Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - P.p.s.a.) zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi kasacyjnej skargi S.H. na decyzję Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w Rabacie (Maroko) z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie odmowy wydania wizy w związku ze skierowaniem do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego o dokonanie wykładni art. 32 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) (Dz. Urz. z 2009 r. Nr L 243, str. 1-58). W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przesądzenie przez Trybunał prawidłowej wykładni powyższego przepisu zdecyduje o możliwości oceny zarzutu naruszenia art. 5 pkt 4 P.p.s.a., dlatego wydanie orzeczenia prejudycjalnego jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem krajowym.
Pismem z 13 października 2016 r. Minister Spraw Zagranicznych wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, uchylenie postanowienia z 28 czerwca 2016 r. i cofnięcie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym skierowanego do TSUE, rozważenie uchylenia postanowień WSA w Warszawie z 7 kwietnia 2016 r. i 25 kwietnia 2016 r., a w konsekwencji odrzucenie skargi kasacyjnej z 5 lutego 2016r. jako wniesionej po terminie i skargi kasacyjnej z 28 kwietnia 2016 r. jako niedopuszczalnej. Organ wskazał, że doręczenie odpisu postanowienia z 24 listopada 2015 r. pełnomocnikowi skarżącego nastąpiło w dniu 5 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu powyższych wniosków podkreślono, że organ odkrył nowe okoliczności dotyczące relacji pełnomocnika skarżącego z Fundacją [...] w kontekście rozpoznawanej sprawy. W skardze kasacyjnej z 5 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny J. B. nie kwestionował prawidłowości doręczenia mu odpisu postanowienia z 24 listopada 2015 r., a argumentację taką "stworzył" dopiero wówczas, gdy skarga kasacyjna została odrzucona ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia.
W dniu 25 lipca 2016 r. w dzienniku "Rzeczpospolita" ukazał się artykuł, pod którym wskazano, że autorzy, w tym pełnomocnik skarżącego, są prawnikami Fundacji[...]. Organ dołączył również wydruki informacji z 1 lipca 2016 r. i 24 listopada 2015 r. ze strony internetowej Programu Pomocy Prawnej dla Uchodźców i Migrantów Fundacji[...], odpis pisma skierowany przez pełnomocnika skarżącego do organu z wnioskiem o informację publiczną, wydruk zrzutu ekranu z obrazem strony internetowej na potwierdzenie okoliczności, że radca prawny J. B. reprezentuje skarżącego w ramach wskazanego programu, a w sierpniu 2016r. był jego koordynatorem. Powołane przez organ okoliczności mają, w jego ocenie, świadczyć o tym, że przesyłka kierowana do pełnomocnika skarżącego na adres: " Fundacja[...], ul.[...], [...], r.pr. J. B." zawierająca odpis postanowienia z 24 listopada 2015 r. została mu doręczona skutecznie.
Organ podkreślił także, że w budynku przy ul. [...] w [...] znajdują się cztery komunalne lokale użytkowe, a pełnomocnik skarżącego nie dysponuje tytułem do żadnego z nich. Podanie adresu do korespondencji ul. [...] wymaga udania się do lokalu zajmowanego przez Fundację[...]. Można przyjąć, że Fundacja jest miejscem pracy w rozumieniu art. 69 P.p.s.a.
W piśmie z 27 października 2016 r. organ wniósł o przeprowadzenie dowodu z pism Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] na okoliczność prawidłowego doręczenia w dniu 5 stycznia 2016 r. pełnomocnikowi skarżącego odpisu postanowienia WSA w Warszawie z 24 listopada 2015 r.
W piśmie z 2 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o nieodrzucanie skargi kasacyjnej, ponieważ została wniesiona w terminie, w dniu 28 kwietnia 2016 r., po prawidłowym doręczeniu mu odpisu postanowienia WSA w Warszawie z 24 listopada 2015 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska wyjaśnił, że doręczenie odpisu tego postanowienia, do którego doszło w dniu 5 stycznia 2016 r. nie było prawidłowe. Przesyłka nie została prawidłowo zaadresowana, ponieważ jako adresata wskazano Fundację[...], która nie jest stroną postępowania. Fundacja będąca osobą prawną ani jej pracownicy nie są uprawnieni do reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 35 § 1 P.p.s.a.). Pracownicy Fundacji zajmujący się pomocą prawną dla cudzoziemców nie są zatrudnieni na stanowisku radcy prawnego czy adwokata. Nie można utożsamiać pomocy prawnej udzielanej cudzoziemcowi przez Fundację z reprezentowaniem go jako strony postępowania sądowoadministracyjnego przez radcę prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek organu nie zasługiwał na uwzględnienie.
Nie ma podstaw do uchylenia postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 kwietnia 2016 r. i 25 kwietnia 2016 r. oraz odrzucenia skargi kasacyjnej od postanowienia z 24 listopada 2015 r. Przed wydaniem postanowienia z 28 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny przeanalizował kwestie wymogów formalnych skargi kasacyjnej, w tym zachowania terminu do jej wniesienia, i nie znalazł przesłanek do jej odrzucenia. Od daty wydania postanowienia z 28 czerwca 2016 r. nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające podjęcie zawieszonego postępowania. Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpi po rozstrzygnięciu pytania prejudycjalnego skierowanego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej postanowieniem z 28 czerwca 2016 r. Na obecnym etapie postępowania nowe okoliczności podane przez organ nie zmieniają stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego co do podstaw przedstawienia Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego.
Zgodnie z art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Pełnomocnikiem skarżącego S.H. jest radca prawny J. B. Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie (art. 69 P.p.s.a.). Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddana mu pisma (art. 72 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism (art. 72 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niemożności dokonania doręczeń zgodnie z powyższymi przepisami doręczenie następuje przez złożenie zawiadomienia w placówce pocztowej lub urzędzie gminy (art. 73 P.p.s.a.).
Doręczenia uregulowane w przepisach P.p.s.a. służą informowaniu stron i ich pełnomocników o czynnościach podejmowanych przez sąd, przede wszystkim wydanych orzeczeniach i zarządzeniach. Doręczenie rodzi skutki prawne, a mianowicie od jego daty biegną terminy do wniesienia np. środków zaskarżenia.
Wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych doręczenie odpisu postanowienia z 24 listopada 2015 r. pełnomocnikowi skarżącego nie nastąpiło skutecznie w dniu 5 stycznia 2016 r. Przesyłka została skierowana na adres: " Fundacja [...] ul. [...] [...] r.pr. J. B.". Taki wpis sugeruje, że adresatem była Fundacja, a nie pełnomocnik skarżącego. Fundacja [...] nie występuje w rozpoznawanej sprawie jako strona, ani nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu. Radca prawny J. B. nie jest w niniejszej sprawie pełnomocnikiem Fundacji i brak jest podstaw do stwierdzenia, że jest jej pracownikiem. Fundacja [...] nie reprezentuje interesów skarżącego w rozpoznawanej sprawie. Stosunek pełnomocnictwa istnieje pomiędzy skarżącym a radcą prawnym J. B., zgodnie z art. 35 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne.
Pełnomocnikiem strony będącej osobą fizyczną nie może być natomiast osoba prawna, np. fundacja. Radca prawny J. B. konsekwentnie w postępowaniu wskazywał adres do doręczeń: "R.pr. J. B., ul.[...], [...]" i pod taki adres powinna być kierowana korespondencja. Doręczenie powinno nastąpić do rąk własnych pełnomocnika, ewentualnie nastąpić w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 P.p.s.a.). Ze znajdujących się w aktach sprawy potwierdzeń odbioru pism wynika, że, w przypadku kierowania przez Sąd przesyłek na wskazany przez pełnomocnika adres, korespondencja jest przez niego odbierana osobiście. Ewentualne istnienie relacji pomiędzy pełnomocnikiem skarżącego a Fundacją [...] pozostaje irrelewantna dla sprawy i nie zmienia tego, że doręczanie korespondencji musi następować zgodnie z żądaniem strony lub jej pełnomocnika. Ani strony ani sąd nie posiadają uprawnień do modyfikacji treści tego żądania, a dokonywanie doręczeń wbrew woli strony lub jej pełnomocnika nie może zostać uznane za prawidłowe.
Bez znaczenia pozostaje też fakt, że radca prawny J. B. nie dysponuje tytułem prawnym do żadnego lokalu w budynku przy ul.[...], ponieważ wskazany przez niego adres służy wyłącznie do kierowania korespondencji. Okoliczność, że pełnomocnik skarżącego nie zajmuje żadnego lokalu w budynku przy ul. [...] nie oznacza też, że doręczenie korespondencji wymaga udania się do lokalu zajmowanego przez Fundację[...]. Dołączone przez organ pisma Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] zawierają informację wyłącznie o tym, że pełnomocnik skarżącego nie zajmuje żadnego lokalu we wskazanym budynku i nie stanowią dowodu tego, że doręczenie pełnomocnikowi skarżącego odpisu postanowienia WSA w Warszawie z 24 listopada 2015 r. nastąpiło skutecznie w dniu 5 stycznia 2016 r. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego wykonuje zawód w oparciu o umowę cywilnoprawną. Na podstawie złożonych przez organ informacji prasowych, czy wydruków stron internetowych wskazujących, że pełnomocnik skarżącego "jest prawnikiem Fundacji [...] " nie można stwierdzić, że Fundacja jest jego miejscem pracy, dlatego w sprawie nie może mieć zastosowania art. 72 § 2 P.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2016 r. podkreślił, że nie jest pracownikiem Fundacji ani nie zawarł z nią umowy cywilnoprawnej dotyczącej rozpoznawanej sprawy.
Osoba, która podpisała się pod potwierdzeniem odbioru odpisu postanowienia z 24 listopada 2015r. nie jest zatrudniana przez pełnomocnika, ani nie została upoważniona przez niego do odbioru korespondencji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 7 kwietnia 2016 r. uwzględnił, w trybie autokontroli, zażalenie pełnomocnika skarżącego i uchylił postanowienie z 15 lutego 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Zaadresowanie przesyłki inaczej niż wskazał to pełnomocnik skarżącego spowodowało, że doręczenie postanowienia z 24 listopada 2015 r. nie było skuteczne. Na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw do podważania trafności stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 kwietnia 2016 r.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.