Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 982/17 oddalił skargę J. S. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: PWINB") z [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wnioskiem z 28 maja 2004 r. J. S. i Z. M. zwrócili się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "PINB") w Rzeszowie o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych urzędowo kserokopii (odpisów – skarżący zamiennie używał obu tych zwrotów) dokumentów, tj.: protokołu rozprawy administracyjnej z 24 maja 2004 r.; szkicu przedstawiającego w części ogrodzenie inwestora postawione od strony nieruchomości – drogi oznaczonej jako działka nr [...] w K. – sporządzonego przez osoby kierujące ww. rozprawą administracyjną oraz wszystkich zdjęć wykonanych przez PINB w Rzeszowie po podpisaniu protokołu rozprawy administracyjnej i jej zakończeniu. W uzasadnieniu powyższego żądania wskazali, że dokumenty te mogą być im przydatne w postępowaniach administracyjnych przed organami administracji publicznej, sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi, a w szczególności w sytuacji ich roszczeń wobec PINB w Rzeszowie, innych organów administracji publicznej i osób fizycznych o odszkodowanie za szkody wyrządzone działaniem tych organów i osób w związku z naruszeniem przepisów prawa.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (w następstwie wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. II SA/Rz 720/04 stwierdzającego nieważność postanowień: PINB w Rzeszowie z [...] czerwca 2004 r. oraz PWINB z [...] lipca 2004 r.), PINB postanowieniem z [...] października 2006 r. odmówił wydania uwierzytelnionych odpisów ww. dokumentów, uznając, że J. S. nie wykazał ważnego interesu w uzyskaniu żądanych dokumentów w myśl art. 73 § 2 kpa, zaś Z. M. nie posiada przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym.
PWINB postanowieniem z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie oraz stanowisko w nim zawarte.
J. S. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, domagając się uchylenia w całości postanowień obydwu instancji. Zarzucił organom naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 73 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: "ppsa") oddalił ją.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy prawidłowo przyjęły, że skarżący, żądając wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt niniejszej sprawy, nie wykazał, że jest to uzasadnione ważnym interesem. Zgodnie bowiem z art. 73 § 2 kpa, tylko ważny interes uzasadnia uwzględnienie takiego wniosku. Sąd podkreślił, że w aktualnym stanie powszechnej dostępności do wysokiej klasy urządzeń technicznych, czy elektronicznych możliwe jest skanowanie, czy fotografowanie dokumentów w ramach wykorzystania uprawnień z art. 73 § 1 kpa. Pojęcie "ważnego interesu" stanowi wyjątek, co oznacza, że należy ograniczyć uwzględnienie takich żądań jedynie do wyjątkowych sytuacji, tj. kiedy strona nie może skorzystać z uwierzytelnionego odpisu dokumentu, wykorzystując możliwości jakie dają jej procedury. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 kpa, bowiem nie jest nawet pewny, czy żądane uwierzytelnione odpisy rzeczywiście będą wykorzystane w innych postępowaniach. Świadczy o tym kilkukrotne użycie przez niego w swoich pismach następujących zwrotów: "mogą być przydatne", "mogą służyć jako dowody", czy "takimi postępowaniami mogą być".
Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawy kasacyjne wskazał na naruszenie:
- - prawa materialnego, tj. art. 73 § 2 kpa przez jego w części błędną wykładnię i w części niewłaściwe zastosowanie;
- - przepisów postępowania, mające istoty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez ich niezastosowanie do stanu faktycznego i realiów sprawy oraz niewłaściwe zastosowanie art. 151 ppsa, co skutkowało oddaleniem skargi.
W ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji wadliwie zinterpretował normę prawną z art. 73 § 2 kpa i nie wziął pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy dla stwierdzenia, czy naruszono przepisy prawa materialnego i procesowego, głównie w zakresie: oceny zebranych w toku postępowania materiałów i dowodów z dokumentów, przedstawionych argumentów oraz wskazania przez skarżącego konkretnych postępowań administracyjnych i sądowych, dla których mogą być potrzebne żądane przez niego uwierzytelnione odpisy dokumentów (naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa), jak również wypełnienia koniecznych elementów uzasadnienia wydanych postanowień (naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa), w tym przedstawienia, że postanowienie organu pierwszej instancji zawierało istotne braki w zakresie elementów uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy podkreślić, że w podstawie kasacyjnej dotyczącej naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa) autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 73 § 2 kpa przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. Powołany przepis nie jest przepisem prawa materialnego, bowiem nie określa on praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego, lecz reguluje postępowanie organów w zakresie udostępniania stronom wglądu do akt sprawy, przez co należy zaliczyć go do grupy przepisów postępowania. Mając jednak na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że powyższa wada nie jest przeszkodą formalną uniemożliwiającą odniesienie się do zarzutu skargi kasacyjnej w tym zakresie.
Zgodnie z powołanym w podstawie kasacyjnej art. 73 § 2 kpa, strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Ustawodawca nie zdefiniował użytego w tym przepisie pojęcia "ważny interes strony", co oznacza, że organ musi każdorazowo dokonać własnej oceny, czy w danym przypadku przesłanka ta zaistniała.
W uzasadnieniu wniosku o wydanie z akt sprawy administracyjnej uwierzytelnionych urzędowo odpisów dokumentów, skarżący wskazał na możliwość wykorzystania ich w innych postępowaniach administracyjnych, czy sądowych, a w szczególności w sytuacji wystąpienia przez niego z roszczeniami wobec organów administracji publicznej i osób fizycznych o odszkodowanie za szkody wyrządzone na skutek działań tych podmiotów. Na etapie postępowania zażaleniowego oraz w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżący doprecyzował swoje żądanie, wskazując konkretnie, w których postępowaniach administracyjnych oraz sądowych, mógłby wykorzystać dokumenty, których uwierzytelnienia się domaga.
Prawidłowo wskazał w tym zakresie Sąd pierwszej instancji, że powołanie się przez skarżącego jedynie na możliwość wykorzystania tych dokumentów w innych postępowaniach (nawet wskazując jakich konkretnie) jest niewystraczające do tego, aby uznać, że wydanie ich jest uzasadnione ważnym interesem, o którym mowa w art. 73 § 2 kpa. Bezzasadny jest bowiem w tym kontekście zarzut autora skargi kasacyjnej, że skarżący nie mógł się wyrażać kategorycznie o zdarzeniach niepewnych i przyszłych, gdyż nie miał pewności, że otrzymane uwierzytelnione odpisy dokumentów rzeczywiście będą wykorzystane w innych postępowaniach administracyjnych, czy sądowych. Skoro nie miał takiej pewności, to niezrozumiałe jest, w jakim celu zwracał się do organu z wnioskiem o ich wydanie. Sama chęć posiadania tych dokumentów w postaci ich uwierzytelnionych odpisów z ewentualną perspektywą ich wykorzystania w przyszłości nie uzasadnia wystąpienia ważnego interesu.
Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, żądając wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów dokumentów należy jeszcze wykazać, że nie ma się samemu możliwości sporządzenia pożądanych odpisów z akt sprawy. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie, czy też przez swojego pełnomocnika tego dokonać.
Ponadto należy mieć na uwadze, że odmowa wydania skarżącemu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy administracyjnej, ze względu na niewykazanie ważnego interesu, nie oznacza, że nie może on samodzielnie bądź przez swojego pełnomocnika sporządzić kopii bądź odpisów takich dokumentów (art. 73 § 1 kpa). Następnie kopie te bądź odpisy mogą zostać przedstawione w innych postępowaniach administracyjnych oraz sądowych z jednoczesnym wskazaniem organowi, czy sądowi, gdzie znajdują się oryginały. W sytuacji natomiast, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, gdyby organ prowadzący postępowanie administracyjne bądź sąd prowadzący postępowanie cywilne uznali, że dokumenty te mogą stanowić dowód w danej sprawie, mogą zawsze zażądać wydania odpisu lub wyciągu, jeżeli strona nie może go uzyskać.
Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 73 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 oraz w zw. z art. 126 kpa, bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organy słusznie odmówiły skarżącemu wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Przede wszystkim, stosownie do art. 77 § 1 kpa, organy zebrały w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy sprawy niezbędny do jej wyjaśnienia. Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające zostało zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy. Z kolei w uzasadnieniu obu postanowień organy wskazały dowody, na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 kpa).
Z tych przyczyn, nieuzasadniona jest także podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 134 § 1 ppsa, bowiem Sąd pierwszej instancji, uznając, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, w wyniku czego odmówiły skarżącemu wydania z akt sprawy uwierzytelnionych urzędowo odpisów dokumentów, nie miał podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonych postanowień.
Wobec tego, że przewodniczący wydziału na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, z późn. zm.), zarządził rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym, o czym strony zostały poinformowane, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.