Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. sygn. II SA/Wr 474/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę D. W. i M. W. na uchwałę Rady Miejskiej w Trzebnicy z dnia 16 maja 2012 r. nr XXIV/243/12 w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 17 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przewyższającej kwotę 150 zł. w pozostałym zakresie wniosek skarżących został oddalony. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. II OZ 1093/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie. Wezwanie wzywające skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 150 zł zostało doręczone skarżącym w dniu 11 stycznia 2013 r. Skarżący nie uiścili wymaganego wpisu, wystąpili jednak ponownie w dniu 15 stycznia 2013 r. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu.
Sąd I instancji przyjął, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do skarżących po wydaniu prawomocnego postanowienia, nie uchyla skutków prawomocnego rozstrzygnięcia dla toczącego się postępowania. Skarga wniesiona przez skarżących podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., skoro nie budziło wątpliwości, że wnoszący skargę nie zastosowali się do wezwania zobowiązującego ich do uiszczenia wpisu sądowego w warunkach odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wymaganych kosztów sądowych.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie złożyła D. W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. przez przedwczesne odrzucenie skargi wynikające z tego, że procedowanie nad ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie pozwala na ostateczne ustalenie "należnego wpisu", o którym mowa w ww. przepisach,
- - art. 165 p.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę, że każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy przerywa bieg terminu do opłacenia skargi i przepisy procedury postępowania sądowego nie wprowadzają w tym zakresie żądnej dystynkcji co do skutku przerwania biegu terminu,
- - art. 259 § 3 p.p.s.a. wskutek nie wzięcia pod uwagę, że został wniesiony sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2013 r. i nie został on odrzucony, a zatem nie wystąpiły skutki równoważne wydaniu przez sąd prawomocnego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Pozostaje w sprawie poza sporem, że wobec odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostali oni pismem z dnia 18 grudnia 2012 r. ponownie wezwani do uiszczenia wpisu od skargi i w wyznaczonym terminie wpisu tego nie uiścili. Stwierdzenie powyższej okoliczności skutkować musiało odrzuceniem przez Sąd I instancji skargi. Bez wpływu na powyższe stwierdzenie pozostaje okoliczność ponownego wystąpienia przez skarżących z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak trafnie wskazał bowiem Sąd I instancji, odwołując się do ukształtowanego w tym zakresie orzecznictwa, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie. Wniosek taki nie uchyla bowiem skutków prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania i obowiązku uiszczenia przez stronę wymaganej od niej opłaty.
Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni zatem strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania (por. postanowienie NSA z dnia 11 maja 2010 r. sygn. II OSK 831/10; postanowienie z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 536/13; postanowienie NSA z dnia 21 marca 2012 r. sygn. II GZ 95/12).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała na niedopuszczalność przenoszenia na grunt postępowania sądowoadministracyjnego reguł obowiązujących w postępowaniu cywilnym, w którym przyjęto, że ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oparty na tych samych okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do opłacenia pisma. Tak formułowany zarzut nie dostrzega jednak, że zasada wyrażona w art. 112 § 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) usankcjonowała normatywnie przyjętą już wcześniej regułę, według której prawomocne postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych prowadzi do nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia wymaganej od niej opłaty przy związaniu sądu oceną jej sytuacji materialnej jako umożliwiającej poniesienie tego obowiązku (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r. sygn. III RN 144/02).
W postępowaniu sądowoadministracyjnym powyższa kwestia jest ujmowana podobnie. Podstawą dla takiego rozumienia obowiązków procesowych strony niezwolnionej z wpisu sądowego jest wykładnia przepisów kształtujących tryb postępowania w sprawie kosztów sądowych, w tym postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (Dział V Rozdział 2 i 3). Wykładnia ta powinna być dokonywana w sposób zapewniający realizację prawa do sądu, co oznacza, że przed zastosowaniem rygoru określonego w zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu sąd powinien rozważyć, czy wnoszący o przyznanie prawa pomocy rzeczywiście nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, albowiem jego sytuacja materialna ustalona w prawomocnym orzeczeniu uległa istotnej zmianie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca w złożonej skardze kasacyjnej nie wykazała, by Sąd I instancji od rozważenia powyższej kwestii odstąpił, co prowadziłoby do zastosowania rygoru odrzucenia skargi w stosunku do strony rzeczywiście pozbawionej zdolności do uiszczenia wpisu sądowego.
Uwzględnić w sprawie bowiem należało, że skarżący w złożonym wniosku o prawo pomocy w żaden sposób nie odwołali się do przesłanki, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., a więc istotnej zmiany ich sytuacji majątkowej. Przeciwnie, uzasadnienie wniosku z dnia 15 stycznia 2013 r. wskazywało na to, że w subiektywnej ocenie skarżących dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2012 r. ocena zdolności do ponoszenia przez nich kosztów sądowych była oczywiście błędna. Polemiczny charakter zgłoszonego żądania, potwierdzony nieodniesieniem się do obowiązku wykazania jakie okoliczności powstałe pomiędzy 11 grudnia 2012 r. a datą złożenia ponownego wniosku każą uznawać ocenę Naczelnego Sądu Administracyjną jako nieadekwatną do zmienionej sytuacji materialnej (pismo referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2013 r., znajdujące swoje rozwinięcie w postanowieniu z dnia 20 lutego 2013 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy w części nieprzekraczającej kwoty 150 zł), prowadzi do stwierdzenia, że przyznany stronom rzeczywiście pozbawionym zdolności do ponoszenia kosztów postępowania środek procesowy (wniosek o prawo pomocy) został przez skarżących wykorzystany w sposób sprzeczny z przypisaną mu funkcją gwarancyjną.
Tego rodzaju działanie skarżących uzasadniało odpowiednią reakcję Sądu, stąd zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego należy uznać za nienaruszające wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów postępowania.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.