Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 937/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Z. M. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych uznając, że znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie potwierdził doznania przez skarżącego represji określonych w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie ustawą o działaczach.
Wniesioną przez Z. M. skargę na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1271/16.
Pismem z dnia 20 sierpnia 2017 r., sprecyzowanym następnie pismem z dnia 18 września 2017 r. skarżący, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.) dalej w skrócie K.p.a., wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego z uwagi na ujawnienie nowego dowodu w postaci oświadczenia świadka Z. K. z dnia 2 sierpnia 2017 r. w którym stwierdził, że skarżący brał udział w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. w Fabryce [...] od godziny 7.00- 22.00 i z tego powodu został zwolniony z pracy z dniem [...] marca 1982 r. Wskazane w niniejszym oświadczeniu okoliczności dowodzą w ocenie strony, że zostały spełnione przesłanki uznania skarżącego za osobę represjonowaną z powodów politycznych wskazaną przez ustawodawcę w art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lipca 2016 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdzając, że nowe dowody będące podstawą wznowienia postępowania nie dały podstaw do uchylenia wydanego uprzednio rozstrzygnięcia.
W wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r. wskazując, że oprócz twierdzeń strony i oświadczenia świadka, brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających zorganizowanie strajku w [...], a co za tym idzie wyciągnięcie konsekwencji wobec jego uczestników w postaci zwolnień z pracy.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniesioną przez Z. M. skargę na powyższą decyzję, uznając, iż jest ona niezasadna.
Zdaniem Sądu wydana w sprawie skarżącego decyzja o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej organu jest prawidłowa, bowiem wskazane w oświadczeniu Z. K. okoliczności nie znalazły potwierdzenia w zebranym przez organ materiale dowodowym. Represją, jakiej miał doznać skarżący z powodu jego udziału w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. miało być rozwiązanie umowy o pracę jaką świadczył on w Fabryce [...]. Potwierdzenie natomiast w zebranych dowodach ma okoliczność, że strona skarżąca nie została zwolniona z pracy, jak wymaga tego art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach poprzez rozwiązanie umowy o pracę. Z treści świadectwa pracy z dnia [...] marca 1982 r. wynika niezbicie, że Z. M. był zatrudniony w wyżej wymienionym Zakładzie od dnia [...] marca 1977 r. do dnia [...] marca 1982 r. Stosunek pracy został rozwiązany na zasadzie porozumienia pomiędzy zakładami.
Skarżący już [...] marca 1982 r., został zatrudniony w Zakładach [...], gdzie pracował do [...] lutego 1999 r. (co wynika ze świadectwa pracy z dnia [...] kwietnia 1999 r. Zakładu [...]). Zaakcentowano również, że pismem z dnia [...] lutego 1982 r. sam skarżący zwrócił się z uprzejmą prośbą o przyjęcie do pracy w [...] w dziale zaopatrzenia na stanowisku branżysty. Nadmienił, że od 1977 r. pracuje w dziale zaopatrzenia w Fabryce [...]. Z uwagi na to, że od 1981 r. podjął studia zaoczne na wydziale mechanicznym Politechniki [...], praca w [...] pozwoli mu na bezpośrednie zapoznanie się z nowoczesną organizacją produkcji i zarządzania. W przyszłości strona widziała możliwość kontynuowania pracy w [...] zgodnie z nabytymi kwalifikacjami. Do opisanego podania z dnia [...] lutego 1982 r. skarżący załączył swój życiorys. W aktach sprawy znajdują się nadto pisma: [...] w P. z dnia [...] lutego 1982 r. kierowane do Fabryki [...], w którym Dyrektor [...] zwraca się z uprzejmą prośbą o przekazanie Z. M. w ramach porozumienia stron /między zakładami/ z dniem 1 marca 1982 r.; oraz adresowane do [...] w P., w którym Dyrektor dotychczasowego zakładu pracy wyraża zgodę na przekazanie skarżącego do pracy w [...] z dniem [...] marca 1982 r. w ramach porozumienia między zakładami.
W ocenie Sądu z wymienionych dokumentów wynika niezbicie, że zakończenie przez skarżącego pracy w Fabryce [...] było wyłączną konsekwencją jego inicjatywy, dyktowaną zamiarem pogłębienia wiedzy z zakresu produkcji i zarządzania, co zgodne było z profilem kształcenia na studiach wyższych. Nie miało nic wspólnego z represjami z powodów politycznych. Nie wykazano, aby skarżący prośbę o przyjęcie do pracy w [...] w P. składał pod przymusem, tym bardziej że z opinii pracowniczych wynika, że zainteresowany z obowiązków pracowniczych wywiązywał się w sposób zadowalający; był pracownikiem zdyscyplinowanym. Z pism Instytutu Pamięci Narodowej, w tym w szczególności z pisma z dnia 22 sierpnia 2018 r. w sposób jednoznaczny wynika, że w zasobie archiwalnym Oddziałowego Archiwum IPN nie znajdują się dokumenty dotyczące udziału skarżącego w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. w Fabryce [...].
Reasumując Sąd podniósł, że kwestionowana przez skarżącego decyzja jest prawidłowa oraz została wydana po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu niezbędnego dla sprawy materiału dowodowego – art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. i jako taka powinna pozostać w obrocie prawnym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. M., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, w oparciu o art. 173 § 1, art. 174 pkt i art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a. i art. 77 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie dokładnego stanu faktycznego dotyczącego udziału skarżącego Z. M. w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. oraz represji go dotykających za udział w tym strajku, poprzez uznanie oświadczenia Z. K. za niewiarygodnej chociaż pokrywa się ono częściowo z treścią notatki cytowanej w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a mając na uwadze wskazane normy postępowania administracyjnego z urzędu winno zostać przeprowadzone postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie faktów wskazanych w oświadczeniu świadka, jeżeli budziło ono wątpliwości organu.
W oparciu o wskazany zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
W tej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając tę sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Sprawa ta podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Przede wszystkim należy wskazać, że sama skarga kasacyjnie nie została sformułowana poprawnie. W doktrynie i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że podstawami skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są określone ustawowo uchybienia, które mogą być przedmiotem formułowania zarzutów przez skarżącego pod adresem wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego prowadzących do uchylenia albo zmiany zaskarżonego wyroku (W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wolters Kluwer 2011, s. 45-46; wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 3248/17, opub. w Lex nr 2771489). Przepisami stanowiącymi wzorzec kontroli, które winny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej, są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c bądź art. 151 P.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów normujących postępowanie przed organami administracji publicznej - por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 r. nr 1, poz. 1).
W tej zaś sprawie wnosząc skargę kasacyjną skarżący nie wskazał na naruszenie jakiegokolwiek przepisu stanowiącego podstawę do orzekania przez Sąd pierwszej instancji. Takim przepisem, co wyraźnie zostało wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, był art. 151 P.p.s.a. Tym samym brak zarzutu błędnego zastosowania art. 151 P.p.s.a. lub niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b lub c P.p.s.a. stanowi wadliwość samej skargi kasacyjnej.
Tym niemniej wadliwość ta nie mogła prowadzić do odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ w tej sprawie na podstawie uzasadnienia samej skargi można jednoznacznie ustalić, jakiego rodzaju naruszenia prawa podnosi autor skargi kasacyjnej. Zarzuty te dotyczą naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji.
Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania jest niezasadny. Sprowadza się on do zakwestionowania braku przeprowadzenia przez ten Sąd dowodów mających na celu potwierdzenie oświadczenia Z. K. z dnia 2 sierpnia 2017 r. W tym oświadczeniu znalazło się stwierdzenie, że według wiedzy składającego to oświadczenie skarżący został zwolniony w dniu [...] marca 1982 r. z Fabryki [...] z powodu udziału w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 230).
Wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w tej sprawie przez organ administracyjny, a w szczególności ocenił, czy w toku postępowania administracyjnego podejmowano czynności mające na celu ustalenie wiarygodności oświadczenia Z. K. z 2 sierpnia 2017 r. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że ze zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego dowodów, a w szczególności z treści świadectwa pracy z dnia [...] marca 1982 r., pisma (prośby) skarżącego z dnia [...] lutego 1982 r. i porozumienia między zakładami pracy z [...] marca 1982 r. wynika ponad wszelką wątpliwość, że ze skarżącym Z. M. stosunek pracy w Fabryce [...] został rozwiązany z dniem [...] marca 1982 r. za porozumieniem zakładów pracy i na skutek prośby samego skarżącego, z której wynikało, że w związku z podjęciem studiów zaocznych na Politechnice [...] praca w Zakładach [...] w P. pozwoli skarżącemu na bezpośrednie zapoznanie się z nowoczesną organizacją i z nabywanymi kwalifikacjami.
Z taką prośbą zwrócił się sam skarżący i z tego pisma nie wynika, aby działał pod wpływem jakiegokolwiek przymusu. W wystawianych w miejscu pracy w marcu 1982 r. opiniach o Z. M. nie ma żadnej informacji o udziału w strajkach skarżącego lub innym zachowaniu naruszającym dyscyplinę pracy. Skarżący był oceniany w zakładach pracy jako zdyscyplinowany pracownik, w sposób zadowalający wywiązujący się ze swoich obowiązków (tak np. w opinii z [...] marca 1982 r. i opinii z [...] marca 1982 r.)
Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie stanowiło żadnego naruszenia przepisów postępowania wydanie decyzji przez Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym swojej decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Nie potwierdza także wiarygodności oświadczenia Z. K. z dnia 2 sierpnia 2017 r. dodatkowa dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy, w tym informacja udzielana z Instytut Pamięci Narodowej z której wprost wynika, że ówczesne organy bezpieczeństwa państwa nie ustaliły udziału skarżącego w strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. w Fabryce [...].
Ponadto należy stwierdzić, że postępowanie wznowieniowe nie jest kolejnym etapem zwykłego postępowania administracyjnego i nie może prowadzić do ponownej oceny całościowego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Postępowanie wznowieniowe, wszczęte na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. z powodu wyjścia na jaw nowego istotnego dowodu nieznanego organowi wydającemu decyzję ostateczną w pierwszej kolejności zostaje zawężone do ustalenia, czy nowo ujawniony dowód ma rzeczywiście istotny charakter dla danej sprawy. Dopiero ustalenie, że dany dowód jest zarówno nowy (istniejący w dacie wydania ostatecznej decyzji, ale nieznany organowi) jak i ma istotne znaczenie (mające wpływ na ustalenie odmiennego stanu faktycznego sprawy) pozwala na prowadzenie dalszego postępowania celem załatwienia sprawy. W tej zaś sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że oświadczenie Z. K. z dnia sierpnia 2017 r. nie stanowiło dowodu mającego istotne znaczenie w sprawie, ponieważ pozostaje ono w oczywistej sprzeczności z dokumentami wytworzonymi w lutym i marcu 1982 r. potwierdzającymi, że rozwiązanie umowy o pracę z dniem [...] marca 1982 r. nastąpiło na wniosek samego skarżącego i nie było związane z jakimkolwiek udziałem w strajku.
W wyniku rozwiązania umowy o pracę w Fabryce [...] na zasadzie porozumienia zakładów pracy od [...] marca 1982 r. skarżący pracował w Zakładach [...] w P. W związku z powyższym w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję trafnie stwierdził, że organ administracyjny nie naruszył zasadę prawdy obiektywnej uregulowaną w art. 7 K.p.a. i podejmował wszelkie czynności dowodowe celem ustalenia, jakie były rzeczywiste powody zmiany miejsca pracy przez skarżącego w marcu 1982 r. Organ dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy w tym zakresie.
Nie został także naruszony art. 77 § 1 K.p.a., ponieważ w toku postępowania administracyjnego zostały dopuszczone wszelkie dowody mające znaczenie dla ustalenia przyczyn zmiany stosunku pracy przez skarżącego w marcu 1982 r. Wprawdzie w skardze kasacyjnej skarżący wskazuje na notatkę cytowaną w skardze do Sądu pierwszej instancji, ale nie precyzuje skarżący kasacyjnie, jaka to notatka nie została należycie oceniona w toku postępowania administracyjnego. Wszystkie zgromadzone w toku postępowania dowody zostały wzięte przez organ administracyjny pod uwagę w zakresie oceny, czy oświadczenie Z. K. z dnia 2 sierpnia 2017 r. jest wiarygodne, czy też nie. Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa stwierdzając, że brak uznania tego oświadczenia za wiarygodny przez Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy.
Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w zakresie braku stwierdzenia naruszenia przez organ administracyjny art. 77 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracyjny ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W tej sprawie został zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy obejmujący kontrolę wiarygodności oświadczenia Z. K. z 2 sierpnia 2017 r.
Ponieważ zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, to Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji i oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów pomocy prawnej, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 P.p.s.a. przyznawane jest w toku postępowania opartego o art. 258-261 P.p.s.a. i prowadzonego przez właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny.