiązku wojskowego.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że brak działań pełnomocnika skarżącego w zakresie ustalenia stanu faktycznego w sytuacji, gdy organy polskiej administracji wyczerpały swoje możliwości w tym zakresie i nie mogły uzyskać żadnych innych dokumentów, nie może skutkować negatywną oceną wydanych w sprawie decyzji. W dacie urodzenia skarżącego obowiązywała ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim zatem organy prawidłowo wskazały, że dla ustalenia przedmiotowej kwestii miarodajne są przepisy cyt. wyżej ustawy, a w szczególności przepis art. 4 w brzmieniu obowiązującym w dniu 11 listopada 1967 r. Stosownie do cyt. przepisu, dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy oboje rodzice są obywatelami polskimi albo jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa.

Natomiast zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 ww. ustawy dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo.

B. K. G. posiadanie obywatelstwa polskiego wywodzi zarówno po swoim ojcu - A. G., jak i po swojej matce - T. G. z d. H.. Sąd stwierdził, że oceniając kwestię obywatelstwa matki skarżącego T. G. organy trafnie stwierdziły, że skarżący nie może po niej wywodzić nabycia z mocy prawa obywatelstwa polskiego, ponieważ w dacie jego urodzenia T. G. bezsprzecznie nie była obywatelką polską. Powyższe wynika z uzasadnienia decyzji, wydanej w dniu [...].10.2010, w której organy poczyniły ustalenia co do braku obywatelstwa polskiego matki wnioskodawcy T. G.. W tym zakresie - mimo iż decyzja została uchylona decyzją Ministra z [...].12.2010 - ustalenia poczynione przez Wojewodę zostały zaaprobowane w całości przez Ministra, który w dodatku zawarł w uzasadnieniu swej decyzji ustalenie, że T. G. z domu H. nie była obywatelką polską w chwili urodzenia swego syna. Dziadek skarżącego ze strony matki - S. H. - utracił bowiem obywatelstwo polskie i nie posiadał go w dacie urodzenia swojej córki T. - matki skarżącego. Organ swoje ustalenia poczynił na podstawie wszystkich dostępnych sobie dokumentów.

W tej sytuacji organy ustalały, czy ojciec wnioskodawcy nabył obywatelstwo polskie, a następnie, czy nie nastąpiły zdarzenia, które skutkowałyby utratą przez niego obywatelstwa polskiego. Konsekwencją była możliwość ustalenia, czy w dacie urodzenia wnioskodawcy - w dniu 11 listopada 1967r. - posiadał on obywatelstwo polskie.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że ojciec wnioskodawcy - A. G. urodził się w dniu [...] sierpnia 1934 r. w T., jako syn M. (w tłumaczeniu na język polski imię ojca podano jako "M.") i M. (izraelski odpis aktu urodzenia). Organ I instancji wskazał, że dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa A. G. właściwe są przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, która obowiązywała do dnia 19 stycznia 1951 r. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 cyt. ustawy, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Natomiast przepis art. 5 tej ustawy stanowił, że "przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki".

W tym stanie rzeczy organy musiały ustalić, czy A. G. urodził się jako dziecko ślubne swoich rodziców, czy też nieślubne, a w konsekwencji po którym ze swoich rodziców mógł nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa przez urodzenie.

Organy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy trafnie, zdaniem Sądu, zwróciły uwagę na szereg rozbieżności dotyczących osoby M. G. (dziadka wnioskodawcy). Analiza akt przedmiotowej sprawy dowodzi, że M. G. urodził się w dniu [...] sierpnia 1904 r. w Polsce (dane te wynikają ze znajdującego się w aktach sprawy Świadectwa posiadania obywatelstwa izraelskiego wydanego w dniu 11 września 2007 r. przez Biuro Ewidencji Ludności i Emigracji w B. S.). Natomiast z urzędowego odpisu orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego w J. z dnia [...] września 2009 r., nr sprawy 023501299-11-1 dotyczącego aktu ślubu M. G. i M. K. wynika, że M. G. urodził się w dniu [...] sierpnia 1904 r. w Polsce, jako syn M. i w sierpniu 1932 r. w R. (lub G.) zawarł związek małżeński z M. K. urodzoną w Polsce dnia [...] stycznia 1908 r. w Polsce. W dniu [...] sierpnia 1934 r. w T. (ówczesna Palestyna) M. G. urodził się syn A. (ojciec wnioskodawcy).

Natomiast z dokumentów dotyczących M. J. G. wynika, że urodził się on w dniu [...] sierpnia 1904 r. w miejscowości C., a więc istniała rozbieżność w dacie urodzenia dziadka skarżącego. Rozbieżność ta spowodowała zasadnicze wątpliwości co do tego która z osób o imieniu i nazwisku M. G. był dziadkiem skarżącego.

Podkreślenia wymaga, że obywatel polski M. J. G. emigrując w 1929 r. do Palestyny, posiadał żonę P. B. nazwisko rodowe M. urodzoną w 1906 r. w P. i te osoby pozostawały nadal w związku małżeńskim w dacie uzyskania obywatelstwa palestyńskiego w 1939 r. Co najważniejsze, osoby te w 1939 r. nie posiadały niepełnoletnich dzieci (poniżej 18 roku życia), w szczególności nie posiadały syna A. urodzonego w dniu [...] sierpnia 1934 r. w T. - o czym świadczy, niewypełniona część przedmiotowego wniosku dotycząca dzieci. Przedmiotowy wniosek został sporządzony w dniu 24 lutego 1939 r. A. G. nie mógł więc być dzieckiem M. i P. G.ów, gdyż osoby te w dacie 24.02.1939 zadeklarowały brak dzieci. Wówczas ojciec skarżącego miał już 5 lat, gdyby więc był dzieckiem ww. osób, zadeklarowałyby one ten fakt we wniosku.

Sąd wskazał, że mimo iż Wojewoda wezwał stronę do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty, które wydawane są przez organy państwowe kraju pochodzenia wnioskodawcy i które w ocenie organu były niezbędne dla wyjaśnienia tych zasadniczych rozbieżności i prawidłowego zakończenia przedmiotowej sprawy, pełnomocnik strony pozostał bierny. Jedynie w piśmie z dnia 1 maja 2011 r. wskazał, że dziadek wnioskodawcy od strony ojca M. J. G. - syn M. i L. - urodził się w dniu [...] sierpnia 1904r. w miejscowości C.. Wynika to ze zwykłego porównania dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W niektórych dokumentach figuruje on pod jednym imieniem M., a rozbieżność w dniu jego urodzenia wynika zapewne z pomyłki w sentencji orzeczenia Sądu Rabinackiego. Istnieje niewyjaśniona rozbieżność co do osoby babki skarżącego: nie jest nią P. B. (z domu M.), gdyż ona w 1939 roku nie posiadała małoletnich dzieci ze swoim mężem M..

Druga osoba o nazwisku M. G. urodziła się w dniu [...] sierpnia 1904 r. w miejscowości C., a więc istnieje rozbieżność w dacie urodzenia pomiędzy tą osobą, a osobą dziadka wnioskodawcy urodzonego [...] sierpnia 1904. Ów M. G. posiadał żonę M. K.. W dniu [...] sierpnia 1934 r. w T. (ówczesna Palestyna) M. G. urodził się syn A. (ojciec wnioskodawcy). Mimo starań organów, rozbieżność ta nie została wyjaśniona przez pełnomocnika wnioskodawcy. Nie mogła ona zostać oceniona na korzyść skarżącego, gdyż poważne rozbieżności dotyczyły zarówno odmiennych danych osobowych babki skarżącego, jak i daty urodzenia jego dziadka. Tak duże rozbieżności w tak istotnych kwestiach nie zostały rozwiane przez pełnomocnika skarżącego, a organ nie może ponosić ujemnych skutków jego biernego zachowania.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał za prawidłową i trafną ocenę Ministra, że nie jest możliwe wyjaśnienie wyżej opisanych rozbieżności i wątpliwości z braku urzędowych dokumentów izraelskich oraz odmowę stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę.

Z uwagi na fakt, iż obywatelstwo polskie skarżącego nie mogło zostać wywiedzione od matki skarżącego, która nie była obywatelką polską, a jednocześnie nie zostało ustalone obywatelstwo ojca skarżącego ze względui na brak usunięcia wątpliwości co do jego pochodzenia (wątpliwości dotyczyły daty urodzenia dziadka skarżącego oraz danych babki skarżącego) Sąd orzekł o oddaleniu skargi.

Skargą kasacyjną B. K. G. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1. 1) niewłaściwe zastosowanie art. 11 i 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego polegające na przyjęciu, iż dziadek skarżącego S. H. utracił obywatelstwo polskie, a w konsekwencji, iż matka skarżącego T. G. nigdy nie nabyła obywatelstwa polskiego,
2. 2) niewłaściwe zastosowanie art. 4 i 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim polegające na uznaniu, iż skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego po matce,
3. 3) niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim polegające na braku ustalenia i stwierdzenia kiedy i na jakiej podstawie prawnej dziadek skarżącego S. H. utracił obywatelstwo polskie,
4. 4) pominięcie i niezastosowanie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (w tym w szczególności art. 10 i 11 ustawy) oraz przepisów rozporządzenia z dnia 7 lutego 1939 r. Ministrów: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Opieki Społecznej wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Skarbu, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Komunikacji w sprawie wykonywania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, a zarazem niezakwestionowanie zastosowanych przez organ naczelny przepisów ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 61, poz. 609), w tym w szczególności art. 89 ust. 3 w zw. z art. 15 oraz art. 90 ustawy w brzmieniu wynikającym z obwieszczenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 12 lipca 1933 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U., Nr 60, poz. 455) oraz Rozporządzenia Ministrów: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 1934 r., wydane w porozumieniu z Ministrami: Spraw Zagranicznych, Skarbu, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Reform Rolnych, Przemysłu i Handlu,

Komunikacji oraz Opieki Społecznej w sprawie wykonania ustawy z dnia 23 maja 1924r. o powszechnym obowiązku wojskowym, zmienionej i uzupełnionej rozporządzeniami Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 stycznia 1928 r., z dnia 29 listopada 1930 r. i ustawą z dnia 17 marca 1933 r. (Dz.U. z dnia 24 września 1934 r., nr 83, poz. 757), w tym w szczególności przepisów § 404-424 rozporządzenia, które nie odnosiły się do stanu faktycznego w sprawie,

5) art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 7, 11, 76, 77, 80, art. 107 § 3 i 138 § 2 k.p.a., ponieważ Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie nie uwzględniając podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego i wskazanych przepisów Kodeksu postępowania, w szczególności całkowicie nie odniósł się do zarzutu niewłaściwego ustalenia utraty przez dziadka skarżących S. H. obywatelstwa polskiego (i to w dodatku na podstawie nieobowiązujących w dniu 24 września 1939 r. przepisów ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej) i w konsekwencji błędne ustalenie, iż skarżący nie nabyli z chwilą urodzenia polskiego obywatelstwa po matce i oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego zamiast uchylić ją oraz utrzymaną nią w mocy wadliwą decyzję organu I instancji,

Zdaniem skarżącego powyższe naruszenia miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do oddalenia skargi.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że Sąd I instancji całkowicie zaniechał uzasadnienia prawnego w odniesieniu do przyczyn odmowy stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego po matce (skarżący konsekwentnie w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego wskazywał na nabycie przez niego obywatelstwa polskiego z chwilą urodzenia po matce). Ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, iż S. H. utracił polskie obywatelstwo i nie posiadał go w dacie urodzenia matki skarżącego T. G.. Tak sformułowane uzasadnienie (brak wskazania przepisów prawa) wyklucza możliwość poddania stanowiska Sądu kontroli kasacyjnej. Zarzut błędnego ustalenia w tym zakresie stanu faktycznego był przedmiotem skargi. W szczególności skarżący zarzucił zastosowanie przez Ministra nieobowiązujących w chwili domniemanej utraty (tj. dnia 24 września 1939 r.) przez dziadka skarżącego przepisów ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej, a zarazem niezastosowanie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (w tym w szczególności art. 10 i 11 ustawy) oraz przepisów Rozporządzenia z dnia 7 lutego 1939 r. Ministrów: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Opieki Społecznej wydanego w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Skarbu, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Komunikacji w sprawie wykonywania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Ponadto ani Sąd I instancji ani organ naczelny nie ustalili kiedy i na jakiej podstawie prawnej S. H. utracił obywatelstwo polskie (przestał być obywatelem polskim).

Skarżący podniósł ponadto, że Minister błędnie ustalił, że jego dziadek od strony matki najpóźniej z dniem 24 września 1939 r. utracił obywatelstwo polskie. Ustalenie takiej okoliczności na podstawie wyłącznie zawiadomienia Wydziału Emigracji Rządu Palestyńskiego z dnia 24 września 1939 r. potwierdzającego, że polski Konsul został poinformowany o wydaniu S. H. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz, że jego polski paszport nr [...]został przekazany polskiemu konsulowi, należy uznać za sprzeczne z dotychczasowym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, stanowiskiem MSWiA oraz innymi towarzyszącymi opiniami prawnymi. W przedmiotowej sprawie spornym było czy zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do stwierdzenia utraty przez S. H. obywatelstwa polskiego z mocy art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zarówno w literaturze jak i orzecznictwie bezspornym jest, iż utrata obywatelstwa polskiego w związku z nabyciem obcego obywatelstwa następuje jedynie w razie zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego.

Samo nabycie obywatelstwa obcego (palestyńskiego) nie powodowało utraty obywatelstwa polskiego. Podstawę oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ odwoławczy stanowiły wyłącznie domniemania oparte na zawiadomieniu Wydziału Emigracji Rządu Palestyńskiego z dnia 24 września 1939 r. W ocenie skarżącego w takiej sprawie jak poświadczenie obywatelstwa polskiego nie istnieje możliwość przyjmowania domniemań sprzecznych z interesem strony, a zdarzenie powodujące utratę polskiego obywatelstwa powinno uzyskać jednoznaczne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Stąd też zajęte przez Ministra stanowisko wykraczało poza zakres swobodnej oceny dowodów. Na podstawie zebranego w przedmiotowej sprawie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie ujawniono zarówno w archiwach izraelskich jak i polskich dowodów wskazujących na uzyskanie przez S. H. zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego.

Stąd też za całkowicie dowolną należy uznać konstatację Ministra, iż "najpóźniej od dnia 24 września 1939 r. S. H. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem w tej dacie utracił obywatelstwo polskie w związku z posiadaniem nabytego wcześniej obywatelstwa obcego (palestyńskiego), na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, albowiem od tej chwili nie dotyczył go wyjątek określony wart. 11 tej ustawy".

Zdaniem skarżącego z ww. okoliczności wynika, iż brak było podstaw do odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego skarżącemu po jego matce. Ponadto, w ocenie skarżącego, w chwili jego urodzenia obywatelstwo polskie posiał również jego ojciec. Zobowiązanie organu naczelnego uzupełnienia materiału dowodowego dla wykazania tej okoliczności było jednak dla skarżącego niewykonalne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych. Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się jedynie do rozstrzygnięcia w zakresie odmowy stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa po matce T. G..

W zaskarżonym wyroku Sąd podzielił stanowisko organów zaprezentowane w decyzjach z dnia [...] października 2010r. i z [...] grudnia 2010 r. że matka skarżącego T. G. z domu H. nie była obywatelką polską w dacie urodzenia swoich synów. Dziadek skarżącego ze strony matki S. H. utracił bowiem obywatelstwo polskie i nie posiadał go w dacie urodzenia swojej córki T. – matki skarżącego. We wskazanych decyzjach organy uznały, że S. H. nabył obywatelstwo palestyńskie w dniu 11 września 1939 r. i posiadał je do nabycia obywatelstwa izraelskiego w 1948 r. W tym czasie podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w Polsce, a zatem zgodnie z przepisem art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. mógł nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego.

Z uwagi na zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, przedmiot zasadniczej rozbieżności pomiędzy stanowiskiem strony skarżącej, a ustaleniami organów orzekających zaakceptowanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stanowi ocena skutków prawnych, jakie wywołała notatka pracownika Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia 24 września 1939 r., z informacją, że Konsul RP został poinformowany o wydaniu S. H. aktu naturalizacji palestyńskiej oraz że jego polski paszport nr [...] został przekazany polskiemu Konsulowi. W zaakceptowanej przez Sąd I instancji, ocenie organów administracji orzekających w sprawie oznacza to, że najpóźniej od dnia 24 września 1939 r. S. H. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem w tej dacie utracił obywatelstwo polskie w związku z posiadaniem nabytego wcześniej obywatelstwa obcego (palestyńskiego), albowiem od tej chwili nie dotyczył go wyjątek określony w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z koL. zdaniem strony skarżącej zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego musiało być stwierdzone dokumentem wydanym przez Konsula RP o zwolnieniu danej osoby od tego obowiązku.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym od obowiązku tego wolne są osoby, które zgodnie z obowiązującymi przepisami o obywatelstwie polskim udowodnią fakt posiadania lub uzyskania obcej przynależności państwowej - od chwili stwierdzenia tego faktu przez powiatową władzę administracji ogólnej lub o ile chodzi o osoby zamieszkałe stale za granicą przez urząd konsularny R. P. W myśl natomiast art. 11 ust. 3 zd. trzecie tej ustawy prośby o zwolnienie osób, zamieszkałych stale za granicą, rozstrzyga urząd konsularny R. P. na podstawie prośby wniesionej do tego urzędu; odwołanie od odmownej decyzji rozstrzyga ostatecznie Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.

Jak wynika z akt sprawy dziadek skarżącego - S. H. w dniu 11 września 1939 r. nabył obywatelstwo palestyńskie, a następnie, po powstaniu Państwa Izrael nabył obywatelstwo izraelskie w dniu 15 maja 1948 r. Z uwagi na okoliczność, iż dziadek skarżącego nie starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego w toku ubiegania się przez niego o uzyskanie obywatelstwa palestyńskiego, decydujące znaczenie ma ustalenie, czy S. H. został zwolniony od powszechnego obowiązku wojskowego w trybie przewidzianym w 10 ust. 1 pkt b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r., już po uzyskaniu palestyńskiej przynależności państwowej w dniu 11 września 1939 r. W kontekście niniejszej sprawy decydujące znaczenie będzie miała treść rozporządzenia Ministrów: Spraw Wojskowych, Spraw Wewnętrznych i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1939 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Spraw Zagranicznych, Skarbu, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Komunikacji w sprawie wykonania ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 20, poz. 131).

Przepisy zawarte w rozdziale II cyt. rozporządzenia odnoszą do art. 10 i 11 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Z przepisów tych jasno wynika, że zarówno dla stwierdzenia faktu posiadania obcej przynależności państwowej danej osoby, jak i zwolnienia jej od powszechnego obowiązku wojskowego w trybie art. 10 ust. 1 pkt b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, przewidziana była określona procedura inicjowana bądź z urzędu bądź na prośbę zainteresowanego (§ 26 ust. 1), która winna być zakończona wydaniem stosownego dokumentu przez właściwy organ (m.in. Konsula RP) dotyczącego zwolnienia danej osoby od powszechnego obowiązku wojskowego (§ 27 ust. 2).

Następnie zawiadamiano powiatową władzę administracji ogólnej (§ 27 ust. 3), która skreślała osobę zwolnioną od powszechnego obowiązku wojskowego z listy poborowych lub zarządzała skreślenie jej z rejestru poborowych oraz zawiadamiała komendanta rejonu uzupełnień o skreśleniu, dołączając do zawiadomienia odebrany wojskowy dokument osobisty (§ 27 ust. 4).

Nie można zatem uznać, iż w przedmiotowej sprawie dziadek skarżącego został skutecznie zwolniony z mocy prawa od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce na podstawie art. 10 ust. 1 lit b ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Nie można bowiem utożsamiać faktu przeprowadzenia określonego postępowania i wydania stosownego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia osoby od powszechnego obowiązku wojskowego z notatką Asystenta Kierownika ds. Obywatelstwa i Paszportów Wydziału Emigracji Rządu Palestyny z dnia 24 września 1939 r. o przekazaniu informacji polskiemu Konsulowi o wydaniu ojcu skarżącego aktu naturalizacji palestyńskiej. Uzyskanie bowiem takiego zawiadomienia mogło co najwyżej prowadzić do wszczęcia z urzędu przez organ stosownego postępowania w sprawie stwierdzenia faktu posiadania obywatelstwa państwa obcego przez tę osobę. Nie była to jednakże okoliczność powodująca zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego z mocy prawa na podstawie art. 10 ust. 1 lit. b cyt. ustawy. Zwolnienie takie wymagało wydania określonej decyzji przez właściwy organ.

Za taką interpretacją przepisów przemawia również analiza treści całego art. 10 ustawy, który stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku służby wojskowej. Każda z przesłanek zwolnienia ze służby wojskowej wyrażona w tym przepisie wymagała stosownego orzeczenia właściwego organu.

Analogiczne stanowisko zaprezentowane zostało w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1313/11 oraz z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1525/11 i stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok. Ponieważ nie stwierdzono naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę B. K. G. i na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2011r. W toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda Mazowiecki uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 203 pkt 1 p.p.s.a, które obejmują zwrot opłat poniesionych przez skarżącego oraz zwrot wynagrodzenia adwokackiego według norm przepisanych.