Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/GL 683/11, oddalił skargę E. R. i R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 14 lipca 2011 r., nr SKO.V 428/3079/166/11, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W motywach wyroku Sąd powołał się na następujący stan faktyczny i ocenę prawną sprawy:
Decyzją z dnia 19 lutego 2001 r., nr Oś.R. 6216/7/01, Wójt Gminy Brenna nakazał obecnie skarżącym E. R. i R. R. przywrócenie do stanu poprzedniego zasypanego rowu melioracyjnego R-11 oczyszczając go z ziemi i kamieni oraz usunięcie palików i innych zapór z desek w miejscu, w którym do tej pory istniał rów, a utrudniających spływ wody z istniejących urządzeń drenarskich. Decyzja ta wydana została w oparciu o przepis art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), zw. dalej Prawem wodnym. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wnieśli od tej decyzji zarówno odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej, jak i powództwo do Sądu Rejonowego w Cieszynie w trybie art. 38 ust. 1 i 2 Prawa wodnego z 1974 r. Rozpoznając odwołanie skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej postanowieniem z dnia 14 marca 2001 r., nr SKO-V-1721/01, stwierdziło niedopuszczalność tego odwołania.
W wyniku wniesionej przez skarżących skargi na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 5 marca 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 1158/01, skargę oddalił. Sąd podzielił przy tym stanowisko organu odwoławczego i wskazał, że decyzja w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego była, zgodnie z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego z 1974 r., decyzją ostateczną, a zatem nie przysługiwało od takiej decyzji odwołanie. Strona mogła jednak dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym.
Z kolei sprawa z powództwa skarżących, po ponownym jej rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy w Cieszynie, zakończyła się wyrokiem z dnia 19 września 2003 r., sygn. akt I C 440/02, oddalającym powództwo. Na skutek wniesionej przez skarżących apelacji od tego wyroku, Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej wyrokiem z dnia 23 grudnia 2003 r., sygn. akt II Ca 576/03, oddalił apelację.
Pismem z dnia 28 lutego 2011 r. Wójt Gminy Brenna wystosował do skarżących upomnienie w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), wzywając do wykonania obowiązków nałożonych wymienioną na wstępie decyzją.
Wnioskiem z dnia 8 marca 2011 r. skarżący zwrócili się do Wójta Gminy Brenna o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 19 lutego 2001 r. na zasadzie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., względnie o stwierdzenie jej wygaśnięcia na zasadzie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Wnieśli ponadto o wstrzymanie wykonania tej decyzji oraz o anulowanie kosztów upomnienia podnosząc, że decyzja ta oparta została na błędnych wnioskach wysuniętych z zebranego w sprawie materiału. Ich zdaniem rów melioracyjny R-11 nigdy nie przebiegał wzdłuż ich działki. Z kolei rów, który przebiega wzdłuż ulicy S. jest rowem przydrożnym i nie miał nigdy statusu rowu melioracyjnego. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołali się na pismo Zarządu Spółek Wodnych w Cieszynie z dnia 12 lipca 2010 r. oraz na pismo Śląskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Katowicach z dnia 12 lipca 2010 r. W tej sytuacji decyzja z dnia 19 lutego 2001 r. była w ich ocenie niewykonalna już w chwili jej wydania, a niewykonalność ta miała charakter trwały. Niezależnie od tego skarżący wskazali, że decyzja ta stała się bezprzedmiotowa, bowiem odnosi się do innego stanu faktycznego, niż ten, który został przyjęty za podstawę jej wydania.
Po przekazaniu wniosku skarżących Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Bielsku – Białej, przeprowadzone zostało postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. W toku tego postępowania organ odwoławczy postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r. odmówił wstrzymania wykonania kontrolowanej decyzji, a zawiadomieniem z tej samej daty poinformował, że właściwym do rozpoznania wniosku w części dotyczącej stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest organ pierwszej instancji i wobec tego wniosek w tej części podlega przekazaniu temu organowi w trybie art. 65 k.p.a. Następnie decyzją z dnia 30 maja 2011 r. Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 19 lutego 2001 r. W uzasadnieniu zawarto rozważania na temat charakteru postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jak i na temat charakteru niewykonalności decyzji ostatecznej.
Dalej stwierdzono, że w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Rów R-11 znajduje się w części na parceli skarżących. W związku z tym obowiązkiem skarżących było usunięcie przeszkód oraz zmian w odpływie wody, które mogły powstać nawet wskutek przypadku lub działania osób trzecich. Kolegium wskazało przy tym, że takie właśnie ustalenia poczynione zostały w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Cieszynie w sprawie zakończonej wyrokiem tego Sądu z dnia 19 września 2003 r. W ocenie Kolegium bez znaczenia pozostaje kwestia, że przedmiotowy rów nie jest ujęty w ewidencji organów administracji wodnej, albowiem przepisy Prawa wodnego odnoszą się do stanu wody na gruncie rozumianego jako stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód. W konkluzji organ stwierdził, że kontrolowana decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności.
Na skutek rozpoznania wniosku skarżących o powtórne rozpoznanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia 30 maja 2011 r. zasadniczo powtarzając i podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu tej ostatnio wymienionej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucili: naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Kolegium z dnia 30 maja 2011 r. pomimo istnienia niewykonalności o charakterze trwałym decyzji Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r.; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na założeniu, że decyzja Wójta nie zawiera wady powodującej jej nieważność, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał temu przeczy. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. W piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 2012 r. skarżący przedstawili dalsze argumenty na poparcie swojej skargi dołączyli również odpisy dokumentów i materiał fotograficzny (w tym 2 płyty: CD i DVD), które mają potwierdzać podniesione przez nich okoliczności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Kolegium zasadnie uznało, iż poddana kontroli w nadzwyczajnym trybie decyzja Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że dokonując oceny decyzji pod kątem wystąpienia przesłanek nieważnościowych organ bierze pod uwagę stan prawny i stan faktyczny na dzień wydania tej decyzji. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami Prawa wodnego z 1974 r., decyzja organu administracji publicznej w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego, była decyzją ostateczną. Nie przysługiwało odwołanie od takiej decyzji. Mogła ona zostać poddana kontroli w postępowaniu przed sądem powszechnym (art. 38 ust. 1 i 2 Prawa wodnego).
Z tego uprawnienia skorzystali skarżący wytaczając powództwo przed Sądem Rejonowym w Cieszynie. Dopuszczalność drogi sądowej w tym trybie nie była kwestionowana, zaś Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej w wyroku z dnia 23 grudnia 2003 r., sygn. akt II Ca 576/03, wprost wskazał, że powództwo oparte zostało na przepisie art. 38 ust. 1 Prawa wodnego z 1974 r. To oznacza, że decyzja Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. została już raz poddana kontroli w trybie zwyczajnym. Jakkolwiek dokonana w tym trybie kontrola nie wyklucza możliwości późniejszego wzruszenia tej decyzji w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych przepisami k.p.a., to istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w takim trybie będzie charakter i moc wiążąca orzeczenia wydanego wcześniej przez sąd powszechny. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), prawomocne orzeczenie sądu w sprawie cywilnej wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej.
W niniejszej sprawie oznacza to, że organ administracji publicznej jakim jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze, był związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego tj. wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 września 2003 r., sygn. akt I C 440/02 i wyrokiem Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 23 grudnia 2003 r., sygn. akt II Ca 576/03. Jak wynika z treści uzasadnień obu tych wyroków, w postępowaniu przed sądem powszechnym przeprowadzone zostały dowody, na podstawie których ustalono stan faktyczny. W ramach art. 365 § 1 k.p.c. organ tymi ustaleniami również był związany. To z kolei oznacza, że nie mógł uwzględnić tych zarzutów skarżących, które zmierzały do podważenia okoliczności faktycznych, będących podstawą wydania decyzji z 2001 r. W szczególności Sąd zwrócił uwagę, że w tamtym postępowaniu sądowym ustalono, że sporny rów jest rowem melioracyjnym R-11, na spornym terenie nie ma innego rowu o równoległym przebiegu, skarżący naruszyli stosunki wodne na spornym rowie, decyzja Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. jest zasadna.
W świetle wiążących ustaleń sądów w postępowaniu cywilnym, organ w niniejszej sprawie prawidłowo doszedł do wniosku, że nie wystąpiła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazywane przez skarżących w tym zakresie okoliczności faktyczne nie mogły zostać wzięte pod uwagę, albowiem byłoby to sprzeczne z wcześniejszymi orzeczeniami sądowymi. Jedynie wzruszenie tych orzeczeń mogłoby doprowadzić do dokonania odmiennych ustaleń. Do wzruszenia jednak prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych, ani też do ewentualnego zainicjowania postępowania w tym zakresie, organy administracji publicznej nie są uprawnione.
O niewykonalności decyzji z 2001 r. nie może też świadczyć okoliczność, że nie sprecyzowano w jej treści, jakiego odcinka rowu ma dotyczyć orzeczony nakaz. W tej kwestii również wypowiedział się Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej, który stwierdził, że brak ten nie powoduje problemów interpretacyjnych. Ewentualne trudności interpretacyjne w tym zakresie można wyjaśnić w postępowaniu administracyjnym w trakcie wykonania decyzji.
Odnosząc się natomiast do kwestii podniesionych przez skarżących w piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 2012 r. w zakresie, w jakim wykraczają one poza zarzuty skargi, to Sąd stwierdził, że odnoszą się one bądź to do stanów faktycznych, które miały miejsce po dacie wydania decyzji z 2001 r., bądź też do spraw prowadzonych w innych postępowaniach administracyjnych po tej dacie, co pozostaje bez wpływu na ocenę ważności tej decyzji. Sąd Wojewódzki zwrócił też uwagę, że sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się postępowania dowodowego z innych dowodów, aniżeli te, które znajdują się w aktach sprawy. Wyjątkowo sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (art. 106 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że dołączone przez skarżących dokumenty, w świetle powyższych rozważań, pozostają bez wpływu na wynik sprawy, a zatem nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z kolei dowody w postaci zapisów na płytach CD i DVD nie mieszczą się w pojęciu dokumentów, o których stanowi powołany przepis.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła E. R. i R. R., reprezentowani przez radcę prawnego. Zaskarżonemu wyrokowi w całości zrzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:
- - naruszeniu art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. - wskutek jego niezastosowania pomimo tego, że decyzja Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. wskutek braku konstytutywnych elementów treściowych jest niewykonalna od chwili jej wydania, a niewykonalność tej decyzji ma charakter trwały;
- - naruszeniu art. 365 § 1 k.p.c. przez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu powszechnego obejmuje również uzasadnienie, ustalenia faktyczne, motywy oraz poglądy prawne dotyczące rektyfikacji braków odnoszących się do konstytutywnych elementów treściowych decyzji.
Wskazując na te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu oraz zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku
W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania w petitum skargi przepisów prawa ze wskazaniem konkretnej jednostki redakcyjnej naruszonego przepisu, którym, zdaniem skarżącego, uchybił sąd, dalej określenia, jaką postać miało to naruszenie (w przypadku naruszenia prawa materialnego, czy popełniono błąd interpretacyjny, czy też błąd subsumcji), uzasadnienia zarzutu odnoszącego się ściśle do wskazanych naruszeń, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, lecz nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku.
Rozpatrując skargę kasacyjną według powyższych kryteriów zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jako podstawę zarzutu naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. wskazano art. 174 pkt 2 p.p.s.a. a więc naruszenie przepisów postępowania, chociaż w petitum skargi kasacyjnej podniesiono również błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Pomieszane zostały zatem przez autora skargi kasacyjnej przesłanki odpowiadające formułowaniu zarzutów natury procesowej i naruszeń prawa materialnego. Już chociażby z tego powodu wadliwe sformułowanie zarzutu dyskwalifikuje możliwość jego rozpoznania, niemniej zauważyć też należy, iż argumenty powołane na uzasadnienie tego zarzutu, nawet gdyby mieściły się w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego, nie mogły być uznane za zasadne, o czym będzie w końcowej części uzasadnienia niniejszego wyroku.
Nie można też uznać za przytoczenie usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. - wskutek jego niezastosowania. Przede wszystkim wskazać tu należy, że przedstawiając rozpoznawany zarzut, autor skargi kasacyjnej, stwierdzając, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiały prawidłowe ustalenie stanu faktycznego nie powiązał przedstawionych w uzasadnieniu kasacji okoliczności z naruszeniem jakichkolwiek przepisów postępowania administracyjnego. Stwierdzić trzeba, że nie może być przyjęta za skuteczną podstawa kasacji wskazująca w rozpoznawanej kasacji na naruszenie przepisu prawa procesowego, nie zastosowanego w sprawie w sytuacji, gdy autor kasacji nie wykazał naruszenia takich norm prawa, które pozwalałyby przyjąć, iż nastąpiło wadliwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a., a więc przepisu, na którym oparto skarżony wyrok.
Ponadto skuteczne podniesienie zarzutu z art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W rezultacie użyte w treści tego przepisu pojęcie "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać tylko z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Analizy takiej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przeprowadzono.
Niezależnie jednak od powyższych uwag wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, a skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela, że przepis art. 365 k.p.c. stanowiący o związaniu nie tylko stron i sądu, który go wydał, ale także innych sądów oraz organów państwowych wywiera określone skutki w sferze materialnoprawnej. Wobec tego jest przepisem prawa materialnego, który dotyczy także sądów administracyjnych. Zatem jego naruszenie stanowi przesłankę kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Wobec tego stawiając zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. należy określić czy naruszenie polega na błędnej wykładni, czy też niewłaściwym zastosowaniu oraz uzasadnić niniejszą podstawę kasacyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 1256/06, LEX nr 321547 oraz z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1269/07, LEX nr 497573).
Tymczasem, jak już wyżej powiedziano, w rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej nie stawia zarzutu naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. jako zarzutu naruszenia prawa materialnego. W konsekwencji nie określa na czym to naruszenie polega. Brak jest również uzasadnienia niniejszego zarzutu. Wobec tego brak było podstaw pozwalających uwzględnienie tego zarzutu.
W odniesieniu do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej zmierzającej do podważenia poglądu Sądu Wojewódzkiego, że organ administracji publicznej był związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego w którym ustalono stan faktyczny, a w ramach art. 365 § 1 k.p.c. organ tymi ustaleniami również był związany dlatego nie mógł uwzględnić zarzutów skarżących, które zmierzały do podważenia okoliczności faktycznych, będących podstawą wydania decyzji z 2001 r., wskazać również należy, co następuje:
Sentencją wyroku objęte jest rozstrzygnięcie o żądaniach stron (art. 325 k.p.c.), a podstawy faktyczne i prawne są zawarte w uzasadnieniu (art. 328 § 2 k.p.c.). Przy występujących różnicach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, niepubl.) w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku dotyczy związania wyłącznie sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku, oraz że sądu nie wiążą ustalenia i oceny wyrażone w uzasadnieniu wyroku innego sądu, czyli przesłanki faktyczne i prawne, przyjęte za jego podstawę, gdyż zakresem prawomocności materialnej jest objęty ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki (por. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1937 r., C II 2507/36, OSP 1937, poz. 727, z dnia 18 lutego 1937 r., C III 833/36, "Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny" 1937, nr 3, poz. 621, z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, niepubl., z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00, niepubl., z dnia 12 maja 2006 r., V CSK 59/06, niepubl., z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 110/07, niepubl. i z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, niepubl.).
Moc wiążąca prawomocnego wyroku, czyli jego prawomocność materialna, oznacza konieczność uwzględnienia faktu istnienia konkretnego wyroku o określonej treści. Z art. 365 § 1 k.p.c. wynika moc wiążąca wyroku w stosunku do sądu i stron, a do innych osób w wypadkach w ustawie przewidzianych.
Podkreślić jednak silnie trzeba, że wątpliwości powstałe na tle stosowania art. 365 § 1 k.p.c. dotyczą zasadniczo tego, czy prawomocność materialna rozciąga się na rozstrzygnięcia w kwestiach prejudycjalnych, a zatem w innych sprawach różniących się przedmiotem rozpoznania (a także przy zmianie granic podmiotowych sprawy). Z tego właśnie powodu przyjmuje się, że przy braku tożsamości przedmiotowej i podmiotowej sprawy rozstrzygnięcie określonego zagadnienia przy orzekaniu w jednej sprawie nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie.
Nie sposób jednak odmówić racji orzeczeniom podkreślającym, iż przy ocenie stopnia związania wyrokiem należy brać pod uwagę i inne aspekty.
Związanie treścią prawomocnego orzeczenia oznacza nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 k.p.c., że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej, stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. W konkretnym przypadku związanie to rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygniecie o przedmiocie sporu. Wyrazem statuowanej tym przepisem prawomocności materialnej orzeczenia jest konieczność brania jej pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, która nie może podlegać już ponownemu badaniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 r., sygn. akt IV CSK 67/12, LEX nr 1231342).
Moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. ma wprawdzie jedynie sentencja orzeczenia, niemniej jednak w niektórych przypadkach - jak np. w razie oddalenia powództwa - ze względu na ogólność rozstrzygnięcia, doniosłość przy ustalaniu zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocności materialnej orzeczenia, mogą mieć także zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt IV CSK 652/10, LEX nr 1129162).
Na tle zaprezentowanych wyżej rozważań odnośnie mocy wiążącej nie tylko sentencji, ale i tych fragmentów uzasadnienia wyroku sądu wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania sprawy przez organy administracji była sprawa dotycząca stwierdzenia nieważności decyzji, ocenionej już w postępowaniu przed sądem cywilnym, który w uzasadnieniu prawomocnego wyroku przyjął, iż sporny rów jest rowem melioracyjnym R-11, na spornym terenie nie ma innego rowu o równoległym przebiegu, a skarżący naruszyli stosunki wodne na spornym rowie, decyzja Wójta Gminy Brenna z dnia 19 lutego 2001 r. jest zatem zasadna.
Rozpoznawana przez organy i kontrolowana przez Sąd Wojewódzki sprawa oceniając ją z punktu widzenia procesowego, jest w relacji do sprawy zakończonej decyzją z 2001 r. sprawą nową. Istota jednak postępowania w sprawie nieważności decyzji sprowadza się do ustalenia, czy w akcie organu administracji publicznej tkwi naruszenie prawa odpowiadające jednej z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Odpowiedź na to pytanie jest zatem poszukiwaniem wady o charakterze materialnoprawnym, którym dotknięty jest oceniany akt, a nie rozpoznawanie sprawy na nowo z uwzględnieniem nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych.
Z tego też powodu Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że organy kontrolujące w postępowaniu nadzwyczajnym decyzję wydaną w 2001 r. w trybie zwykłym nie mogły brać pod uwagę dowodów przedstawianych przez stronę skarżącą, które wprost zmierzały do zakwestionowania podstaw faktycznych, na których oparto prawomocne rozstrzygnięcie sądu powszechnego, a które stanowiły podstawę wyroku oddalającego powództwo strony skarżącej.
W art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego podkreślenia wymaga przewidziana przez ten przepis moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 2543/98, LEX nr 48643).
Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.