Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3136/15 oddalił skargę P. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
P. M. 30 grudnia 2011 r. złożyła do Wojewody Mazowieckiego wniosek o stwierdzenie posiadania przez nią obywatelstwa polskiego.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmówił stwierdzenia posiadania przez P. M. obywatelstwa polskiego. Organ I instancji stwierdził, że postępowanie dowodowe nie dało podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie po swoim ojcu M. G. – obywatelu polskim ani też że jej matka C. z d. G. nabyła obywatelstwo polskie przez zawarcie związku małżeńskiego na podstawie art. 7 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44; dalej: ustawa z 1920 r.)
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.; dalej: ustawa z 1962 r.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na datę urodzenia skarżącej dla oceny przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego zastosowanie mają przepisy ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim. Zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca a dzieci nieślubne obywatelstwo matki (art. 5).
Dalej organ wskazał, że skarżąca urodziła się [...] stycznia 1947 r. jako B. G., c. A. i C. z d. G. W obrocie prawnym znajduje się ostateczna decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej C. G. z d. G. Decyzja ta jest wiążąca jako ostateczna. Organ, będąc związanym decyzją z dnia [...] marca 2015 r., stwierdził, że brak jest dowodów na zawarcie przez rodziców skarżącej małżeństwa, a co za tym idzie na jej ślubne pochodzenie. W dacie urodzenia jej matka także nie posiadała obywatelstwa polskiego, które skarżąca mogłaby nabyć jako dziecko nieślubne. Brak jest również dowodów na nabycie przez skarżącą obywatelstwa polskiego w terminie późniejszym. Z tych przyczyn organ II instancji podzielił uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji wraz z zaprezentowaną argumentacją, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła P. M. Zarzuciła organowi naruszenie:
- – art. 4 pkt 1 i 2 w zw. art. 5 i 6 ustawy z 1920 r. poprzez przyjęcie, ż skarżąca nie nabyła z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu,
- – art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741), art. 76 § 1 k.p.a. i art. 1138 k.p.c. poprzez dokonanie ustaleń sprzeczność z treścią niemieckiego aktu urodzenia z zakresie "ślubnego" pochodzenia skarżącej,
- – art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 3 w z art. 55, art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelskie polskim poprzez uznanie, że ustalenia zawarte w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2015 r. są wiążące dla rozstrzygnięcia jej statusu obywatelstwa,
- – brak wszechstronnego rozważenia zabranego w sprawie materiału dowodowego spowodowane niepoddaniem ocenie zgromadzonych dokumentów wskazujących bezpośrednio lub pośrednio na jej ślubne pochodzenie, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji zamiast jej uchyleniem i potwierdzeniem posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego.
Skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania a nadto o dopuszczenie dowodu z decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2013 r., potwierdzającej posiadania przez ojca skarżącej obywatelstwa polskiego w chwili jej urodzenia i dołączenie do akt sprawy akt postępowania dotyczących matki skarżącej, na okoliczność wykazania innego przedmiotu postępowania i wykluczenia związania organu naczelnego w niniejszej ustaleniami wynikającymi z ostatecznej decyzji z dnia [...] marca 2015 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jest błędna. Organ nie wskazał argumentów prawnych uzasadniających przyjęcie tezy o nieślubnym pochodzeniu skarżącej, czym doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na brak tożsamości przedmiotu postępowania Minister Spraw Wewnętrznych nie był związany ustaleniami decyzji z dnia [...] marca 2015 r. a ustalenia z zakresie zawarcia związku małżeńskiego przez jej rodziców powinny być ustalone w niniejszym postępowaniu. Podniosła, że jej niemiecki akt urodzenia stanowił samodzielną i wystarczającą podstawę do ustalenia nabycia przez nią obywatelstwa polskiego po ojcu. Ślubne pochodzenie skarżącej i zawarcie przez jej rodziców związku małżeńskiego wynikało także z innych dowodów pochodzących z [...] oraz [...]. Zdaniem skarżącej nie tylko formalna rejestracja małżeństwa, ale również faktyczne traktowanie skarżącej i jej rodziców przez organy państwa powinno mieć znaczenie przez ocenie materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie niesporne jest, że ojciec skarżącej posiadał obywatelstwo polskie, co zostało potwierdzone decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] oraz że jej matka C. z d. G. nie posiadała ani nie nabyła obywatelstwa polskiego, co wynika z decyzji ww. organu z dnia [...] marca 2015 r. nr [...].
W ocenie Sądu w szczególności organ I instancji dokonał niewadliwych ustaleń co do braku wiarygodnych dowodów na małżeńskie pochodzenie skarżącej. Wbrew wywodom skargi organy prawidłowo uznały swe związanie ww. decyzjami, w szczególności decyzją z dnia [...] marca 2015 r. W toku tamtego postępowania organ badał, czy matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie poprzez zamążpójście, co zgodnie z art. 7 ustawy z 1920 r. stanowiło przesłankę nabycia obywatelstwa polskiego. Okoliczność, czy matka skarżącej pozostawała w związku małżeńskim, była jedną z przesłanek stanowiących o odmowie potwierdzenia obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej.
Sąd nie podzielił w związku z tym zarzutu skargi, że z uwagi na brak tożsamości podmiotowej decyzja z dnia [...] marca 2015 r. nie wiąże organu rozpoznającego wniosek o potwierdzenie posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego. Podkreślił, że decyzja ta jest ostateczna i wiąże organy dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego.
Sąd stwierdził, że wbrew ocenie skarżącej z jej aktu urodzenia nie da się wyprowadzić wniosku o jej małżeńskim pochodzeniu. Wskazał, że akty urodzenia czy to w Polsce, czy w Niemczech nie dowodzą faktu zawarcia małżeństwa przez rodziców dziecka – mogą co najwyżej stanowić dowód pośredni na tą okoliczność.
Sąd przyznał, że istnieją dokumenty pośrednie, które mogłyby świadczyć o ślubnym pochodzeniu skarżącej, np. zaświadczenie z Magistratu Miasta W. z dnia [...] marca 2014 r. czy dokumenty z międzynarodowej służby poszukiwawczej, z których wynika, że rodzice skarżącej zawarli związek małżeński [...] sierpnia 1943 r. w D. ([...]). Zaznaczył jednak, że jak wynika z informacji udzielonych przez Konsulat Generalny RP w aktach stanu cywilnego w [...] nie ma informacji o zawarciu związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej. Z kolei z informacji od Konsula Generalnego RP w K. wynika, że akt urodzenia skarżącej został sporządzony na podstawie oświadczenia podpisanego przez C. G. Informacje udzielone przez organ pochodziły z przekazu od P. M. i nie były potwierdzone żadnymi dokumentami. Z pisma tego wynika, że fakt zawarcia związku małżeńskiego nie mógł być przez organ zaświadczony.
Sąd wskazał, że powyższe informacje zawarte były w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. w związku z postępowaniem o potwierdzenie posiadania przez matkę skarżącej obywatelstwa polskiego. W postępowaniu tym brała udział skarżąca a więc okoliczności te i dowody były jej znane. W związku z tym Sąd uznał, że zaświadczenie nie może stanowić wiarygodnego dowodu na fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej, ponieważ nie zaświadcza tego faktu. W ocenie Sądu dokument ten jest przede wszystkim wewnętrznie sprzeczny, gdyż z jednej strony wynika z niego, że skarżąca jest dzieckiem ślubnym, a z drugiej, że uznanym.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd wskazał, że ustalenie danych dotyczących stanu cywilnego musi wynikać z treści aktów stanu cywilnego. Dokonanie ustaleń w tym zakresie nie na podstawie aktu źródłowego jest możliwe wyjątkowo i to tylko wtedy, gdy dokumenty, na podstawie których okoliczność ta jest ustalana, nie budzą żadnych wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. W niniejszej sprawie dokumenty w postaci aktu stanu cywilnego skarżącej oraz informacje ze Służby Poszukiwawczej takie wątpliwości budzą a organ wydający akt urodzenia nie potwierdził faktu zawarcia małżeństwa.
Sąd wziął pod uwagę, że ówczesne akty stanu cywilnego były wydawane na podstawie oświadczeń, podobnie jak dokumenty podróży czy inne sporządzane na potrzeby repatriacji. Nie dziwi zatem, że w tamtych realiach rodzice mogli podawać organom informacje na temat zawartego związku małżeńskiego, mimo że bądź zawarli jedynie związek małżeński wyznaniowy, bądź wcale go nie zawarli, ponadto często podawane przez nich informacje były niespójne i nieprecyzyjne. W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W dokumentach występuje np. różne imię ojca skarżącej (A. lub A.), różne miejsca zawarcia związku małżeńskiego (D.– [...] lub [...]). Także okoliczności związane z obecnym nazwiskiem skarżącej nie stanowią spójnych dowodów na okoliczność ślubnego pochodzenia dziecka, gdyż jej nazwisko jest nazwiskiem drugiego męża jej matki (M.) a nie G. Odnosząc się do zarzutu, że w świetle prawa niemieckiego wpisanie do rubryki "ojciec" jego nazwiska oznacza, że zostały spełnione warunki § 1591 BGB (czyli istniało domniemanie ojcostwa, ojcostwo zostało ustalone lub sądownie stwierdzone), Sąd stwierdził, że dowodem w postaci aktu urodzenia nie można skutecznie wywodzić faktu zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej.
Zwrócił też uwagę, że związek małżeński rodziców miał być zawarty w ZSRR, a więc organ niemiecki nie mógłby w sposób urzędowy (treścią aktu) poświadczyć zdarzenia, które miało miejsce poza granicami Niemiec i nie wynikało z jego kompetencji. Podkreślił, że czym innym jest domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa, a czym innym uznanie dziecka przez ojca. Powoływane przez skarżącą przepisy dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne (art.
68) nie dają podstaw do przyjęcia, że rodzice byli małżonkami, ale że dziecko, wobec jego uznania, ma w świetle prawa rodzinnego i cywilnego takie same prawa jak dziecko pochodzące z małżeństwa. Nie wywołuje natomiast skutku w postaci uznania dziecka za "ślubne" w rozumieniu przepisów ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
Zdaniem Sądu organ, wbrew ocenie skarżącej, nie pominął dowodu w postaci aktu urodzenia, ale uznał, że nie może być on wykorzystany jako dowód na okoliczność zawarcia przez rodziców skarżącej związku małżeńskiego. Sąd ocenę tę podzielił. Stwierdził, że akt ten nie mógł stanowić samodzielnej podstawy do ustalenia nabycia przez skarżącą obywatelstwa po ojcu. Za niezasadny uznał zatem zarzut naruszenia art. "4 pkt 1 i 1" w zw. z art. 5 i art. 7 ustawy z 1920 r.
Sąd nie podzielił także poglądu, że faktyczne traktowanie skarżącej i jej rodziców przez organy państwa jako rodziny powinno mieć znaczenie przy ocenie materiału dowodowego.
Sąd stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zostało sporządzone z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., jest bowiem lakoniczne i organ II instancji odwołał się do zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego i jego oceny, przyjmując te ustalenia jako własne. W ocenie Sądu uchybienie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia i nie mogło stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na koniec Sąd wskazał, że dowód zgłoszony przez skarżącą w skardze w postaci decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. nie był przez organ kwestionowany, a więc jej ustalenia zostały przez organ i Sąd podzielone. Jednocześnie Sąd nie uwzględnił wniosku o dołączenie akt postępowania zakończonego decyzją z dnia "[...] marca 2005" r. uznając, że przedłuży to tok postępowania i nie będzie miało istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła P. M. Wyrok zaskarżyła w całości i zarzuciła Sądowi I instancji:
- 1) niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 względnie art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 ustawy z 1920 r. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie nabyła z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu,
- 2) niewłaściwe zastosowanie art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741), art. 76 § 1 k.p.a. oraz art. 1138 k.p.c. poprzez zanegowanie wiarygodności i dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią niemieckiego aktu urodzenia w zakresie "ślubnego" pochodzenia skarżącej,
- 3) błędną wykładnię art. 68 Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne w zw. z art. 4 pkt 1 i art. 4 pkt 2 w zw. z art. 5 i art. 6 ustawy z 1920 r. polegające na przyjęciu, że uznanie dziecka przez ojca powoduje jedynie zrównanie sytuacji prawnej dziecka z dzieckiem pochodzącym z małżeństwa w sferze prawa rodzinnego i cywilnego, a nie już w sferze prawa o obywatelstwie,
- 4) naruszenie art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 7, art. 16 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez:
- – uznanie, że ustalenia w zakresie "ślubnego" pochodzenia zawarte w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. są wiążące dla rozstrzygnięcia statusu obywatelstwa skarżącej,
- – dokonanie błędnych ustaleń odnośnie nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego po ojcu spowodowane odrzuceniem bądź zanegowaniem wiarygodności zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazujących bezpośrednio bądź pośrednio na "ślubne" jej pochodzenie, co skutkowało utrzymaniem zaskarżonej decyzji w mocy zamiast jej uchyleniem i potwierdzeniem posiadania obywatelstwa polskiego.
Wskazano, że naruszenia te miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
W oparciu o powyzsze skarżaca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero postępowanie przeprowadzone w zgodzie z tymi przepisami, w którym ustalono w sposób prawidłowy stan faktyczny, pozwoli na ocenę trafności zastosowania przepisów prawa materialnego.
Analiza zarzutów naruszenia prawa procesowego sformułowanych w pkt 4 petitum skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia prowadzi do wniosku, że jej autor kwestionuje dokonane przez organy administracji i zaakceptowane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne odnoszące się do ślubnego pochodzenia skarżącej, warunkującego możliwość nabycia przez nią obywatelstwa polskiego po ojcu. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Analiza akt administracyjnych, uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że kwestia ta została wyjaśniona w należyty sposób, w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej określoną w art. 7, art. 77 k.p.a. i oceniona zgodnie z art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym stanowisko Sądu I instancji co do lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzącego do naruszenia przez ten organ art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., jednakże uchybienie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia a tylko takie naruszenie przepisów postępowania daje podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Przypomnieć warto, że jak wynika z akt sprawy skarżąca zainicjowała 3 postępowania w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego: dotyczące jej, jej ojca A. (D.) G. oraz matki C. G. z d. G. Ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Minister Spraw Wewnętrznych uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] marca 2013 r. i potwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej. Kolejną decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] marca 2013 r. odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej. Decyzja ta stała się ostateczna a skarżąca nie skorzystała z prawa zaskrzenia jej do sądu administracyjnego. Ostatnią decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., kontrolowaną przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie, Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2015 r. odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą.
Nie ma racji autor skargi kasacyjnej twierdząc, że brak potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej pozostaje bez wpływu na zasadność wniosku skarżącej, która ubiega się o obywatelstwo po ojcu. Wprawdzie oba te postępowania dotyczą innych podmiotów, tj. matki skarżącej i jej samej, jednak nie może budzić wątpliwości, że są ze sobą ściśle powiązane. Wyrazem tego związku było chociażby zawieszenie postępowania w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., z uwagi na oczekiwanie na rozstrzygnięcie analogicznej sprawy dotyczącej jej matki (postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2014 r. – omyłkowo oznaczone jako wydane w 2013 r., utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 2014 r.). W sprawie o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą, stosownie do treści art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z 1920 r., kluczowe znaczenie miało uprzednie ustalenie, czy skarżąca była dzieckiem ślubnym: jeśli tak – nabyłaby obywatelstwo po ojcu, a jeśli nie – po matce.
Posiadanie przez ojca skarżącej polskiego obywatelstwa zostało stwierdzone ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2013 r., ale przesądzenie tej kwestii nie było wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy skarżącej bez dokonania jeszcze ustaleń w zakresie zawarcia związku małżeńskiego przez jej rodziców. Nabycie i posiadanie obywatelstwa polskiego przez skarżącą wynikałoby bowiem z posiadania obywatelstwa polskiego przez jej ojca tylko w sytuacji ślubnego pochodzenia dziecka, w przeciwnym wypadku nabyłaby polskie obywatelstwo po matce z takim zastrzeżeniem, że matka musiałaby je posiadać. Ustalenie, czy rodzice skarżącej zawali związek małżeński, skuteczny w świetle prawa polskiego, determinowało również rozstrzygnięcie sprawy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez jej matkę. Jak wynika bowiem z uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2015 r. w przypadku matki skarżącej wydanie decyzji pozytywnej uzależnione było od wykazania, że zawarła ona skuteczny w świetle prawa polskiego związek małżeński z ojcem skarżącej, przez co nabyłaby ona obywatelstwo polskie na podstawie 4 pkt 3 w zw. z art. 7 ustawy z 1920 r., tj. przez zamążpójście.
Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie rację ma Sąd I instancji, że organy orzekając w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą prawidłowo uznały swoje związanie ww. decyzjami dotyczącymi jej rodziców, w szczególności decyzją z dnia [...] marca 2015 r.
Podkreślić należy, że organ administracji wydając decyzję w sprawie jest nią związany od momentu wejścia jej do obrotu prawnego, tj. od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia (art. 110 k.p.a.). Istotą wyrażonej w art. 110 k.p.a. zasady stabilizacji treści decyzji jest to, że organ jest związany oceną prawną dokonaną w decyzji, a dotyczy to wszystkich elementów sprawy administracyjnej. Od tej oceny prawnej organ może uchylić się tylko w trybie przewidzianym przepisami prawa. Tryby te wyznacza art. 16 § 1 k.p.a. określający zasadę trwałości decyzji ostatecznej. Stanowi on, że decyzja ostateczna może być wzruszona tylko w trybie uchylenia lub zmiany decyzji, stwierdzenia jej nieważności oraz wznowienia postępowania, i to tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało, że w sytuacji niewzruszenia ostatecznej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2015 r. organy w kontrolowanym postępowaniu nie były uprawnione do odmiennego rozstrzygnięcia zagadnienia posiadania przez matkę skarżącej obywatelstwa polskiego, tym bardziej, że w obu tych postępowaniach kluczowe dla spraw ustalenia odnoszące się do kwestii zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej oparte były o tożsamy materiał dowodowy. W ocenie organu wydającego decyzję z dnia [...] marca 2015 r. zgromadzone w tym postępowaniu dokumenty, na które powoływała się skarżąca jako wnioskodawczyni postępowania, nie potwierdzały w sposób niebudzący wątpliwości zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej. Organ odniósł się przede wszystkim do przedłożonego przez wnioskodawczynię zaświadczenia z USC Magistrat Miasta W., poświadczającego akt urodzenia skarżącej, w którym wskazano, że skarżąca urodziła się jako dziecko ślubne.
Organ, po zapoznaniu się z wyjaśnieniami strony niemieckiej, wskazującymi, że informacje zawarte w przedmiotowym dokumencie oparte są wyłącznie na ustnym przekazie matki skarżącej i niepotwierdzone żadnymi dokumentami, uznał ww. zaświadczenie za budzące uzasadnione wątpliwości. Dodatkowo podkreślił, że w rożnych dokumentach pojawiają się inne miejscowości rzekomego zawarcia związku małżeńskiego a samego aktu małżeństwa nie odnaleziono, w aktach stanu cywilnego w USC w [...] brak też informacji o zawarciu takiego związku małżeńskiego. W konkluzji stwierdził, że brak było dowodów na zawarcie związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej, a tym samym brak dowodów na nabycie i posiadanie obywatelstwa polskiego przez jej matkę. Te wszystkie okoliczności znane były skarżącej, gdyż była wnioskodawczynią i zarazem jedyną stroną tego postępowania. W przypadku, gdy skarżąca nie zgadzała się z powyższą oceną, powinna ją kwestionować w drodze przysługujących jej środków prawnych odnoszących się do decyzji dotyczącej jej matki, tj. w drodze skargi do sądu administracyjnego, nie zaś w niniejszym postępowaniu.
Rezygnując z tej możliwości musi liczyć się z tym, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja odmawiająca stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez jej matkę. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r. organ prawidłowo więc stwierdził, że okoliczności podnoszone przez skarżącą o jej ślubnym pochodzeniu zostały ostatecznie przesądzone w decyzji z dnia [...] marca 2015 r., z której wynika, że brak jest dowodów na zawarcie związku małżeńskiego przez jej rodziców. W konsekwencji niewykazania ślubnego pochodzenia nie mogła ona nabyć obywatelstwa po ojcu. Nie mogła również nabyć tego obywatelstwa, jako dziecko nieślubne, po matce, gdyż w dacie jej urodzenia matka nie posiadała obywatelstwa polskiego.
Co istotne, w toku kontrolowanego postępowania nie zgromadzono innych dowodów, nieznanych organom orzekającym w sprawie dotyczącej matki, które potwierdzałyby nabycie obywatelstwa przez skarżącą wbrew ocenie zaprezentowanej w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. Z dokumentów, którymi dysponowały organy w niniejszym postępowaniu, nie wynika, ażeby rodzice skarżącej zawarli związek małżeński skuteczny w świetle prawa polskiego. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny w żaden sposób nie kwestionuje wyrażanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiska o wyjątkowej dopuszczalności dokonania ustaleń dotyczących stanu cywilnego nie na podstawie aktu źródłowego, a na podstawie innych dokumentów urzędowych, gdy ze względu na datę zdarzenia i działania wojenne akt źródłowy mógł się nie zachować.
Sąd I instancji trafnie podkreślił jednak, że warunkiem uznania okoliczności dotyczących stanu cywilnego na podstawie tych innych dokumentów jest, by nie budziły one żadnych wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy brak jednak było podstaw do przyjęcia, że zawarcie przez rodziców skarżącej związku małżeńskiego wynika z dowodów pośrednich, ponieważ dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie wskazują na powyższe nawet w sposób pośredni. Należy zwrócić uwagę, że pochodne dokumenty obce, przy sporządzaniu których nie oparto się o dokumenty źródłowe, nie mogą stanowić dowodu potwierdzającego dane rodziców wnioskodawczyni, które były niezbędne do przyjęcia, że matka skarżącej posiadała obywatelstwo polskie. Prawidłowo zatem Sąd I instancji nie przyznał mocy dowodowej, w części dotyczącej ślubnego pochodzenia skarżącej, zaświadczeniu z Magistratu Miasta W. z dnia [...] marca 2014 r. Jak wskazano w decyzji z dnia [...] marca 2015 r., z informacji udzielonych przez Konsula Generalnego w K. wynika, że akt urodzenia skarżącej został sporządzony na podstawie oświadczenia podpisanego przez jej matkę i informacje przez nią przekazane nie były potwierdzone żadnymi dokumentami. Wbrew zarzutom skarżącej kasacyjnie nie stanowią również takiego dowodu pozostałe zgromadzone w sprawie dokumenty wymienione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Konkludując, jako nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 16 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
Odnosząc się do powyższego zarzutu w tej części dotyczącej art. 141 § 4 p.p.s.a. zauważyć należy, że autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie uzasadnił, w czym upatruje naruszenia wskazanego przepisu, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ustosunkowanie się do tego zarzutu. Przypomnieć trzeba, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje, jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podobnie jak zarzut naruszenia każdego przepisu postępowania, może być skuteczny jedynie o tyle, o ile może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dodatkowo w orzecznictwie w zakresie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. podkreśla się, że naruszenie tego przepisu może być skutecznie podniesione w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakich powodów (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 oraz wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tymczasem redakcja zarzutu zawartego w pkt 4 petitum skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia omawianego przepisu w wadliwym – jego zdaniem – zaakceptowaniu przez Sąd I instancji stanu faktycznego ustalonego w toku postępowania przez organy administracji publicznej, co w żadnej mierze nie może stanowić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.
Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. i art. 1138 k.p.c., co jest konsekwencją oceny prawnej wyrażonej wyżej odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 i art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 ustawy z 1920 r.
Należy podkreślić, że Sąd I instancji przyznał, że skarżąca nabyłby z chwilą urodzenia obywatelstwo polskie po swoim ojcu (którego obywatelstwo polskie nie było kwestionowane), jednakże wobec niewykazania w niniejszym postępowaniu, że była ona dzieckiem ślubnym, prawidłowo Sąd zaakceptował stanowisko organów administracji co do braku podstaw do stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez nią (nie mogła nabyć tego obywatelstwa po matce, gdyż ta takiego obywatelstwa nie posiadała – nie nabyła go przez zamążpójście).
Zupełnie nietrafnie autor skargi kasacyjnej zarzuca niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 ustawy z 1920 r., jak i wskazuje na błędną wykładnię art. 68 Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne w zw. z art. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 5 i 6 ustawy z 1920 r., albowiem wymienione przepisy odnoszące się do kwestii nabycia obywatelstwa polskiego w drodze uznania dziecka nie miały w tej sprawie zastosowania. Istotnie, uszło uwadze Sądu I instancji, że jednym ze sposobów nabycia obywatelstwa polskiego przewidzianym przez ustawę z 1920 r. było uznanie dziecka przez ojca lub matkę, względnie inną osobę, których obywatelstwo dziecko nabywało, co wynika z art. 4 pkt 2 i art. 6 tej ustawy.
W świetle tych przepisów nietrafna jest zatem ocena Sądu, że uznanie dziecka przez ojca wywołuje jedynie skutki w sferze prawa rodzinnego i spadkowego. Tak rozumiane przez Sąd zrównanie sytuacji prawnej dziecka uznanego z dzieckiem z małżeństwa wynika wprawdzie z art. 68 dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne (Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52), ale poza tym wywołuje również skutki prawne w sferze obywatelstwa, co wynika już z przywołanych wyżej przepisów ustawy z 1920 r. Nieuprawnione jest natomiast twierdzenie, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie właśnie w drodze uznania jej przez ojca. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wywodziła swych praw do obywatelstwa z faktu jej uznania, ale na podstawie urodzenia zgodnie z art. 4 pkt 1 i art. 5 ustawy z 1920 r. Sama wielokrotnie podkreślała, że jedyną kwestią sporną i przedmiotem ustaleń było to, czy skarżąca jest dzieckiem ślubnym, co pozwalałoby na przyjęcie, że nabyła obywatelstwo polskie po ojcu.
W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że ojciec skarżącej uznał dziecko w prawem przewidzianym trybie, co dawałoby podstawę do czynienia dalszych rozważań na temat możliwości nabycia przez skarżącą obywatelstwa w ten sposób, sama skarżąca nie podnosiła również tej okoliczności.
Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić
Mając powyższe na uwadze, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.