Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1012/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę Gminy Miasta O. na zarządzenie zastępcze Wojewody M. z dnia 17 lipca 2018 r. nr... w przedmiocie nadania nazwy ulicy.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem zastępczym Wojewody... z dnia 17 lipca 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy T. A. w mieście O. na podstawie art. 6 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 2 ust. 3 oraz w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1103) po uzyskaniu opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej niezgodność dotychczasowej nazwy I. F. z przepisami ww. ustawy zarządzono co następuje: § 1. Ulicy o dotychczasowej nazwie "I. F." położonej w mieście O. nadaje się nazwę: "T. A.", § 2. Zarządzenie zastępcze wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa...
Sąd uznając za dopuszczalne zaskarżenie zarządzenia zastępczego dokonał oceny zgodności z prawem tego zarządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny argumentował, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej, obowiązująca w dniu wejścia w życie nazwa ulicy, upamiętniająca osobę, wydarzenie lub datę symbolizującą komunizm lub propagującą taki ustrój w inny sposób, powinna być zmieniona przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy w razie niewykonania przez radę obowiązku zmiany nazwy ulicy upamiętniającej osobę propagującą komunizm, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodnie z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin ustawowy do zmiany nazwy ulicy. Wojewoda wydając zarządzenie zastępcze obowiązany jest do zwrócenia się do IPN o wydanie opinii potwierdzającej niezgodność nazwy ulicy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy. Wydając zarządzenie zastępcze wojewoda nie jest związany taką opinią. Powinien ocenić ją z punktu widzenia przekonywania i logiki wniosków z niej wynikających.
W ocenie Sądu, znajdująca się w aktach sprawy opinia IPN zawiera logicznie przedstawione fakty historyczne dotyczące osoby I. F., pozwalające na stwierdzenie, że postać ta symbolizuje i propaguje komunizm. Przytoczenie faktów historycznych w opinii, a w szczególności wskazujących na działalność I. F. w organizacjach skrajnie lewicowych ("Związek Pionierów", ZNMS "Życie", "Klub Demokratyczny") zostało należycie uzasadnione wraz ze wykazaniem spełnienia ustawowych przesłanek zawartych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy dekomunizacyjnej. Należy podnieść, że działalność I. F. koncentrowała się na propagowaniu idei komunizmu we współdziałaniu z prosowieckimi działaczami ludowymi. Fakt, iż I. F. został rozstrzelany przez gestapo w 1942 r. w niczym nie zmienia oceny charakteru jego działalności. Został on bowiem aresztowany właśnie w związku z prowadzoną działalnością – konspiracją komunistyczną.
Sąd podkreślił, że w opinii IPN zostały rzetelnie powołane źródła historyczne, z których pochodzą informacje o życiorysie i działalności I. F..
Tym samym, zdaniem Sądu, stanowisko zawarte w zarządzeniu zastępczym Wojewody... było prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że przedstawiona opinia IPN potwierdziła w sposób jednoznaczny, że nazwa ulicy I. F. jest nazwą niezgodną z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej. Wskazane fakty historyczne nie dały Wojewodzie M. argumentów do ich podważenia, a tym samym do dokonania innego ustalenia przez wykluczenie, że nazwa ta nie narusza art. 1 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Sąd kontrolując zarządzenie zastępcze poddaje ocenie prawidłowość wykładni przepisów prawa, w tym przypadku wykładni art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej i prawidłowość zastosowania tych przepisów. Prawidłowość stosowania tych przepisów to ocena prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. W przypadku, gdy przepis prawa do elementu stanu faktycznego wprowadza fakty historyczne, to Sąd nie może odstąpić od oceny czy odpowiadają hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w tym przepisie prawa. Wskazane w opinii IPN fakty historyczne są na tyle wyczerpująco wykazane, że przyjęcie przez Wojewodę..., że należy tę opinię w pełni podzielić było wykazującą podstawę do wydania zarządzenia zastępczego. W przypadku nazwy ulicy I. F. nie można w świetle faktów historycznych odesłać do bliżej nieokreślonego odbioru społeczności lokalnej.
Na marginesie Sąd podniósł, że w uzasadnieniu uchwały Miejskiej Rady Narodowej w O. nr... z dnia 21 czerwca 1971 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w rejonie Osiedla G. powołano właśnie fakty świadczące o komunistycznej działalności I. F. – m.in. współorganizowanie organizacji "Polska Ludowa", która weszła w skład Polskiej Partii Robotniczej, a wcześniej współorganizowanie Klubu Demokratycznego w K. i K. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej Gmina Miasto O. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (tekst jedn. Dz.U z 2018 r. poz. 1103) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że nazwa ulicy I. F. symbolizuje i propaguje komunizm.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, nie jest zasadny. Z samej nazwy ustawy nie można wyprowadzić przesłanek niezgodności z prawem zarządzenia zastępczego. Według art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, nazwy ulic nie mogą upamiętniać osób symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, art. 1 ust. 2 tej ustawy stanowi, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944–1989. Ustalenie spełnienia tej przesłanki nie jest uzależnione od odbioru publicznego określonej nazwy. Zastosowanie wykładni językowej nie daje prawidłowych podstaw, a wymaga uzupełnienia wykładnią funkcjonalną, a ponadto powiązania z wykładnią historyczną, do której odsyła Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc o sprawiedliwości społecznej.
Takie właśnie wyprowadzenie przesłanek zmiany nazw propagujących komunizm daje podstawy do prawidłowej kontroli zgodności z prawem. W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni prawidłowo przeprowadził kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia zastępczego. Sąd w pełni ocenił zasadność dokonanej przez Wojewodę rzetelności przedstawionej opinii Instytutu Pamięci Narodowej, która nie dała podstaw do zakwestionowania, że nazwa ulicy pozostawała w związku z osobą propagującą komunizm.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Uzasadniając punkt pierwszy wydanego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 1 i § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprostował oczywistą omyłkę w wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez prawidłowe oznaczenie wnoszącego skargę. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że skarżącą w niniejszej sprawie była Gmina Miasta O..
Na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania administracyjnego.