Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę I. Z. i uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2009 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Skarżący I. Z. urodził się [...] czerwca 1946 r. w T. (Izrael) jako ślubne dziecko C. i Y. Z. (Z.), a w dniu [...] maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. Według ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. nr 44, poz. 267) skarżący mógł nabyć obywatelstwo polskie przez urodzenie, jeżeli jego ojciec w dacie urodzenia skarżącego posiadał obywatelstwo polskie. Wprawdzie ojciec skarżącego C. Z. (Z.) urodził się w miejscowości K. S., która po II wojnie światowej została włączona do ZSRR, to jednak skarżący nie złożył żadnych dokumentów mogących świadczyć o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez ojca.
Wobec tego, zdaniem Wojewody, brak jest podstaw do stwierdzenia, że ojciec skarżącego posiadał obywatelstwo polskie, a wobec tego skarżący nie mógł nabyć obywatelstwa polskiego przez urodzenie. W odwołaniu od decyzji skarżący powołał się na odpis zupełny aktu urodzenia ojca C. Z., świadectwa urodzeń i zaślubin oraz dyplom czeladnika. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Organ odwoławczy stwierdził, że w odrębnym postępowaniu, ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Wojewoda Mazowiecki "odmówił stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez nieżyjącego ojca skarżącego C. Z. (Z.) z uwagi na brak dowodów na nabycie przez niego obywatelstwa polskiego". Decyzja ta nie mogła być pominięta w sprawie dotyczącej obywatelstwa polskiego skarżącego, skoro posiadanie obywatelstwa polskiego wywodzi z posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca. Jeżeli więc brak jest dowodów na posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego w dacie urodzenia skarżącego, to nie zostało także udowodnione nabycie obywatelstwa polskiego skarżącego przez urodzenie z ojca posiadającego obywatelstwo polskie.
W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił, że skoro decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. organ odmówił stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego ojca skarżącego, to oznacza to, że jego ojciec C. Z. posiadał obywatelstwo polskie. Ponadto organ nie odniósł się do dołączonych do odwołania dokumentów świadczących o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego (aktu urodzenia, świadectwa urodzin, świadectwa zaślubin, dyplomu czeladnika, a także dokumentów matki Y. Z.)
Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77, 80 i 107 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję wyłącznie w oparciu o rozstrzygnięcie wydane w innym postępowaniu administracyjnym dotyczącym obywatelstwa polskiego ojca skarżącego C. Z. (decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r.), bez przeprowadzania właściwego postępowania dowodowego, z pominięciem oceny innych dowodów, między innymi dokumentów przedstawionych przez skarżącego, a zatem bez dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego. Pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wydanej w odrębnym postępowaniu, dotyczącej innego podmiotu, nawet gdy ustalenia dokonane w tamtym postępowaniu mogą mieć znaczenie w tej sprawie, nie zwalnia organu od obowiązku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i jego oceny. Słuszny jest także zarzut skarżącego, iż organ nie wskazał w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej dowodów zgłoszonych przez skarżącego.
W skardze kasacyjnej wniesionej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji podniesiono zarzuty naruszenia art. 17 ust. 4 w związku z art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 200 r., Nr 29 poz. 353 ze zm.) i art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, 77 i 80 K.p.a. Zdaniem organu wnoszącego skargę kasacyjną wadliwe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, bez zgromadzenia materiału dowodowego i bez dokonania oceny dowodów. Decyzja regulująca status ojca skarżącego co do obywatelstwa polskiego, w świetle zasady ciągłości obywatelstwa polskiego wyrażonej w art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim oraz zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego stanowiła decydujący dowód w sprawie i nie mogła zostać pominięta przy rozstrzyganiu sprawy o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego skarżącego.
Skoro bowiem ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, to jest oczywiste, że nie posiada obywatelstwa polskiego skarżący, będący jego synem. Decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. stwierdza, iż ojciec skarżącego C. Z. (Z.) nie posiadał obywatelstwa polskiego. Jest to decyzja ostateczna (odwołanie od tej decyzji zostało wniesione przez skarżącego po terminie). Postępowanie o stwierdzenie nieważności tej decyzji, na wniosek skarżącego, zostało zakończone decyzją Ministra Administracji i Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2009 r., a skarga na decyzję Ministra z dnia [...] marca 2009 r. została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 699/09. Skoro w innej sprawie została wydana ostateczna decyzja, z której wynika, że ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, to w sprawie dotyczącej obywatelstwa polskiego skarżącego, to, że ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego wynika z aktu prawnie obowiązującego.
Wobec tego nie jest zrozumiałe stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organ wydał decyzję z pominięciem oceny innych dowodów, a więc bez dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego. Organ podniósł bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak jest również dowodów na posiadanie obywatelstwa polskiego ojca skarżącego w dacie urodzenia skarżącego, a więc nie można czynić organowi zarzutów, iż oparł rozstrzygnięcie wyłącznie na wyniku innego postępowania administracyjnego.
Przytaczając takie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Jakkolwiek Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przedstawił pełnej argumentacji, to jednak trafna jest zasadnicza podstawa tego rozstrzygnięcia, która sprowadza się do stwierdzenia, iż organ z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a.) nie zgromadził i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, a ograniczył się w zasadzie do stwierdzenia, że skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie, ponieważ ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, co wynika z decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Główny zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej sprowadza się do tego, że skoro ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. stwierdzono, iż ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, to nie ma podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia w tej sprawie, że skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie.
Zarzut ten nie jest trafny, albowiem jest oderwany od treści decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Analiza tej decyzji, czego nie uczynił organ, ale także Sąd pierwszej instancji, wskazuje, iż w uzasadnieniu tej decyzji zawarto stwierdzenie "pełnomocnik nie załączył do wniosku dokumentów świadczących o posiadaniu przez C. Z. obywatelstwa polskiego" oraz "pełnomocnik poinformował, iż Wnioskodawca nie posiada żadnych polskich dokumentów ojca", a następnie, że "w trakcie prowadzonego postępowania pełnomocnik załączył do akt sprawy oryginał, z tłumaczeniem na język polski, zaświadczenia o służbie C. Z. w wojsku izraelskim, wydanego dnia [...] grudnia 2005 r.", z którego wynika, że "ojciec Wnioskodawcy od dnia 26 listopada 1950 r. był powołany do służby rezerwowej" oraz stwierdzenie "Okoliczność służby rezerwowej w wojsku izraelskim jest wystarczająca dla uznania, iż powołany nawet gdyby posiadał obywatelstwa polskie, utraciłby je na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego".
W kontekście takiego uzasadnienia, które jest integralną częścią decyzji, powstaje pytanie jak rozumieć rozstrzygnięcie w tej decyzji "odmawiającej stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego Pana C. Z. (Z.).". Czy Wojewoda wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. ustalił, że ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, czy posiadał obywatelstwo polskie, lecz je utracił na skutek podjęcia służby wojskowej w państwie obcym, czy też jedynie nie przedłożył dokumentów świadczących o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Bez wyjaśnienia jaka jest rzeczywista treść decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. organ - w sprawie dotyczącej obywatelstwa polskiego skarżącego - nie miał wystarczających podstaw do stwierdzenia, iż skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie, ponieważ ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego. Jeżeli bowiem ojciec skarżącego utracił obywatelstwo polskie na skutek wstąpienia do służby wojskowej w armii izraelskiej, z mocy prawa, z dniem wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym (art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego), to nie byłoby uprawnione twierdzenie, że skarżący, który urodził się [...] czerwca 1946 r. nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie.
W takim przypadku miałby zastosowanie art. 13 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego (utrata obywatelstwa polskiego rozciąga się na dzieci tracącego obywatelstwo polskie, w wieku do lat 18). W sprawie o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego istotne znaczenie ma ustalenie, czy określona osoba nie posiadała obywatelstwa polskiego (nigdy obywatelstwa polskiego nie nabyła), czy też, że posiadała obywatelstwo polskie (nabyła obywatelstwo polskie), lecz na skutek określonego zdarzenia obywatelstwo polskie utraciła. Organ odwoławczy do tej kwestii w ogóle się nie odniósł, przyjmując, bez analizy treści decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r., iż skoro ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego, to skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie.
Nie można również podzielić zarzutów skargi kasacyjne, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, Minister dokonał oceny materiału dowodowego, albowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że brak jest dowodów na posiadanie obywatelstwa polskiego ojca skarżącego w dacie urodzenia skarżącego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że w decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2007 r. organ pierwszej instancji stwierdził, iż pełnomocnik skarżącego nie załączył żadnych dokumentów mogących świadczyć o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez jego ojca, a skoro zaś ojciec skarżącego urodził się [...] kwietnia 1909 r. w miejscowości K., położonej w byłym województwie tarnopolskim, a więc na terenach, które po II wojnie światowej weszły w skład ZSRR, to nie jest możliwe z urzędu wystąpienie do organów obcego państwa o udostępnienie dokumentów dotyczących ojca skarżącego.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący powołał się na odpis aktu urodzenia ojca, świadectwo urodzin ojca wystawione [...] września 1926 r., świadectwo zaślubin wystawione [...] marca 1936 r., dyplom czeladnika, które to dokumenty dołączył do odwołania. Wobec tego organ odwoławczy wydając zaskarżona decyzję nie miał żadnych podstaw do formułowania stanowiska, iż dokonał oceny całego materiału dowodowego skoro do tych dokumentów w ogóle się nie odniósł. Należy przy tym zwrócić uwagę, że Wojewoda Mazowiecki dysponował tymi dokumentami także w toku rozpoznawania sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.