Uzasadnienie
Wyrokiem z 11 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi D.K. (dalej jako "skarżący") uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2016 r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] maja 2016 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków, o jakich stanowi art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm., dalej zwana "ustawą o działaczach opozycji").
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 25 kwietnia 2016 r. skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Decyzją z [...] maja 2016 r. organ odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy.
Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z [...] czerwca 2016 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2016 r.
Na powyższą decyzję skargę wniósł skarżący.
Uwzględniając skargę Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako "k.p.a."), pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W tej sprawie obie decyzje wydała i podpisała działająca z upoważnienia organu Agnieszka Rudzińska. Z tego powodu zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu.
Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma natomiast zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że uzasadniony jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia praw strony postępowania do czynnego udziału w postępowaniu. Organ nie poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami, co pozostaje w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem organu wyrażonym w treści art. 10 § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ.
Organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") w związku z art. 10 k.p.a. Polegało to na uznaniu, że organ naruszył art. 10 k.p.a. nie zapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwiając wypowiedzenie co do zebranych dowodów. Organ wskazał, że odnalezione w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji dokumenty udostępniane są w trybie przepisów ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r, poz. 1575 – dalej jako "ustawa o IPN").
Po drugie, art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 75, art. 78, art. 79, art. 90 i art. 95 k.p.a. przez uznanie, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji strona ma prawo zgłaszać wszelkie dowody. W ocenie organu, brak przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 powyższej ustawy ustala się wyłącznie na podstawie dowodów w postaci dokumentów odnalezionych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. Przede wszystkim zarzut ten został błędnie sformułowany, ponieważ zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. powiązano z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który przepis stanowi, jakie obligatoryjne elementy musi zawierać uzasadnienie wyroku. Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie te elementy, natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. nie może stanowić podstawy do kwestionowania oceny prawnej wyrażonej przez wojewódzki sąd administracyjny.
Ponadto, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że organ naruszył art. 10 k.p.a. nie zapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu. Organ wskazał, że odnalezione w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji dokumenty udostępniane są w trybie przepisów ustawy ustawa o IPN. Stanowisko to jest błędne, ponieważ należy dokonać wyraźnego odróżnienia postępowania prowadzonego na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji, w którym stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (z nieznajdującym w tej sprawie zastosowania wyłączeniem z art. 5 ust. 8 tej ustawy), od postępowania w sprawie udostępnienia dokumentów z zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej prowadzonego w trybie art. 30 ustawy o IPN. Są to dwa różne postępowania, prowadzone na podstawie dwóch różnych aktów prawnych.
W tej sprawie Sąd I instancji stwierdził jedynie, że organ nie zawiadomił strony w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy prowadzonej w związku z wnioskiem złożonym przez skarżącego w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Nie chodziło tu zatem o udostępnienie dokumentów na podstawie przepisów ustawy o IPN, lecz o zapoznanie się z aktami sprawy, do czego skarżący był uprawniony.
Po drugie, na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 75, art. 78, art. 79, art. 90 i art. 95 k.p.a. Przede wszystkim również ten zarzut został błędnie sformułowany z uwagi na powiązanie zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Niezależnie jednak od powyższego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji strona ma prawo zgłaszać wszelkie dowody, ponieważ takiej możliwości nie wykluczają przepisy k.p.a. ani przepisy ustawy o działaczach opozycji.
Należy mieć jednak na uwadze, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych.
Po trzecie, niezależnie od zasadności podniesionych zarzutów kasacyjnych, nie mogły one odnieść zamierzonego skutku. Podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd I instancji było ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika, który podlegał wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., czego organ w ogóle nie zakwestionował w skardze kasacyjnej. Oznacza to, że nawet stwierdzenie, że powołane przez organ zarzuty kasacyjne są zasadne (chociaż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego są one nieusprawiedliwione), nie pozwalałoby na uwzględnienie skargi kasacyjnej, wobec braku zakwestionowania zasadniczej podstawy uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.