Uzasadnienie
II OSK 1253 / 05
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę wniesioną przez "S. " Spółki z o.o. w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 30 kwietnia 2003 r. Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gliwicach wydaną w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz §§ 1, 7, 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), którą stwierdzono u J. J. chorobę zawodową pylicę płuc.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił przebieg postępowania administracyjnego i wskazał, że J. J. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Sosnowcu, gdzie stwierdzono chorobę zawodową pylicę płuc. Organ ustalił, że J. J. w latach 1965 - 1979 pracował w Spółdzielni Pracy Materiałów Budowlanych "P." w Z., z tym że do 1974 r. jako pracownik fizyczny-betoniarz, a następnie w Zakładzie Zapraw Kwasoodpornych-B. w Z. jako pracownik fizyczny. W całym okresie zatrudnienia pracownik był narażony na zapylenie. Pomiary środowiskowe dotyczące warunków zatrudnienia w latach 1974-1979 wykazały 1,2-5,5 x przekroczenia normy zapylenia. Od 1980 r. J. J. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Materiałów Izolacji Budowlanej "I." w G. przez 3 miesiące jako operator urządzeń formujących, a następnie topiarz mas mineralnych-piecowy, na którym to stanowisku pracował do 2002 r. W 1989 r w/wym. przedsiębiorstwo zostało przekształcone w PPW "P." w G., które następnie w 1996 przejęła S. Sp. z o.o. w G. Badania środowiskowe przeprowadzone na stanowisku piecowego wykazały zapylenie bez przekroczeń dopuszczalnych norm, jednakże cztery razy w miesiącu były przeprowadzane prace oczystkowe, w czasie których nie przeprowadzono pomiarów zapylenia, organ nie wykluczył zatem narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy.
Ponadto organ podkreślił, iż z dokumentacji medycznej wynika, że już na przełomie 1981/1982 zostały stwierdzone u J. J. zmiany w płucach, co pozwala przypuszczać, że proces chorobotwórczy rozpoczął się na skutek narażenia na pyły zwłókniające o bardzo wysokiej zawartości krzemionki i przekroczeniach dopuszczalnych norm, jakie notowano w S.P.M.B. "P." w Z. Proces ten był kontynuowany z uwagi na działanie pyłów zwłókniających w Przedsiębiorstwie "I.", P.P.W. "P." oraz w S. Sp. z o.o.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach decyzją z dnia [...] października 2003 r. po rozpoznaniu wniesionego przez S. " Spółki z o.o. w G. odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że brak przekroczeń NDS i norm czynników szkodliwych dla zdrowia w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 69, poz.
35) nie oznacza, że J. J. nie był narażony na działanie tych szkodliwych czynników. Ponadto organ wskazał, że § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia wskazuje jedynie najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych (tzw. NDS), których oddziaływanie na pracownika w ciągu dniówki roboczej przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować negatywnych zmian w stanie zdrowia. Uregulowanie to nie zawiera jednakże kategorycznych stwierdzeń, iż brak przekroczeń NDS nie może spowodować w organizmie pracownika zmian prowadzących do schorzenia będącego chorobą zawodową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę wniesioną przez "S. " Spółkę z o.o. stwierdził, że do rozpoznania przedmiotowej sprawy miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), zwanego dalej rozporządzeniem.
W ocenie Sądu organy inspekcji sanitarnej prawidłowo ustaliły, że J. J. w okresie zatrudnienia w latach 1965 - 2002 r. był narażony na działanie pyłów o różnym stężeniu i czasie w poszczególnych okresach pracy. J. J. będąc zatrudniony w Spółdzielni Pracy Materiałów Budowlanych "P." w Z., od 1965 - 1974 jako pracownik fizyczny-betoniarz pracował w warunkach zapylenia, zaś w latach 1974-1979 pracując w Zakładzie Zapraw Kwasoodpornych- B. w Z., jako pracownik fizyczny, był narażony na działanie pyłu o zawartości wolnej krzemionki w stężeniach wielokrotnie przekraczających dopuszczalne normy. Dane te wynikają z wywiadu środowiskowego, pomiarów stężenia zapylenia wykonanych w tym zakładzie w 1977 r. oraz dochodzenia epidemiologicznego.
Dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone w S. Sp. z o.o. w G., dotyczące okresu zatrudnienia pracownika w dziale produkcji wełny szklanej na stanowisku piecowego w latach 1981-2002 wykazało pracę w warunkach, gdzie był on eksponowany na działanie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę bez przekroczeń NDS. Postępowanie dodatkowo wykazało, że pracownik wykonywał awaryjnie czynności polegające na usuwaniu zatorów surowca oraz prace oczystkowe linii produkcyjnej przeprowadzane co 8 dni. Dla wskazanych prac nie przeprowadzono wywiadów środowiskowych, natomiast ich wykonywanie przez J. J., przy dużym zapyleniu (krzemionka) potwierdził zeznający w charakterze świadka B. W., który pracował w latach 1982-1997 jako brygadzista i kierownik zmiany wraz z J. J. Również strona skarżąca nie zaprzeczyła, iż prace te były wykonywane przez tego pracownika, wskazując na ich okresowość.
Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie może być uznane za błędne stanowisko organów, co do przyjęcia okresowego narażenia pracownika na działanie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę o zwiększonym stężeniu, za czym przemawia zebrany w sprawie materiał dowodowy. Fakt, iż wykonywanie prac oczystkowych wymaga stosowania środków ochrony jedynie potwierdza narażenie na zapylenie. Ponadto przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się nie tylko czas ekspozycji w okresie jednej zmiany, lecz także ogólny okres zatrudnienia w warunkach, w których pracownik był eksponowany, choć okresowo, na czynnik szkodliwy dla zdrowia, zaś w rozpoznawanej sprawie J. J. pracując w latach 1981-2002 na stanowisku piecowego, wykonywał również prace oczystkowe.
W ocenie Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do przyjęcia, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono art. 7, art. 12 oraz art. 77 § 1 oraz 105 § 1 k.p.a.
Natomiast poza sporem jest, że u J. J. orzeczeniem Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Sosnowcu z dnia 21 lutego 2003 r. rozpoznano chorobę zawodową - pylicę. Orzekające organy uprawione były zatem do stwierdzenia u poszkodowanego pracownika choroby zawodowej wymienionej w pozycji 2 wykazu chorób zawodowych.
Z tych przyczyn zdaniem Sądu pierwszej instancji wniesiona skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skargę kasacyjną wniosła "S. " Sp. z o.o. z siedzibą w G. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając mu:
- 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr.65 poz. 294) polegającą na przyjęciu, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową nie jest konieczne ustalenie kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek tj. wystąpienia szkodliwych czynników w środowisku pracy oraz faktycznego działania tych czynników,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, a to § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr.65 poz. 294) poprzez przyjęcie, iż to skarżący jest zakładem pracy, w którym pracownik ostatnio był narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową,
- 3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) mające wpływ na wynik postępowania, polegające na nie dość wnikliwym zbadaniu materiału dowodowego, co w rezultacie doprowadziło do błędnego wnioskowania nie znajdującego oparcia w aktach sprawy, poprzez przyjęcie, że zastosowanie środków ochrony osobistej nie wyklucza oddziaływania czynników szkodliwych na pracownika, a w konsekwencji, że to skarżący jest zakładem pracy, w którym pracownik ostatnio był narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową.
Wskazując na powyższe zarzuty strona wnosząca skargę kasacyjną skarżąca wniosła o:
- 1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienie skargi w całości poprzez uchylenie decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2003 roku ewentualnie o:
- 2. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu,
- 3. przyznanie skarżącemu kosztów wywołanych niniejszym postępowaniem według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniesionej kasacji stwierdzono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny swoje stwierdzenie oparł na założeniu, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową (a także dla uznania iż dany zakład jest zakładem pracy, w którym pracownik ostatnio był narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową) wystarczające jest ustalenie, iż w danym środowisku pracy występuje czynnik szkodliwy. Pogląd taki stoi w oczywistej sprzeczności z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych.
Z kolei zgodnie z § 10 ust.3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. dla uznania choroby za chorobę zawodową oraz dla uznania zakładu za zakład pracy, w którym pracownik ostatnio był narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia dwóch przesłanek tj. należy stwierdzić, czy w danym środowisku pracy dany czynnik szkodliwy występuje, a w przypadku ustalenia, iż pracownik był potencjalnie narażony na zetknięcie z tym czynnikiem wskutek jego występowania w środowisku pracy należy zbadać zaistnienie drugiej przesłanki. Zgodnie natomiast z brzmieniem § 1 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia ustalając istnienie choroby zawodowej należy zbadać, czy choroba ta była spowodowana działaniem czynnika szkodliwego. W odniesieniu do skarżącego należało zbadać czy w okresie pracy u skarżącego J. J. był narażony na działanie czynnika wywołującego lub podtrzymującego rozpoznaną chorobę zawodową.
Oznacza to zdaniem strony wnoszącej kasację, że analizie nie podlega potencjalne narażenie pracownika na działanie czynnika szkodliwego, ale jego faktyczne oddziaływanie. Dla przyjęcia domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie konieczne jest ustalenie, iż pracownik faktycznie był wystawiony na działanie czynnika szkodliwego. Takiego ustalenia nie udowodniono.
Zdaniem skarżącej w zaskarżonym orzeczeniu nie została spełniona przesłanka faktycznego działania czynników szkodliwych w środowisku pracy, a zwłaszcza przesłanka dla uznania, iż skarżący jest zakładem pracy, w którym pracownik ostatnio był narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.
Za chybiony uznać trzeba zarzut kasacji dotyczący naruszenia przepisu postępowania tj. art. 133 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- dalej zwanej p.p.s.a., a które to naruszenie, zdaniem strony skarżącej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarzut, że Sąd nie dość wnikliwie zbadał materiał dowodowy, nie może być skutecznie podnoszony w ramach zarzutu naruszenia art. 133 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Dalsza treść cytowanego przepisu dotyczy okoliczności, które w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły (nieprzekazanie skargi sądowi w terminie, wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym). Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Omawiany przepis więc zostałby naruszony, gdyby sąd przesłuchał świadków albo strony. Nie jest natomiast naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. oparcie się w części na aktach sprawy.
Jeżeli wiec autor skargi kasacyjnej zamierzał wykazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął stan faktyczny ustalony przez organy administracji niezgodnie z obowiązującą je procedurą, to powinien był postawić zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2123/04, ONSAiWSA 2006 nr 1, poz. 9), a także zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przepisów k.p.a. przez organy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Żaden z wymienionych wyżej przepisów nie został powołany w skardze kasacyjnej. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie zachodzą, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza związanie także jej podstawami. Skoro więc w skardze kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. powołano jedynie art. 133 § 1 p.p.s.a., który w sprawie nie został naruszony, to Naczelny Sąd Administracyjny zmuszony był orzekać na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji. W konsekwencji poza kontrolą Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostała ocena znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji, a w szczególności wyników przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego.
Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, zacząć trzeba od zarzutu naruszenia § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm.).
Zgodnie z definicją choroby zawodowej, zawartą w § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do tegoż rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym w myśl § 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub z materiałem pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe.
Stwierdzić trzeba, iż konstrukcja przepisu § 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Powyższe domniemanie prawne ma charakter wzruszalny i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, np. w sytuacji, gdy pracodawca, czy też organ wykażą, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą lub że czynniki szkodliwe, występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia.
Na brak dowodów, które podważyłyby istnienie powyższego domniemania wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku. Z przyczyn też przedstawionych na wstępie nie jest możliwe zakwestionowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu Sądu pierwszej instancji, odnośnie braku podstaw do przyjęcia, że przyczyną powstania choroby zawodowej, było działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia spoza środowiska pracy.
Odnosząc się z kolei do zarzutu kasacji dotyczącego naruszenia "§ 10 ust. 1 pkt 3" rozporządzenia stwierdzić trzeba, iż ustęp 1 tegoż przepisu nie ma punktu 3. Z kolei ustęp 3 § 10 rozporządzenia zawiera wprawdzie określone punkty, ale zarzut kasacji do tej normy nie został skierowany. Zauważyć jedynie trzeba, że § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ogranicza się do wskazania podmiotów, którym należy przesłać decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia.
Przedstawione wyżej względy powodują, iż zarzuty naruszenia prawa § 1 i § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów nie mogą być przyjęte za zasadne.
Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw oddalił na mocy art. 184 p.p.s.a.