Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1626/19 oddalił skargę J. N. (dalej skarżący) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] marca 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] października 2016 r. nr [...] wydanych w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków zachowanej wschodniej części budynku dworu w S., przy ul. [...].
Sąd I instancji wskazał, że wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 2196, dalej: Kpa), nie stwierdzając nieważności ww. decyzji o odmowie skreślenia z rejestru zabytków. Weryfikowane w trybie nadzwyczajnym ww. decyzje zostały wydane na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2019 r. poz. 1696, dalej: uozoz), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru na mocy decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Przesłankami skreślenia zabytku z rejestru są okoliczności, które w każdym momencie mogą ulec zmianie.
Charakter tych przesłanek przesądza o tym, że zasada powagi rzeczy osądzonej nie może być w odniesieniu do tego rodzajów spraw w pełni stosowana. W związku z powyższym, zasadnie twierdzą organy, że po otrzymaniu kolejnego wniosku o skreślenie z rejestru zabytku, w odniesieniu do którego była już w tym przedmiocie wydawana decyzja, nie może odmówić wszczęcia postępowania. Organ ten będzie natomiast zobowiązany do zbadania w toku postępowania administracyjnego jaki jest aktualny stan zabytku lub wiedzy o nim oraz do oceny znaczenia poczynionych ustaleń w kontekście treści art. 13 ust. 1 uozoz.
- 2. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: Ppsa) w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa polegające w istocie na niepełnym i nieprawidłowym ustaleniu i przedstawieniu stanu faktycznego, co niewątpliwie nie tylko mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale w istocie taki wpływ miało. Minister bezprawnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji pomimo istnienia ewidentnych przesłanek;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 Ppsa polegające na nieuchyleniu zaskarżonych decyzji tj. na nieuwzględnieniu skargi pomimo tego, że orzeczenia te nie odpowiadają prawu.
W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
- 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 4.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
- 4.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).
- 4.3. Wbrew pierwszemu z zarzutów skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie miał jakichkolwiek podstaw, aby stwierdzić, że Minister wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o niepełne i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W niniejszej sprawie w sposób jednoznaczny organ wykazał, że nie doszło do zaistnienia wskazanej w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa przesłanki nieważności, tj. powtórnego orzekania w tej samej sprawie. Zastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 Kpa następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość spraw będzie więc istniała tylko wtedy, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym (wyrok NSA z 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 485/21).
- 4.4. Przenosząc te rozważania na grunt art. 13 ust. 1 uozoz, wskazać należy, że objęcie nieruchomości wpisem do rejestru zabytków, czyli szczególnym reżimem ochrony, oznacza po stronie organu konserwatorskiego stały obowiązek czuwania nad tym czy nie ustały podstawy takiej ochrony. Innymi słowy stan faktyczny ma charakter dynamiczny z uwagi na upływ czasu i w każdym momencie może on ulec zmianie. Dotyczy to tak stanu technicznego zabytku, który może ulegać stałemu i powolnemu lub gwałtownemu pogorszeniu, jak i nowych ustaleń naukowych. Zatem kolejny wniosek właściciela nieruchomości o skreślenie z rejestru zabytków, złożony po wydaniu ostatecznej decyzji odmownej, obligował Ministra do jego merytorycznego rozpoznania, mimo istnienia w obrocie prawnym uprzedniej decyzji odmownej. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącego, pomiędzy postępowaniem zakończonym decyzją o odmowie skreślenia zabytku z rejestru zabytków z 2012 r. oraz postępowaniem zakończonym decyzją o odmowie skreślenia zabytku z rejestru zabytków z 2017 r. nie istnieje tożsamość spraw. Taka tożsamość spraw nie zachodzi tym bardziej pomiędzy decyzją z 2017 r. o odmowie skreślenia z rejestru zabytków, a wydanym w 1979 r. pozwolenie na rozbiórkę zabytku. Nie ma więc racji skarżący, że pozwolenie na rozbiórkę obiektu można interpretować de facto jako orzeczenie dotyczące wykreślenia zabytku z rejestru z zabytków. Zatem stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób jednoznaczny i Sąd I instancji nie miał jakichkolwiek podstaw, aby stwierdzić naruszenie przez Ministra art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa w stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa. Tym samym zarzut naruszenia tych przepisów jest niezasadny.
- 4.5. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 Ppsa. Przepisy ten mają charakter wynikowy, ponieważ stanowią one rezultat oceny zgodności z prawem zaskarżonego przejawu działania albo zaniechania organu administracji publicznej. Same nie mogą stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Poza tym, jak zostało to już powyżej zauważone, w skardze kasacyjnej nie wykazano uchybień, które uniemożliwiłyby prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Orzeczenie oddalające skargę jest następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących Sądowi takie ustalenia poczynić. Skoro nie było podstaw do zastosowania środka prawnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie ww. przepisu, uzasadniało to oddalenie skargi na podstawie art. 151 Ppsa.
- 4.6. Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 Ppsa.