Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 67/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi I.S., uchylił zaskarżoną przez nią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2008 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż Kolegium z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia [...] listopada 1961 r. nr [...], orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa bez odszkodowania, o co wystąpiła I.S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż w sprawie nie ma przedmiotu postępowania, bowiem decyzja z [...] listopada 1961 r. nie weszła do obrotu prawnego, jako niedoręczona stronie postępowania Irenie O. – obecnie S. – co zresztą I.S. podnosiła w postępowaniu jako argument nieważności tej decyzji.
Uchylając zaskarżone decyzje Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził:
Z treści decyzji z dnia [...] listopada 1961 r. wynika, że spadkobierczyni po J.S. – żona E., opuściła gospodarstwo w 1953 r., a z uzasadnienia, że na opuszczoną nieruchomość został wprowadzony J.J., który ubiega się o wydanie aktu nadania na nią, a także, że otrzymuje tę decyzję I. O.. Z akt sprawy wynika, że obecnie właścicielami nieruchomości są J.J., a także inne osoby, co oznacza, że na skutek decyzji z [...] listopada 1961 r. spadkobiercy J.S. utracili własność gospodarstwa, a jego właścicielami stały się inne podmioty. Skoro na skutek tej decyzji nastąpiły zmiany własnościowe gospodarstwa nadanego Józefowi Sławskiemu to oznacza, iż decyzja z 1961 r. weszła do obrotu prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze popełniło zatem błąd w ustaleniach faktycznych, uznając, iż decyzja z [...] listopada 1961 r. była tylko projektem, a nie aktem, który wywarł skutki prawne, co narusza art. 7 i 77 K.p.a.
Reprezentowane przez radcę prawnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu i opierając skargę kasacyjną na:
- – podstawie określonej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako P.p.s.a.) zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie, to jest postanowień art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 1174) – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r., zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. oraz art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 101 § 1 w pierwotnym brzmieniu K.p.a. i art. 102 w pierwotnym brzmieniu K.p.a., poprzez ich błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż fakt wejścia w życie niedoręczonej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 1961 r. nie budzi wątpliwości z uwagi na wywołanie przez nią skutku w postaci przeniesienia własności nieruchomości;
- – podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucono:
- 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., w związku z art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oaz art. 141 § 4 P.p.s.a. ze względu na brak wytycznych co do dalszego postępowania organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Sprawa niniejsza ma wymiar tylko formalny, jej istota jest bowiem to czy można było uznać, że decyzja b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia [...] listopada 1961 r. weszła do obrotu prawnego, wywołała skutki prawne, a co za tym idzie istnieje przedmiot postępowania nadzorczego. Innymi słowy mówiąc, czy wniosek I.S. o stwierdzenie nieważności tej decyzji powinien być rozpoznany na podstawie art. 157 § 3 K.p.a., czy art. 158 K.p.a. Z tej przyczyny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 1174 ze zm.) jest całkowicie chybiony, bowiem przepisy te nie miały w ogóle w sprawie zastosowania, z uwagi na jej charakter. Natomiast zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym K.p.a., są nietrafne.
Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, że pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, sprowadzający się do stwierdzenia, że do obrotu prawnego decyzja z dnia [...] listopada 1961 r. nie weszła, jest błędny, a zatem dokonane ustalenia faktyczne były sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy, zgromadzonym przez to Kolegium, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z akt sprawy wynika, że: gospodarstwo rolne, którego dotyczy decyzja z [...] listopada 1961 r. zostało nadane J.S., którego spadkobierczynią jest m.in. I.S., aktem nadania z 15 stycznia 1948 r. nr 141248; na gospodarstwo to, wskutek jego opuszczenia przez spadkobierców J.S. został wprowadzony J.J., który ubiega się o akt nadania; obecnie właścicielami gospodarstwa są J.J., na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 12 września 1990 r. za prawo dożywocia i służebność mieszkania na rzecz J. i R. małż. J. – odpis księgi wieczystej [...], a także inne osoby fizyczne na podstawie umów sprzedaży, następnie darowizny – odpisy ksiąg wieczystych. Taki materiał dowodowy sprawy wskazuje, że na skutek decyzji z dnia [...] listopada 1961 r. nastąpiły zmiany własnościowe. Niewątpliwie prawa własności do niej zostali pozbawieni spadkobiercy J.S., a nabył je J.J. – skoro przekazał J.J., a także inne osoby.
W takiej sytuacji faktycznej trudno bronić poglądu, że decyzja ta nie wywołała skutku prawnego, a zatem nie weszła do obrotu prawnego. Decyzja ta z całą pewnością do obrotu weszła, skoro gospodarstwo rolne, którego prawo własności posiadał J.S., przeszło na własność innych osób, a nie jego spadkobierców.
Obowiązkiem organów administracji jest doręczenie stronom wydanej decyzji, co wynika z art. 109 K.p.a. uprzednio, w dacie wydawania decyzji z 1961 r., art. 101 K.p.a. Organ jest związany decyzją od dnia doręczenia art. 110, uprzednio art. 102 K.p.a. Zdarza się jednak niejednokrotnie, że decyzja zostaje wydana, wywołuje określone skutki, ale stronie nie jest doręczona. Jest to wada postępowania, decyzji, ale nie zawsze oznaczająca, że decyzja do obrotu nie weszła. Jeżeli oczywiste jest, że decyzja wywołała określone skutki prane, jej niedoręczenie stronie nie powoduje, że nie pozostaje ona w obrocie prawnym.
W niniejszej sprawie niewątpliwe jest, że decyzja b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia [...] listopada 1961 r. nr [...] skutki prawne wywołała, a wobec tego nie można mówić o braku przedmiotu postępowania nadzorczego. Nie było zatem podstaw do odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności, na podstawie art. 157 § 3 K.p.a., na wniosek I.S.. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uchylił decyzje Samorządowego Kolegium wydane w obu instancjach.
Nie można też zgodzić się z Kolegium co do tego, że z wyroku nie wynikają wytyczne co do dalszego postępowania. Wynika z niego bowiem, że wadliwa była odmowa wszczęcia postępowania nadzorczego, a zatem należy je wszcząć i wydać rozstrzygnięcie na podstawie art. 158 K.p.a.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).