Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 3355/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] sierpnia 2015r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. Komendant Placówki Straży Granicznej w T. odmówił obywatelowi [...] A. B. wjazdu na terytorium RP.
W piśmie z dnia 16 lipca 2015r. skarżący złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wskazując, że jest cudzoziemcem i nie włada językiem polskim, a organ nie zapewnił mu pomocy tłumacza, wobec czego nie zrozumiał treści decyzji oraz pouczenia o środkach odwoławczych. Dopiero w dniu 6 lipca 2015r. ustanowił pełnomocnika, który podjął czynności procesowe.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015r. Komendant Główny Straży Granicznej odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Jako bezpodstawne uznał powoływanie się na nieznajomość języka polskiego, w sytuacji gdy skarżący otrzymał pisemną informację w języku rosyjskim dotyczącą terminu i sposobu wniesienia odwołania. W ocenie organu skarżący mógł niezwłocznie po wydaniu decyzji ustanowić pełnomocnika i wnieść odwołanie.
A.B. w skardze wniesionej do sądu zakwestionował stanowisko organu zarzucając naruszenie przepisów postępowania, poprzez nieuzasadnione uznanie, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, nadto zarzucił niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz niewłaściwe uzasadnienia postanowienia, jak i niezastosowanie przez organ przepisów Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku winy skarżącego w naruszeniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji nie wystąpiły. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 27 Konstytucji RP językiem urzędowym jest język polski. Z koeli z treści art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim wynika obowiązek zgodnie z którym podmioty wykonujące zadania publiczne dokonują wszystkich czynności urzędowych w języku polskim. Dlatego sporządzenie decyzji skierowanej do skarżącego w języku polskim było prawidłowe i nie zachodziła potrzeba jej tłumaczenia, takiego obowiązku nie przewiduje również ustawa o cudzoziemcach. Nieznajomość języka polskiego zdaniem Sądu winna skłonić skarżącego do skorzystania z pomocy tłumacza. Brak aktywności w tym zakresie został potraktowany jako niestaranność w prowadzeniu własnych spraw, co czyni niezasadne argumenty skarżącego uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Nie bez znaczenia w ocenie Sądu jest również fakt, że wraz z decyzją skarżący otrzymał pisemną informację w języku rosyjskim, dotyczącą terminu oraz trybu wniesienia odwołania, a także sposobu uzyskania pomocy prawnej. Jako niezasadne Sąd uznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku A. B.zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
- - art. 41 ust. 2 lit. a i c Karty Praw Podstawowych UE poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie wezwania skarżącego do przedstawienia dokumentacji uprawdopodobniającej uchybienie terminu, w sytuacji gdy organ powziął wątpliwość w tym zakresie,
- - art. 4 ustawy o języku polskim w zw. z art. 8 ust. 1 i 4 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przepisy te nie nakładają obowiązku gromadzenia w aktach sprawy tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych,
- 2. naruszenia przepisów postepowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z:
- - art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że strona nie uprawdopodobniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,
- - art. 10 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie mimo, że nie zachodziły żadne wymienione w nim przesłanki,
- - art. 34 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez zastosowanie trybu uproszczonego i niewyjaśnienie podstaw jego zastosowania,
- - art. 33 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 128 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że skarżący aby ustanowić pełnomocnika musiał dokonać szeregu czynności, co uniemożliwiło złożenie odwołania w terminie,
- - art. 39 w zw. z art.46 § 2 k.p.a. oraz art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą wątpliwości co do możliwości uznania za prawidłową i skuteczną wzruszalnej procedury z art. 46 § 2 k.p.a.,
- - art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez uznanie działań organów za prawidłowe, podczas gdy stanowiły naruszenie zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania strony do organów administracji.
Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Oceniając zasadność zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że nie posiadają one usprawiedliwionej podstawy.
Jako zarzuty procesowy autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie szeregu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 w zw. z art. 7, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego to organ, który uznał, że są wątpliwości co do okoliczności wskazujących na brak winy po stronie skarżącego w naruszeniu terminu do wniesienia odwołania, powinien dążyć do ich usunięcia, poprzez wezwanie strony do złożenia dodatkowych dowodów w tym zakresie. Takie stanowisko w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest nieprawidłowe, gdyż to strona, która uchybiła terminowi we wniesieniu odwołania ma obowiązek, wynikający z art. 58 § 1 k.p.a. uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Wnosząc prośbę o przywrócenie terminu powinna więc uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda powodująca uchybienie terminu była od niej niezależna.
Przy czym brak winy w uchybieniu terminowi strona winna uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić stronie przedstawienie swych racji. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa więc na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie, a nie na organie, który ten wniosek rozpoznaje. Organ powinien jedynie przedstawione przez stronę okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę. W przedmiotowej sprawie skarżący wskazał tylko, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z powodu nieznajomości języka polskiego i trudności ze zrozumieniem treści decyzji o odmowie wjazdu oraz pouczenia o środkach zaskarżenia, nie uzasadniając bliżej braku swojej winy w niedochowaniu terminu oraz nie wskazując przy tym jakie dokumenty czy osoby, potwierdziłyby okoliczności uzasadniające jego wniosek.
Organ nie miał w tej sytuacji obowiązku wzywania skarżącego do złożenia wyjaśnień czy przesłuchiwania świadków, gdyż obowiązek uprawdopodobnienia wszystkich okoliczności, które - zdaniem skarżącego - uzasadniałyby przywrócenie terminu spoczywał na nim. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że trudność w porozumiewaniu się językiem polskim nie stanowi usprawiedliwienia dla uchybienia terminowi dla dokonania czynności procesowej jaką jest wniesienie odwołania. Tym bardziej, że skarżący miał możliwość zapoznania się z pisemną informacją w języku rosyjskim zawierającą zarówno pouczenie o trybie i sposobie zaskarżenia kwestionowanej decyzji, jak i sposobie uzyskania pomocy prawnej. Fakt że odmówił potwierdzenia przyjęcia tego pouczenia nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej niedotrzymanie terminu do wniesienie odwołania. W tej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywane przez skarżącego okoliczności uchybienia przez niego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. z dnia [...] kwietnia 2015r. nie świadczą o braku jego winy w tym uchybieniu. Ocena zaistniałego stanu faktycznego, dokonana w tym zakresie przez Sąd pierwszej instancji, jak również przez organ orzekający w sprawie w świetle art. 58 § 1 k.p.a. jest prawidłowa.
W konsekwencji nie są również zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, dokonując ich prawidłowej oceny, której w żadnej mierze nie można uznać za dowolną. Z kolei pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia i możliwości uzyskania pomocy prawnej w pełni czyni zadość należytego i wyczerpującego informowania strony przez organ o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Skarżący nie składał żadnych wniosków dowodowych zatem organ nie mógł naruszyć art. 75 § 1 k.p.a.
Niezasadny jest również kolejny zarzut dotyczący naruszenia przez organ art. 10 § 1 i § 2 k.p.a., które miało polegać na braku wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz uniemożliwieniu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Należy zauważyć, że jednym z warunków uwzględnienia takiego zarzutu jest wykazanie przez skarżącego, że został pozbawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń, czy możliwości złożenia wyjaśnień i że uchybienie wskazanemu przepisowi mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Tymczasem zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zawiera żadnego uzasadnienia.
Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, który reguluje postępowanie organu w przepadku odmowy wjazdu na terytorium RP. W ocenie skarżącego nie było podstaw do zastosowania w tym zakresie procedury uproszczonej. Wskazać należy, że zarzut ten dotyczy postępowania organu w przedmiocie wydania decyzji odmawiającej wjazdu, natomiast przedmiotem niniejszego postępowania jest odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Stąd Sąd I instancji nie kontrolował decyzji organu, którą kwestionuje w tym zarzucie skarżący kasacyjnie i nie mógł naruszyć powołanych przepisów.
W dalszej kolejności wskazać należy, że organ uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu termin do wniesienia odwołania, nie mógł również naruszyć art. 31 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 128 k.p.a. jak wskazuje autor skargi kasacyjnej, ponieważ są to przepisy regulujące sposób ustanowienia w sprawie pełnomocnika oraz formy jaką powinno mieć odwołanie, a te okoliczności w sprawie nie były kwestionowane. Jednocześnie przepisy te nie były podstawą wydanego przez organ rozstrzygnięcia, zatem organ nie mógł ich naruszyć, a Sąd nie mógł dokonać nieprawidłowej oceny zastosowania tych przepisów.
Zauważyć należy jedynie, że skarżący uzasadniając uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wskazał na konieczność udzielenia pełnomocnictwa na terenie Rosji, podczas gdy z treści pełnomocnictwa wynika, że podpisane zostało w W. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 39 k.p.a. w zw. z art. 46 § 2 k.p.a. i art. 7 oraz art. 80 k.p.a., skarżący nie wskazał bowiem o jakie wątpliwości chodzi oraz których okoliczności one dotyczą. O ile faktycznie możliwe jest wzruszenie potwierdzenia doręczenia w trybie art. 46 § 2 k.p.a. o tyle skarżący nie wskazał okoliczności, które podważałyby wiarygodność adnotacji potwierdzającej odmowę przyjęcia przez skarżącego pouczenia o terminie i sposobie wniesienia odwołania od decyzji o odmowie wjazdu na terytorium RP. Nadto sam w treści uzasadnienia skargi potwierdza, że odmówił przyjęcia tego pouczenia.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 8 k.p.a., bowiem Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie naruszył wskazanych w zarzutach przepisów i działał tym samym w granicach obowiązującego prawa. Tym samym brak było uzasadnionych wątpliwości co do sposobu prowadzenia przez organ postępowania w wyniku, którego wydana została kwestionowana decyzja.
Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego stwierdzić należy, że niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 41 ust. 2 lit. a i c Karty Praw Podstawowych UE. Skarżący, stawiając ten zarzut odwołał się do prawa do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii (art. 41 ust. 1). Prawo to obejmuje między innymi prawo każdego do bycia wysłuchanym (art. 41 ust. 2 lit. a) oraz obowiązek administracji uzasadnienia swoich decyzji (art. 41 ust. 2 lit. b). Co istotne, a na co nie zwrócił uwagi skarżący, jak stanowi art. 6 ust. 1 tiret trzeci Traktatu Unii Europejskiej prawa, wolności i zasady zawarte w Karcie Praw Podstawowych są interpretowane zgodnie z postanowieniami ogólnymi określonymi w tytule VII Karty (art. 51-53) regulującymi jej interpretację i zastosowanie oraz z należytym uwzględnieniem wyjaśnień, o których mowa w Karcie, określających źródła tych postanowień.
Jak wynika z art. 51 ust. 1 Karty, jej postanowienia mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii oraz do Państw Członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE, z którego wynika jednoznacznie, że wymóg poszanowania praw podstawowych dotyczy państw członkowskich tylko, gdy działają w obszarze prawa wspólnotowego. Przytaczając w tym miejscu tezę jednego z wyroków TSUE - "wymóg poszanowania praw podstawowych w ramach wspólnotowego porządku prawnego wiążący jest dla państw członkowskich, gdy wykonują one regulacje wspólnotowe" (wyrok z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie C-292/97, LEX nr 82754). Tymczasem zgodnie z art. 13 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 562/2006 z dnia 15 marca 2006r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice – kodeks graniczny Schengen (Dz. U. UE.
L z dnia 13 kwietnia 2006r.) osobom, którym odmówiono wjazdu, przysługuje prawo odwołania od decyzji, przy czym postępowanie jest prowadzone zgodnie z prawem krajowym. Zatem przepisy zawarte w Karcie Praw Podstawowych, na które powołuje się skarżący kasacyjnie nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie.
Chybiony jest również kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim (tekst jedn. Dz. U z 2011r. Nr 43, poz. 224 z późn. zm. dalej: "u.j.p.") oraz art. 8 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach (Dz. U. 2013r. poz. 1650 z późn. zm. dalej: "u.c."). Z powołanych przepisów wbrew temu co twierdzi skarżący nie można wywodzić obowiązku przesłuchania w postępowaniu o odmowie wjazdu strony oraz powołania w tym celu tłumacza języka rosyjskiego. Z treści art. 4 u.j.p. wynika zakres używania języka polskiego przez określone instytucje i podmioty prawa publicznego. Nie wynika natomiast z niej obowiązek ustanowienia tłumacza dla cudzoziemca uczestniczącego w postępowaniu administracyjnym. Zresztą takiego obowiązku nie przewidują także przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 5 u.c. podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, a wszystkie oświadczenia składane organom, o których mowa w art. 4, muszą być również składane w języku polskim.
Również powołany w skardze art. 8 ust. 1 u.c. wprowadza obowiązek sporządzania w języku polskim wszystkich wniosków w sprawach, które reguluje ustawa o cudzoziemcach. Zwrócić należy również uwagę, że przepisy ustawy o cudzoziemcach nie stanowią odrębnych regulacji dopuszczających na zasadzie lex specialis, prowadzenie postępowania w przedmiocie odmowy wjazdu w innym języku aniżeli język polski. Ponadto uwzględniając przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej trzeba także wskazać, że przedmiotem oceny sądu administracyjnego była wyłącznie kwestia odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do jego wniesienia, nie zaś podnoszone przez skarżącego wadliwości postępowania w sprawie wydania źródłowej decyzji o odmowie wjazdu na terytorium RP. W związku z powyższym brak było uzasadnionych podstaw do uwzględniania tego zarzutu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.