Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1289/10

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r., sygn. I SAB/Wa 180/09 - po rozpoznaniu skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń – zobowiązał Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do załatwienia wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2002 r. w sprawie o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno Muzycznych SAWP w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem oraz zasądził od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 909/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I SAB/Wa 200/07 w sprawie ze skargi [...] Kraków Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowań w sprawach o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. [...] Kraków Sp. z o.o. w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 200/07 wniosła w dniu [...] listopada 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego polegającą na braku rozpatrzenia wniosku [...] Sp. z o.o. w Krakowie (poprzednika prawnego skarżącej Spółki) o wznowienie postępowań zakończonych orzeczeniami Komisji Prawa Autorskiego zatwierdzającymi tabele wynagrodzeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r. (sprostowanym postanowieniem z dnia 27 marca 2008r.) oddalił skargę stwierdzając, że Komisji Prawa Autorskiego nie można postawić zarzutu bezczynności, skoro organ ten nie otrzymał od Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego wniosku o wznowienie postępowania wraz z aktami sprawy. Zarzut bezczynności można postawić co najwyżej Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który otrzymawszy wniosek o wznowienie postępowań skierowany do Komisji Praw Autorskiego nie uznał się za organ niewłaściwy w sprawie i nie przekazał tego wniosku do organu właściwego - Komisji Prawa Autorskiego, w trybie art. 65 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając zaskarżony wyrok podniósł, iż skarżąca Spółka wniosła skargę na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego, a więc stroną w tej sprawie jest Komisja Prawa Autorskiego. Tymczasem w toku postępowania sądowego jako organ będący stroną występował Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, któremu doręczono zawiadomienie o rozprawie oraz pełnomocnik tego Ministra brał udział w rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. Sprawa została zatem rozpoznana bez udziału Komisji Prawa Autorskiego, co oznacza, że ta strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Niezależnie od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że nie można z góry przyjąć, iż z uwagi na utratę mocy obowiązującej z dniem 1 września 2006 r. przepisu art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, organ może nie rozpoznać sprawy, w której wniesione zostało podanie o wznowienie postępowania z tej przyczyny, iż decyzja ostateczna została wydana na podstawie przepisu, co do którego Trybunał orzekł niezgodność z Konstytucją. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli zostanie wniesione podanie o wznowienie postępowania, organ obowiązany jest to podanie załatwić, bez względu na zmiany stanu prawnego po wydaniu decyzji ostatecznej, które to zmiany mogą mieć jedynie znaczenie dla sposobu załatwienia podania o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł także, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie zwrócił uwagi na to, w jakich sprawach administracyjnych skarżąca Spółka wniosła skargi na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego.

Ze skargi wynika, że Spółka zaskarżyła bezczynność Komisji w bliżej nieokreślonych sprawach o wznowienie postępowań zakończonych orzeczeniami Komisji zatwierdzającymi tabele wynagrodzeń, odwołując się do wniosku z dnia [...] września 2006 r., w którym również zostało wyrażone ogólne żądanie wznowienia wszystkich postępowań w celu uchylenia orzeczeń Komisji zatwierdzających tabele wynagrodzeń dla poszczególnych organizacji zbiorowego zarządzania. Ma to zasadnicze znaczenie także z tego powodu, że organem administracji publicznej właściwym do rozpoznania żądania wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję ostatniej instancji (art. 150 § 1 k.p.a.). Z odpowiedzi na skargę złożonej przez Ministra można jedynie wnosić, że szereg postępowań o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń zostało zakończonych decyzjami ostatecznymi, w tym w niektórych z tych spraw zostały wydane decyzje nie tylko przez Komisję Prawa Autorskiego, ale także przez Ministra.

W tym stanie rzeczy Sąd po wniesieniu skargi na bezczynność powinien wezwać skarżącą Spółkę do uzupełnienia braków skargi przez wskazanie spraw, z jej wniosku o wznowienie postępowań, zakończonych określonymi decyzjami ostatecznymi, w których zarzuca Komisji Prawa Autorskiego bezczynność.

[...] spółka z o.o. z siedzibą w Warszawie pismami z dnia [...] kwietnia i [...] września 2009 r. sprecyzowała zakres skargi wskazując, w których sprawach zakończonych ostateczną decyzją Spółka żądała wznowienia postępowań i w których sprawach wniosła skargę na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego, a w których na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r. zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2007 r. skargi na bezczynność zostały rozdzielone. W związku z powyższym niniejsza sprawa o sygn. akt I SAB/Wa 180/09 dotyczy skargi na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego polegającą na nierozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2002 r. w sprawie o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno Muzycznych SAWP. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na tak zmodyfikowaną skargę wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.).

Przepis art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ustanawiał normę kompetencyjną dla ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego do wyznaczenia składów orzekających w sprawach wniosków o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń za korzystanie z przedmiotów praw autorskich i praw pokrewnych, składanych przez organizację zbiorowego zarządzania oraz stanowił podstawę prawną dla wyznaczonego przez ministra składu orzekającego do zatwierdzenia lub odmowy zatwierdzenia tych tabel. Organem posiadającym wyłączną kognicję do rozpatrzenia wniosku o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń jest siedmioosobowy skład Komisji Prawa Autorskiego. Zgodnie z art. 148 k.p.a. do takiego siedmioosobowego składu należałaby ocena jaki organ jest właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. W związku z uchyleniem art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych – w ocenie Ministra - nie jest możliwe ani powołanie składów Komisji, które mogłyby formalnie przekazać wnioski o wznowienie Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ani też rozpatrzenie takich wniosków przez Ministra.

Minister utracił bowiem podstawę prawną do wyznaczania siedmioosobowych składów, które jako jedyne były właściwe w sprawach związanych z zatwierdzaniem lub odmową zatwierdzenia tabel wynagrodzeń. Ustawa nie przekazuje jakichkolwiek kompetencji całości Komisji jako listy arbitrów, brak jest też przepisów ustrojowych o organizacji wewnętrznej oraz zasad postępowania Komisji jako listy arbitrów. W związku z uchyleniem podstawy prawnej do rozpatrywania tych spraw kompetencję w tym zakresie utracił także Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisów prawa materialnego dotyczących podejmowania decyzji w zakresie tabel wynagrodzeń. Podejmowanie takich decyzji przez ministra stanowiłoby złamanie zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, a także w art. 6 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r., sygn. I SAB/Wa 180/09 - po ponownym rozpoznaniu sprawy - skargę na bezczynność zaznaczył, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2009 r. wypowiedział się wiążąco na temat obowiązku organu załatwienia podania o wznowienie postępowania w sytuacji zmiany stanu prawnego po wydaniu decyzji ostatecznej - z uwagi na utratę mocy obowiązującej z dniem 1 września 2006 r. przepisu art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że [...] Kraków spółka z o.o. w Krakowie złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia tabel stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych SAWP za nadania artystyczne wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych. Wniosek ten do dnia rozpoznawania sprawy przez Sąd nie został załatwiony przez organ.

Za niezasadne Sąd uznał stanowisko Ministra odnośnie do tego, że brak jest organu, któremu można by przekazać, zgodnie z art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny utrata mocy obowiązującej art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie oznacza, iż zniesiony został organ Komisja Prawa Autorskiego. Powołanie tego organu wynika z art. 108 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który nadal obowiązuje, a szczegółowe zasady i tryb działania Komisji określa powołane rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 22 grudnia 1994 r., wydane na podstawie nadal obowiązującego przepisu art. 108 ust. 9 tej ustawy.

Ponadto obsługę techniczno-organizacyjną Komisji Prawa Autorskiego zapewnia Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a więc ten sam urząd, którym kieruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (§ 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 22 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu działania Komisji Prawa Autorskiego, wynagrodzenia jej członków, wysokości opłat za postępowanie przed tą Komisją oraz zasad ich wnoszenia).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. A zatem, na podstawie art. 149 p.p.s.a. należało zobowiązać organ do załatwienia tego wniosku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, reprezentowany przez radcę prawnego M. C. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
2. - art. 149 p.p.s.a. w związku z art. 148 k.p.a., prowadzące do uznania przez Sąd pierwszej instancji, że Minister pozostaje w bezczynności w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno - Muzycznych SAWP, oparte na błędnej ocenie art. 148 k.p.a., jako przepisu, którego pominięcie nie stanowi przeszkody dla skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że orzeczono o bezczynności Ministra;
3. - art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku należytego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nieodniesieniu się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich podnoszonych przez organ administracji w odpowiedzi na skargę elementów uzasadniających zachowanie się organu oraz zgłaszanych przez ten organ wątpliwości podważających możliwość zrealizowania żądania strony skarżącej, jak również odniesienie się przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wyłącznie do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego co miało istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że nie poddano analizie okoliczności wyłączających pozostawanie przez Ministra w stanie bezczynności.
4. 2) naruszenie przepisów prawa materialnego polegającego na:
5. - błędnej wykładni art. 108 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, poprzez błędne uznanie tego przepisu za regulację stanowiącą podstawę do działania Komisji Prawa Autorskiego jako organu administracji;
6. - błędnej wykładni § 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu działania Komisji Prawa Autorskiego, wynagradzania jej członków, wysokości opłat za postępowanie przed tą Komisją oraz zasad ich wnoszenia (Dz. U. Nr 138, poz. 736), dalej powoływanego jako "rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2004 r.", poprzez nieuzasadnione przyznanie temu przepisowi waloru obowiązującego oraz traktowanie go jako podstawy prawnej dla Ministra do wyznaczania siedmioosobowego składu Komisji Prawa Autorskiego będącego właściwym do przekazania złożonego przez Skarżącą wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń Stowarzyszenia Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych SAWP organowi właściwemu zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik organu wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 148 k.p.a. wniosek Skarżącej z dnia [...] września 2006 r. o wznowienie postępowania w sprawie zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń Stowarzyszenia SAWP został skierowany do Komisji Prawa Autorskiego. Jednak utrata mocy obowiązującej przepisu powołującego organ I instancji w sprawach tabel wynagrodzeń spowodowała, że wniosek ten nie może zostać formalnie przekazany do organu właściwego do jego rozpatrzenia zgodnie z art. 150 k.p.a. Organem właściwym do wniesienia podania o wznowienie postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji - art. 148 § 1 k.p.a. W tym przypadku byłby to zatem siedmioosobowy skład Komisji, posiadający wyłączną kognicję do rozpatrzenia wniosku o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń. Do takiego siedmioosobowego składu należałaby ocena jaki organ jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. powinien to być organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, a zatem w przypadku powołanej wyżej tabeli Stowarzyszenia SAWP — Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zdaniem Ministra nie jest uzasadnione bagatelizowanie dyspozycji art. 148 § 1 k.p.a. przez uznanie, tak jak uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż pominięcie tego etapu nie może stanowić przeszkody do skutecznego wniesienia i rozpoznania podania o wznowienie. Pełnomocnik organu podkreślił, iż niedochowanie miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania powoduje naruszenie przepisów proceduralnych i zamknięcie możliwości kontynuacji postępowania. Niezasadne jest zatem - w ocenie Ministra – twierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż nie ma znaczenia w jakich okolicznościach organ właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania podjął wiadomość o jego złożeniu.

Przepisy procedury administracyjnej jasno formułują obowiązki organów administracji poszczególnych instancji w procesie rozpoznawania wniosku o wznowienie postępowania, w tym obowiązek przekazania podania o wznowienie postępowania organowi właściwemu do jego rozpoznania. Organ właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania winien go otrzymać od organu, do którego został złożony, aby przystąpić do jego oceny. Pełnomocnik organu podniósł, iż Minister, nie mogąc w sposób formalny otrzymać wniosku Skarżącej od organu I instancji, nie miał możliwości zgodnego z prawem jego rozpatrzenia.

Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji w niewłaściwy sposób zastosował art. 149 p.p.s.a. i orzekł o bezczynności organu w sprawie wniosku, który nie został formalnie do niego przekazany. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonał oceny całokształtu sprawy, lecz ograniczył się jedynie do jej rozpoznania w zakresie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem organu Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż nie odniósł się do podnoszonego przez Ministra poglądu, iż w związku z uchyleniem podstawy prawnej do rozpatrywania przez Komisję Prawa Autorskiego spraw związanych z zatwierdzeniem lub odmową zatwierdzenia tabel wynagrodzeń kompetencję w tym zakresie utracił także sam Minister. Minister stwierdził, iż nie była to kompetencja samodzielna, a jedynie wskazana w art. 108 ust. 4 ustawy o prawie autorskim funkcja organu odwoławczego od orzeczeń Komisji podejmowanych w trybie uchylonego art. 108 ust.

3. W opinii Ministra, sam art. 108 ust. 4 ustawy, pomimo, że utrzymany w mocy przez Trybunał Konstytucyjny, nie przesądza o właściwości rzeczowej Ministra w rozumieniu art. 20 k.p.a., przez co podejmowanie decyzji w sprawach tabel wynagrodzeń - w braku jakichkolwiek przepisów prawa materialnego - stanowiłoby złamanie zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, a także w art. 6 k.p.a. Pełnomocnik organu podniósł, iż Sąd nie rozważył sprawy co do jej istoty. Nadto zaskarżony wyrok z uwagi na błędne uzasadnienie nie pozwala na ocenę przesłanek jakimi przesłankami kierował się Sąd wydając zaskarżone orzeczenie. Z tych względów zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Pełnomocnik organu zwrócił uwagę na fakt, iż Komisja Prawa Autorskiego, jako lista czterdziestu arbitrów, nie jest organem w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś taki walor otrzymywał dopiero siedmioosobowy skład orzekający Komisji. Z uwagi na uchylenie art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim brak jest w chwili obecnej podstawy prawnej do powołania siedmioosobowego składu Komisji, który mógłby dokonać przekazania wniosku o wznowienie postępowania Ministrowi do rozpoznania. Nadto,ze względu na uchylenie art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim, brak jest również podstaw do zastosowania przepisów rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1994 r. jako podstawy prawnej do powołania siedmioosobowego składu Komisji, która dokonałaby przekazania wniosku o wznowienie postępowania Ministrowi do rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, reprezentowana przez radcę prawnego A. J., wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu administracji kosztów zastępstwa procesowego. Podniesiono, iż podstawy skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie jako organ ostatniej instancji decyzję wydał Minister Kultury i Sztuki, a zatem to ten organ dopuszcza się bezczynności nie wydając od sześciu lat stosownego postanowienia. Przepis art. 148 § 1 k.p.a. określa jedynie miejsce do którego należy wnieść stosowny wniosek, nie zaś właściwość organu do rozpoznania sprawy, która jest określona w art. 150 § 1 k.p.a. Twierdzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że powinien otrzymać wniosek od organu do którego został złożony jest bezpodstawne, gdyż żaden przepis procedury administracyjnej nie przewiduje, że organ właściwy może podjąć stosowne postanowienie tylko wówczas, jeżeli otrzyma wniosek od organu do którego on wpłynął.

Stosownie do treści art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W ocenie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie chybiony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ sąd pierwszej instancji ustosunkował się do poglądu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazując, że Minister posiada kompetencje do orzekania w sprawie. Zdaniem strony kuriozalny jest zarzut naruszenia przepisu art. 108 ust. 1 ustawy o prawie autorskim. Przekazanie akt sprawy nie jest bowiem działaniem formalnoprawnym, lecz wyłącznie technicznym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia, a to z poniższych względów.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Związanie Sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że Sąd nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1999 roku, IV SA 527/97, LEX nr 47275; T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis Warszawa 2005, s. 474).

Wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa wyłącznie wówczas, gdy Naczelny Sąd Administracyjny podejmie uchwałę w trybie art. 269 p.p.s.a., zawierającą odmienną wykładnię prawa od dokonanej w tym orzeczeniu, bądź jeżeli nastąpi zmiana stanu prawnego i to pod warunkiem, że uchwała NSA lub zmiana stanu prawnego będzie miała miejsce po orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym Sąd ten dokonał wykładni prawa, a przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. W takich przypadkach wykładnia prawa zawarta w wyroku uchylającym przestaje wiązać sądy administracyjne.

W niniejszej sprawie po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 909/08 (uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I SAB/Wa 200/07), a przed wydaniem zaskarżonego wyroku z dnia 4 marca 2010 r. nie zmienił się stan prawny jak też Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął - w zakresie objętym dokonaną w tym wyroku wykładnią prawa - uchwały w trybie art. 269 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy zasadnie powołał się na przepis art. 190 p.p.s.a. i wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 145a k.p.a. w aspekcie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04. Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, iż utrata mocy obowiązującej z dniem 1 września 2006 r. przepisu art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.) – na skutek powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego – nie oznacza, iż organ może nie rozpoznać sprawy, w której wniesione zostało podanie o wznowienie postępowania z tej przyczyny, iż decyzja ostateczna została wydana na podstawie przepisu, co do którego Trybunał orzekł niezgodność z Konstytucją. W wyroku z dnia 18 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 909/08 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prawny w kilku kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

A mianowicie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż utrata mocy obowiązującej art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie oznacza, iż zniesiony został organ Komisja Prawa Autorskiego. Powołanie tego organu wynika z art. 108 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który nadal obowiązuje, a szczegółowe zasady i tryb działania Komisji określa rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 22 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu działania Komisji Prawa Autorskiego, wynagrodzenia jej członków, wysokości opłat za postępowanie przed tą Komisją oraz zasad ich wnoszenia (Dz. U. Nr 138, poz. 736 ze zm.), wydane na podstawie nadal obowiązującego przepisu art. 108 ust. 9 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie też stwierdził, że skoro obsługę techniczno - organizacyjną Komisji zapewnia Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a więc ten sam urząd, którym kieruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (§ 5 powołanego rozporządzenia) to oddalenia skargi na bezczynność Komisji Prawa Autorskiego nie może uzasadniać sama okoliczność, że wniosek skarżącej o wznowienie postępowań nie został przekazany Komisji Prawa Autorskiego przez Ministra.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając skargę na bezczynność był związany oceną prawną wyrażoną w powyższym wyroku w zakresie tych kwestii, co do których wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny.

Z powyższych względów nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 148 § 1 k.p.a.

Wprawdzie art. 148 § 1 k.p.a. stanowi, iż podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, to jednak z przepisu tego nie można wywodzić – jak to czyni Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – wniosku, iż przepis ten w powiązaniu z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż warunkiem koniecznym do tego, aby Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego mógł przystąpić do oceny wniosku o wznowienie postępowania, jest otrzymanie tego wniosku od Komisji Prawa Autorskiego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 909/08 obsługę techniczno - organizacyjną Komisji zapewnia Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a więc ten sam urząd, którym kieruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (§ 5 powołanego wyżej rozporządzenia), a skoro tak to tym bardziej argument Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, iż nie może rozpatrzeć wniosku o wznowienie postępowania, bo nie otrzymał go od Komisji Prawa Autorskiego nie zasługuje na aprobatę.

Zaznaczyć należy, iż zarzuty kasacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego podlegają ocenie w świetle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego wyroku (skarga na bezczynność organu), a więc w świetle stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dokonanej ustawą z dnia 8 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 152, poz.1016), która weszła w życie z dniem 21 października 2010 r.

Przy dokonywaniu wykładni art. 148 § 1 k.p.a. nie jest dopuszczalne abstrahowanie od całokształtu regulacji prawa do żądania wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Wykładnia przepisu prawa winna być dokonana przy uwzględnieniu art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika prawo jednostki do podejmowania przez władzę publiczną działania kształtującego jej uprawnienia i obowiązki na podstawie konstytucyjnych aktów normatywnych. W przepisie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP ustawodawca jednoznacznie postanowił, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Wykładnia art. 148 § 1 k.p.a., która z unormowania trybu wnoszenia żądania wznowienia postępowania i powiązania tego przepisu z niekonstytucyjnością art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. j. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) wywodzi niedopuszczalność rozpatrzenia żądania godzi w art. 2 w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 k.p.a. jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji – art. 150 k.p.a. W niniejszej sprawie organem tym jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Komisja Prawa Autorskiego jest organem władzy publicznej wyposażonym w kompetencje (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r. sygn. akt SK 40/04, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2007 r. sygn. akt III CZP 107/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 347/07), który w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ma w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania kompetencji do weryfikacji decyzji, a jedynie może dysponować aktami sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1125/09).

Z tych względów zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, z powołaniem się na art. 190 p.p.s.a., że wniesione podanie o wznowienie postępowania wymaga załatwienia przez organ, a rodzaj i treść rozstrzygnięcia zależy od okoliczności sprawy i dlatego nie można z góry przyjąć, iż organ może nie rozpatrzeć sprawy, w której wniesiono podanie o wznowienie postępowania z tej tylko przyczyny, iż decyzja ostateczna została wydana na podstawie przepisu, co do którego Trybunał orzekł niezgodność z Konstytucją. Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni § 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z 22 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu działania Komisji Prawa Autorskiego, wynagradzania jej członków, wysokości opłat za postępowanie przed tą Komisją oraz zasad ich wnoszenia (Dz. U. Nr 138, poz. 736 ze zm.). W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji – za Naczelnym Sądem Administracyjnym - wskazał, że w sensie ustrojowym Komisja Prawa Autorskiego istnieje, bowiem powołanie tego organu wynika z art. 108 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, który nadal obowiązuje.

Także nieuzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną wyroku powołał przepis art. 149 p.p.s.a. i wyjaśnił istotne motywy podjętego rozstrzygnięcia z powołaniem się na poglądy prawne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 909/08.

Jednocześnie zważyć należy, iż przepis art. 190 p.p.s.a. zdanie drugie stanowi, iż nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.