Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 177/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę T. W. Sąd wskazał, że T. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego z dnia [...] października 1996 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu skargi podniósł między innymi, że Wojewoda Jeleniogórski zawarł w zaskarżonym postanowieniu błędne pouczenie o niedopuszczalności zażalenia jak i skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dalszych pismach procesowych skarżący powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu, zawarty jego zdaniem w wyroku z dnia 25 listopada 2003 r. sygn. akt II SA/Wr 156/2001, według którego nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego z dnia [...] października 1996 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z uwagi na błędne pouczenie w nim zawarte. Skarżący nie składał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na przedmiotowe postanowienie.
Z uwagi na brak w aktach administracyjnych sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonego postanowienia, wezwano skarżącego do wskazania, w jakiej dacie doręczono mu to postanowienie, zobowiązując jednocześnie Wojewodę Dolnośląskiego do przedłożenia dowodu doręczenia skarżącemu tego postanowienia.
Skarżący w piśmie z dnia 17 kwietnia 2011 r. oświadczył, że przedmiotowe postanowienie otrzymał w dniu 7 listopada 1996 r. Natomiast Wojewoda Dolnośląski w piśmie z dnia 20 kwietnia 2011 r. wyjaśnił, że cały materiał aktowy sprawy przekazał do sądu administracyjnego we Wrocławiu. Jednocześnie nie zakwestionował daty doręczenia stronie przedmiotowego postanowienia, wskazanej przez skarżącego i dodatkowo podkreślił, że z uwagi na fakt, że postępowanie dotyczy okresu w jakim sprawę prowadził inny organ i nie posiada akt sprawy, nie jest władny złożyć oświadczenia w kwestii daty doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach prawnych przyjął, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, zawartym w piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2011 r., zaskarżone postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego zostało mu doręczone w dniu [...] listopada 1996 r. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, powołując się w tym zakresie na pouczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu zawarte w wyroku z dnia 25 listopada 2003 r. sygn. akt II SA/Wr 156/01. Sąd I instancji podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny OZ we Wrocławiu w uzasadnieniu wskazanego wyroku nie zawarł takiego pouczenia, ani nie wyraził poglądu pozwalającego na argumentację, na którą powołuje się skarżący. Kwestie wskazane przez skarżącego ujęte zostały w części zawierającej przedstawienie stanu faktycznego sprawy o sygn. II SA/Wr 156/01, w ramach którego przedstawiono również stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze zawarte w odpowiedzi na skargę.
Natomiast wywody i rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego w powołanym wyroku w żadnym stopniu nie dotyczą kwestii początku biegu terminu do złożenia skargi do sądu administracyjnego, zważywszy, że przedmiotem sporu w sprawie o sygn. akt IISA/Wr 156/2001 była wyłącznie odmowa przywrócenia terminu do złożenia odwołania.
Zdaniem Sądu, skoro skarżący otrzymał zaskarżone postanowienie w dniu 7 listopada 1996 r., to zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 112, poz.540 ze zm.) skarga do sądu powinna być wniesiona w terminie 30 dni od daty doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, a w innych przypadkach w terminie 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu aktu lub innej czynności organu uzasadniającej wniesieni skargi (art. 35 ust.1 tej ustawy). Wobec tego termin do wniesienia skargi na postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego z dnia [...] października 1996r. r. nr [...] upływał w dniu 9 grudnia 1996 r., który był ostatnim dniem na uruchomienie postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie.
Sąd podkreślił, że na bieg terminu do złożenia skargi do sądu administracyjnego nie ma wpływu błędne pouczenie o środkach zaskarżenia lub brak stosownego pouczenia w tym zakresie. Okoliczności te mogą mieć znaczenie jedynie przy składaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Również obowiązująca obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a."), w art. 53 § 1 przewiduje 30 – dniowy termin do wniesienia skargi, który to termin stanowi podstawową przesłankę dopuszczalności skargi, czyli warunek prawidłowego zaskarżenia określonego aktu administracyjnego. Skarżący wniósł skargę z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a, co uzasadnia jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
T. W. w skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:
- - art. 106 § 2 w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania czynności procesowych w nich wskazanych, mimo że w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego należało umożliwić skarżącemu osobisty udział w postępowaniu przed sądowym w celu zagwarantowania stronie zrealizowania ustawowego uprawnienia złożenia wyjaśnień;
- - art. 106 § 3 p.p.s.a. wskutek przeprowadzenia dowodu z pisemnych wyjaśnień strony;
- - art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie orzeczenia w oparciu o pisemne oświadczenia skarżącego, które nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe merytorycznie, a w kontekście procesowych uprawnień strony narusza naczelną zasadę postępowania administracyjnego realizującą gwarancje czynnego uczestnictwa w rozprawie, składanie wyjaśnień i oświadczeń realizujących się treścią przepisu art. 106 § 2 w zw. z art. 106 § 1 p.p.s.a.
Sąd I instancji przyjął, że skarżący wniósł skargę na postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego w przedmiocie niedopuszczalności odwołania czemu jednak sprzeciwia się autor skargi kasacyjnej. Z wymiany pism pomiędzy stroną postępowania a sądem wynika, że przedmiotem skargi, według oceny skarżącego, nie jest decyzja Wojewody Jeleniogórskiego, a strona postępowania zabiega o uznanie, że postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego z dnia [...] października 1996 r. zostało wydane w części odnoszącej się do elementów konstrukcyjnych decyzji z rażącym i oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego wobec pouczenia strony, że tak wydany akt jest ostateczny w administracyjnym toku instancji, którego nie można wzruszyć zażaleniem jak też, iż nie podlega ono zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było to, czy odrzucając skargę strony na posiedzeniu niejawnym Sąd I instancji pozbawił stronę możliwości obrony jej praw, która w tym przypadku polegałaby na możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień.
Stosownie do treści art. 90 § 1 p.p.s.a., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Takim szczególnym przepisem jest niewątpliwie art. 58 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Co do zasady zatem, Sąd może wydać postanowienie o odrzuceniu skargi na posiedzeniu niejawnym, a jeżeli uzna, że sprawa wymaga uzupełnienia czy też rozpoznania przez skład trzech sędziów, kieruje sprawę na rozprawę.
Wbrew twierdzeniom strony skarżącej Sąd I instancji przed odrzuceniem skargi podjął prawidłowe czynności procesowe zmierzające do wyjaśnienia wszelkich okoliczności związanych z terminem doręczenia zaskarżonego postanowienia oraz złożenia skargi do Sądu. Dokonanie ustaleń niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia nie wymagało skierowania sprawy na rozprawę, bowiem stosowne oświadczenia strona złożyła w formie pism procesowych, stanowiących materiał procesowy będący podstawą orzekania przez Sąd. Z uwagi na to, że zakres ustaleń Sądu dotyczył wyłącznie wymogów formalnych skargi, to zbędne było prowadzenie ewentualnego postępowania dowodowego przewidzianego w art. 106 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji należało uznać, że skarżący nie został ograniczony w realizacji ustawowych uprawnień procesowych.
Ewentualne złożenie wyjaśnień przez skarżącego na posiedzeniu sądowym nie mogłoby zmienić zasadniczych ustaleń Sądu Wojewódzkiego co do daty doręczenia zaskarżonego postępowania skarżącemu oraz faktu błędnego pouczenia w nim zawartego.
Podkreślenia wymaga, że wyłącznie te wymienione okoliczności determinowały ocenę w zakresie dopuszczalności skargi. Zgodzić się należało ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, iż na bieg terminu do złożenia skargi nie miało wpływu wadliwe pouczenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W rezultacie prawidłowo Sąd przyjął, że skarga złożona została do sądu z przekroczeniem ustawowego 30-dniowego terminu, co skutkować musiało jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Zaznaczyć ponadto trzeba, że Sąd dokonał prawidłowej kwalifikacji skargi uznając, że przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Wojewody Jeleniogórskiego z dnia [...] października 1996 r. Było to uzasadnione tym, że skarżący domagał się kontroli legalności tego postanowienia z uwagi na wadliwe pouczenie w nim zawarte, skutkujące tym, że nie mógł on w terminie skorzystać ze środków zaskarżenia, ale też kwestionował rozstrzygnięcie w aspekcie merytorycznym.
W rozważanym stanie sprawy istotne było przy tym ustalenie Sądu, że skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Trafnie Sąd zarazem zaznaczył, że okoliczności błędnego pouczenia strony o przysługujących środkach zaskarżenia może mieć znaczenie w razie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Zastrzec należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd nie miał obowiązku pouczać skarżącego o możliwości złożenia takiego wniosku, bowiem był on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.
Wobec powyższego Sąd Wojewódzki był uprawniony do orzeczenia o odrzuceniu skargi, jako wniesionej po upływie ustawowego terminu.
Skoro dopiero rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób prawomocny przesądza kwestię przekroczenia spornego terminu, przewidzianego na założenie skargi do Sądu, to należy przyjąć, że od daty doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego zaczyna biec 7-dniowy termin określony dla wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1592/11, publik w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA)
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.