Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 591/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że skarżący J. M. czynił starania o przyznanie mu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.)
W sprawie orzekał uprzednio Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 12 listopada 1998 r., sygn. akt II SA/Bd 728/98 oddalił skargę J. M. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy przyznania powyższego świadczenia.
W dniu 18 października 2004 r. J. M. ponownie zwrócił się do Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie mu ww. świadczenia pieniężnego. W związku z okolicznością, że we wniosku skarżący nie powołał się ani na ustawowe przyczyny wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, organ zakwalifikował pismo J. M. jako wniosek o zmianę poprzednio wydanej decyzji w trybie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W wyniku rozpoznania sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., Nr [...] odmówił zmiany swoich poprzednich decyzji z dnia 27 marca 1998 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 20 października 1997 r.
W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2004 r. Organ stwierdził, iż wnioskodawca nie wykazał, aby za uchyleniem odmownej decyzji z dnia 27 marca 1998 r. przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ wskazał też, że w przypadku skarżącego nie miał miejsca fakt deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Matka skarżącego w czasie II Wojny Światowej przebywała wprawdzie na terytorium III Rzeszy (w S., pow. P.), jednakże pobyt na deportacji w tej miejscowości zakończył się przed narodzinami skarżącego. J. M. urodził się w R., tj. na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r.
Na powyższą decyzję J. M. złożył skargę do sądu administracyjnego, w której podniósł, że jego matka została deportowana z W. do G., gdy była w dziewiątym miesiącu ciąży ze skarżącym, zaś skarżący urodził się w dziewiątym dniu po deportacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za niezasadną, uznając, że organ administracji przeprowadził prawidłowe ustalenia w sprawie, jak również prawidłową ocenę stosowania przesłanek zmiany decyzji w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał także, że miejscowość R. była wsią, która dopiero w dniu 1 stycznia 1973 r. została włączona w obręb granic administracyjnych miasta G.– co jest okolicznością powszechnie znaną.
Od powyższego wyroku J. M. złożył skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Wniósł także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez organ, polegających na dowolnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach organu i zaniechanie należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mimo wymogów określonych w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Zarzucono także naruszenie art. 133 § 1 w związku z art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sądowych i zaniechanie przeprowadzenia dowodów z urzędu mogących wyjaśnić istotne okoliczności sprawy.
W ocenie skarżącego wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazał on, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. można mówić w odniesieniu do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. W skardze kasacyjnej powołano się na pismo z dnia 27 stycznia 2006 r. (k. 105 akt sądowych), z którego wynika, że matka skarżącego po jego narodzinach na terytorium R. została następnie deportowana do G. do pracy przymusowej – a zatem na terytorium III Rzeszy. Dowodem potwierdzającym okoliczność, iż zaistniały ustawowe przesłanki do uwzględnienia żądania skarżącego jest także zawiadomienie z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" z dnia 28 lutego 2003 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do brzmienia art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z art. 183 § 1 cyt. ustawy wynika związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej. Powoduje to konieczność prawidłowego określenia ich w samej skardze, w szczególności powołania konkretnych przepisów prawa, którym w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, uchybił sąd I instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia a w przypadku podniesienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wyżej wymogom. Domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku autor skargi kasacyjnej ograniczył się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegającym na nieuwzględnieniu przez sąd I instancji skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, mimo naruszenia przez ten organ art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Naruszenie wymienionego wyżej przepisu wnoszący skargę kasacyjną upatruje w zaakceptowaniu przez sąd dokonanej przez organy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Odnosząc się do przedstawionego wyżej zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie mógł odnieść on zamierzonego skutku.
Przede wszystkim należy podkreślić, że uwzględnienie interesu strony w rozumieniu art. 154 k.p.a. – a w tym trybie niniejsza sprawa była rozpoznawana – nie oznacza możliwości wydania przez organ rozstrzygnięcia pozostającego w kolizji z przepisami prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił prowadzone przez organ administracyjny postępowanie a także zastosowanie przepisów prawa procesowego i materialnego.
Wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania (...) w § 1 ust. 2 – nakłada na wnioskodawcę obowiązek dołączenia "dokumentów i innych dowodów służących wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy potwierdzających fakt podlegania represjom (rodzaje, okres i miejsce), o których mowa w ustawie".
Podzielić należy stanowisko sądu akceptujące dokonaną przez organ ocenę zebranych w sprawie dowodów, iż skarżący nie wykazał przedstawiając właściwe dokumenty (bądź tej w przypadku ich braku oświadczenia, o których mowa w § 3 cyt. Rozporządzenia) potwierdzające, że był "deportowany" na teren III Rzeszy.
Wbrew zawartym w skardze kasacyjnej zarzutom skarżący nie tylko nie przedstawił dokumentów, o których mowa w uzasadnieniu skargi ale także nie wystąpił z ewentualnymi wnioskami dowodowymi, które wskazywałyby na istnienie takich dokumentów. Stąd też twierdzenie skargi kasacyjnej, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien sam zwrócić się do instytucji kombatanckich pozytywnie opiniujących wniosek skarżącego o "całość dokumentacji" jest pozbawiony nie tylko racjonalnych podstaw, ale z uwagi na brzmienie przytoczonych wyżej przepisów rozporządzenia –również podstaw prawnych.
Zawarta w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zezwala organom na dokonanie własnej oceny wyników postępowania dowodowego. Ocena ta – jak trafnie przyjął sąd – oparta została na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego i jest zgodna z zasadami logiki. W tych warunkach uzasadnienie zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu sprowadza się do polemiki z dokonaną w tym zakresie przez sąd I instancji oceną.
Rozstrzygające dla przyznania określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. świadczenia pieniężnego jest wykazanie, że ubiegający się o to świadczenie podlegał represji – w niniejszej sprawie w formie deportacji – przez okres co najmniej 6 miesięcy.
Skoro więc – jak słusznie przyjął sąd – powyższa okoliczność nie została wykazana, a ta ocena sądu nie została skutecznie zakwestionowana brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia przez sąd art. 133 § 1 w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a. sprowadzający się do nieprzeprowadzenia przez sąd "dowodów z urzędu". Przede wszystkim należy przypomnieć, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie a jedynie dokonuje kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracyjny. Kontroli tej dokonuje w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w czasie podejmowania kontrolowanego aktu.
Artykuł 106 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość przeprowadzenia przez sąd z urzędu lub na wniosek strony dowodów uzupełniających z dokumentów. W niniejszej sprawie skarżący z takim wnioskiem dowodowym nie występował, zaś sąd nie miał potrzeby przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Podkreślić w tym miejscu należy, że skorzystanie przez sąd z możliwości przewidzianej w cyt. wyżej przepisie jest uprawnieniem sądu a nie jego obowiązkiem. Sąd ten nie dokonuje ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy.
Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wobec braku zasadności zarzutów skargi kasacyjnej na zasadzie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – podlega ona oddaleniu.