Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę S.C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2009 r. w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję przyznającą skarżącemu uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w organizacji niepodległościowej w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r.
Jako podstawę prawną organ wskazał art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 9 marca 2009 r. do organu wpłynął przekazany przez Związek Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 kwestionariusz skarżącego o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w młodzieżowej organizacji niepodległościowej "Młoda Gwardia" w okresie od 1952 r. do grudnia 1953 r. W kwestionariuszu wskazano m.in., że skarżący z tytułu udziału w wyżej wymienionej organizacji przebywał w 1955 r. w areszcie PUBP. Z opisu tego wynika, że skarżący mając około jedenaście lat, nie godząc się z ówczesną rzeczywistością postanowił utworzyć organizację do walki z bolszewizmem. Inspiracją była lektura książki "Młoda Gwardia". Myślą o jej założeniu podzielił się z kolegą ze Szkoły Podstawowej w Dąbiu do której uczęszczał w tym czasie – F.K. Miało to miejsce na przełomie stycznia i lutego 1952 r. i z tego względu – jak wyjaśniono w życiorysie – skarżący przyjął datę 1 lutego 1952 r. jako datę założenia organizacji.
Niebawem do organizacji przyjęte zostały inne osoby – K.S. i K.L.. Do końca 1951 r. do organizacji przystąpili również Z.S., S.K. i T.C., a na początku 1952 r. skład grupy powiększył się o E.S., M.S. oraz S.S. Wówczas to S.C. wraz z F.K. ustalili, że celem organizacji będzie odzyskanie wolności, zachowanie wiary ojców oraz indywidualnej własności. Jednocześnie podjęli decyzję, że organizacja będzie nosiła nazwę "Powstańcza Organizacja Armii Krajowej Rzeczypospolitej Polskiej" (kryptonim "Młoda Gwardia") i nawiązywać będzie do tradycji walk AK z okupantem. Członkowie organizacji spotykali się w niewykończonym budynku na skraju wsi. W trakcie spotkań ćwiczyli strzelanie z broni palnej (bez naboi). Wczesną wiosną 1952 r. członkowie organizacji złożyli uroczystą przysięgę. W dalszej części życiorysu S.C. szczegółowo opisał formy spotkań grupy, szkoleń strzeleckich, zadania dywersyjne, których podjęli się członkowie organizacji (m.in. likwidacja szkolnej wystawy dzieł Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina) czy sposoby zdobywania broni.
Wobec tego, że w skład organizacji wchodzili uczniowie Szkoły Podstawowej w Dąbiu, a dla większości z nich (7 osób) 1953 r. był ostatnim rokiem nauki w tej szkole, co wiązało się z koniecznością zdawania egzaminów, w dniu 3 maja 1953 r. skarżący jako dowódca poinformował członków grupy, że z tego względu działalność organizacji podlega zawieszeniu na okres do końca wakacji. Na ostatnim jeszcze jednym w tym okresie spotkaniu skarżący poinformował, że w przypadku gdy dostanie się do średniej szkoły w Gdańsku kierownictwo organizacji przejmie F.K., który mimo że będzie uczył się w Radzyniu Podlaskim będzie mógł nią kierować za pośrednictwem K.S. pozostającego w Dąbiu. Jak wynika z dalszej części życiorysu skarżący po wakacjach rozpoczął naukę w Technikum Budowy Okrętów w Gdańsku.
Z kolei F.K. podjął naukę w szkole dla pracujących w Łukowie, gdzie mieszkał u rodziny. Po wyjeździe z Dąbia skarżący utrzymywał kontakt listowny z F.K. i K.S. (wymienili po około sześciu listów). Dalej skarżący opisał w życiorysie kilka spotkań z kolegami z organizacji, do których doszło w czasie przyjazdów skarżącego do rodzinnej miejscowości. Opisał spotkanie z okresu ferii świątecznych 1954 r. kiedy wraz z F.K. i K.S. usiłowali wyłowić z sadzawki dostrzeżony w niej karabin. Broń ta została wyłowiona w późniejszym czasie "gdy woda opadła". Z kolei w wakacje 1954 r. skarżący poinformowany został przez Z.S. o znalezieniu skrzynki amunicji, który ukrył ją w gospodarstwie F.K.. Jak wyjaśnił skarżący w życiorysie, w wakacje te "przeżywał radość nie tylko z rosnących zasobów arsenału, ale również z tego że organizacja się nie rozpada". Dalsze fakty z życia skarżącego opisane dokładnie w jego życiorysie korespondują z dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy pozyskaną przez skarżącego z Instytutu Pamięci Narodowej.
Wynika z niej, że w październiku 1955 r. Powiatowy Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w Łukowie "przechwycił" prywatną korespondencję skarżącego z jego przyjacielem F.K.. W korespondencji tej snuto rozważania na temat reaktywacji działalności organizacji niepodległościowej, tj. antykomunistycznej i pozyskiwania do niej kolegów o zbliżonych poglądach z nowego otoczenia. Treść tych listów spowodowała ze strony Wojewódzkiego Urzędu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie oraz odpowiednika tego urzędu na szczeblu powiatowym w Łukowie szereg działań zmierzających do wykrycia i likwidacji "wrogiej działalności". Ustalono kontakty autorów listów w Dąbiu, poddano ich przesłuchaniom, wykryto i zniszczono odebraną F.K. broń. Z dokumentów IPN wynika, że Urząd Bezpieczeństwa przypisał sobie "rozbicie" organizacji w październiku i listopadzie 1955 r. i niedopuszczenie do jej reaktywacji (notatka służbowa z dnia 26 listopada 1955 r.).
Jej członkowie w złożonych wówczas zeznaniach wskazywali na jej istnienie do momentu wyjazdu skarżącego i F.K. z Dąbia do szkół średnich. Wyjaśniali, że "organizacja zaprzestała swojej działalności bo K. i C. poszli do szkół", "organizacja przestała swojej działalności z tą chwilą kiedy C. wyjechał do Gdańska, a K. do Radzynia do szkół". Jako okres uczestnictwa w organizacji podawali lata 1952-1953, tj. do ukończenia przez organizatorów i większość jej członków szkoły podstawowej w Dąbiu. Również skarżący przesłuchiwany wówczas wskazywał: "Po przybyciu do Gdańska z osobami wymienionymi przeze mnie nie spotykałem się jak też korespondencji nie utrzymuję za wyjątkiem K.F., z którym, gdy jadę do Dąbia każdorazowo spotykam się oraz utrzymujemy kontakt korespondencyjny. W wymienionej korespondencji informujemy się nawzajem o moich zapatrywaniach ideologicznych na tematy zachodzących zmian u nas w kraju i sytuacji politycznej (...) – k. 74-75 akt.
W dokumentach Urzędu Bezpieczeństwa wskazano, że z uwagi na młody wiek członków organizacji oraz brak sygnałów o ich dalszej działalności w porozumieniu z KP PZPR odstąpiono od kierowania sprawy do sądu, przeprowadzono rozmowy z ich rodzicami i sprawę postanowiono złożyć do archiwum (wniosek złożenia do archiwum z dnia 23 stycznia 1956 r. z adnotacją, że "przechodzące osoby w danej sprawie należy wciągnąć na skorowidz archiwalny" – k. 107-108).
W swoim życiorysie dołączonym do wniosku o przyznanie uprawnień skarżący opisał też represje jakie dotknęły go w kolejnych latach, a które były skutkiem odkrycia przez Urząd Bezpieczeństwa jego roli w organizacji – niezdany egzamin z elektrotechniki, a w konsekwencji przeniesienie do klasy niższej, relegowanie ze szkoły za uczestniczenie w obrządkach religijnych oraz pozbawienie stypendium i miejsca w internacie.
W rekomendacji z dnia 24 lutego 2009 r. Zarząd Główny Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 za udokumentowane i wiarygodne uznał założenie i działalność S.C. w organizacji niepodległościowej "Młoda Gwardia" od stycznia 1952 r. do grudnia 1953 r. (1 rok i 11 miesięcy).
Na podstawie wyżej opisanych materiałów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 maja 2009 r. przyznał S.C. uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w organizacji niepodległościowej "Młoda Gwardia" w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r. (1 rok i 7 miesięcy).
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o rozszerzenie okresu służby w organizacji "Młoda Gwardia" od 1 lutego 1951 r. do 31 października 1955 r. Wskazał m.in., że wprawdzie w zeznaniach przed organami bezpieczeństwa publicznego członkowie organizacji w tym i on sam wskazywali krótszy okres jej istnienia (sierpień 1953 r.) to jednak spowodowane to było obawą przed karą pozbawienia wolności.
Ponownie rozpatrując sprawę organ dołączył do akt dokumentację związaną z przyznaniem uprawnień kombatanckich F.K.. Życiorys współzałożyciela organizacji "Młoda Gwardia" potwierdza w większości okoliczności opisane przez skarżącego. F.K. przedstawił także ostatnie miesiące działalności organizacji.
Z Instytutu Pamięci Narodowej organ pozyskał informację o odnalezieniu zapisów ewidencyjnych dotyczących skarżącego. W zapisach tych przytoczonych w piśmie Instytutu z dnia 2 września 2009 r. (k. 172-173) wskazano, że w materiałach operacyjnych b. PUBP Łuków odnotowano, że "skarżący w latach 1952-1953 był organizatorem 9-cio osobowej nielegalnej organizacji młodzieżowej o nieustalonej nazwie, której celem było niedopuszczenie do powstania kolektywizacji wsi oraz zdobycie broni".
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ustalając końcową datę przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich (sierpień 1953 r.) organ miał na uwadze przede wszystkim kwestionariusz skarżącego, w którym jako wnioskowany okres przyznania uprawnień wskazano lata 1952-1953, materiały pozyskane z IPN, a zwłaszcza pismo z dnia 2 września 2009 r. gdzie odnotowano, że organizacja funkcjonowała w latach 1952-1953 oraz życiorys F.K. w którym stwierdzono, że organizacja realnie funkcjonowała w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o rozszerzenie jego uprawnień kombatanckich za okres od 1 stycznia 1951 r. do 31 sierpnia 1956 r. W szczegółowy sposób przedstawił swoją działalność w organizacji do 31 sierpnia 1956 r. (do chwili relegowania go ze szkoły). Powołał się na pismo z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 29 kwietnia 2009 r., z którego wynika, że F.K. był członkiem organizacji "Młoda Gwardia" do dnia 16 grudnia 1955 r. (tj. do dnia aresztowania) oraz na karty informacyjne członków zwyczajnych Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 w Lublinie dot. Z.S. i E.S., w których wskazano, że obaj należeli do organizacji "Młoda Gwardia" od 1952 r. do 16 listopada 1955 r. (do dnia aresztowania). Kserokopie tych dokumentów skarżący załączył do skargi.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że uzyskanie uprawnień kombatanckich jest uzależnione od pełnienia służby w organizacji, czyli w pewnej współpracującej ze sobą grupie funkcjonującej według określonych reguł. Jej członkowie muszą mieć świadomość wspólnej misji i celu. W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo ustalił końcową datę istnienia organizacji przyjmując najpóźniejszy z możliwych do przyjęcia miesięcy, tj. sierpień 1953 r. przed wyjazdem kierownictwa grupy do szkół w innych miejscowościach. Przyjęcie takiego okresu jest, w ocenie Sądu I instancji, uprawnione i to nie tylko świetle materiałów sprawy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ale przede wszystkim w oparciu o opis życia skarżącego przedstawiony w jego życiorysie. Opis ten dokładnie koresponduje z innymi dokumentami, w tym z pozyskanymi z Instytutu Pamięci Narodowej. Korespondencja, która zainspirowała Urząd Bezpieczeństwa do podjęcia działań wobec skarżącego i jego kolegów świadczy o tym, że w owym czasie przedmiotowa organizacja już nie funkcjonowała, a w tym okresie celem skarżącego i jego kolegi była jej reaktywacja w nowym kształcie.
To, że skarżącemu przez cały okres przyświecał cel walki z systemem totalitarnym, nie jest okolicznością – w świetle przepisów ustawy o kombatantach – stanowiącą podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem Sądu I instancji, utrzymywanie przez niektórych członków grupy po sierpniu 1953 r. kontaktów towarzyskich, spotkania w trakcie ferii świątecznych i wakacyjnych w trakcie których pozyskano dodatkowo broń oraz wymiana korespondencji, w której wyrażano poglądy co do istniejącego wówczas porządku politycznego, nie świadczy o kontynuacji działalności organizacji. Formalne zawieszenie jej działalności nastąpiło w związku z rozpoczęciem nauki w różnych szkołach, o czym zresztą wówczas poinformował kolegów skarżący. F.K. wskazał także, że zostało to uzgodnione przez kierownictwo organizacji.
Zatem zgodne ze sobą zeznania i wyjaśnienia członków grupy składane w 1955 r. odnośnie okresu funkcjonowania organizacji 1952-1953 raczej nie były wynikiem obaw związanych z karą pozbawienia wolności (aczkolwiek oczywistym jest, że takie obawy musieli mieć składający zeznania nastoletni wówczas chłopcy), ale były wynikiem zdarzeń jakie miały miejsce w połowie 1953 r. Jakiekolwiek późniejsze kontakty członków grupy miały już charakter kontaktów towarzyskich i przyjacielskich. Nie jest wykluczone, że w przyszłości mogły one doprowadzić do reaktywowania organizacji w nowym kształcie, jednak, w ocenie Sądu I instancji, nie ma to już istotnego znaczenia dla sprawy.
Zdaniem Sądu I instancji, uznanie przez Urząd Bezpieczeństwa, jakoby z jego inicjatywy doszło do "likwidacji istniejącej na terenie Dąbia pow. Łuków nielegalnej organizacji" wynikało najprawdopodobniej z przekonania, że z jego inicjatywy nie doszło do reaktywowania wrogiej dla ówczesnego systemu działalności, która – w ramach organizacji – miała miejsce w okresie od lutego 1952 r. co najwyżej do sierpnia 1953 r.
W ocenie Sądu I instancji, prawidłowych ustaleń organu co do końcowej daty istnienia organizacji nie podważają również załączone do skargi karty informacyjne członków i pismo IPN skierowane do F.K. z dnia 29 kwietnia 2009 r. Ten ostatni dokument nie mógł stanowić podstawy rozszerzenia uprawnień kombatanckich za okres po sierpniu 1953 r. w stosunku do skarżącego tym bardziej, że takiej roli nie spełnił w stosunku do samego F.K., który również uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w organizacji "Młoda Gwardia" za okres do sierpnia 1953 r.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący postawił zarzuty naruszenia przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez brak uchylenia decyzji organu, pomimo naruszenia przez ten organ art. 7, 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty kasacyjne nie są zasadne.
Po pierwsze, należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Nastąpiło to zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy p.p.s.a. w związku z art. 7, 8 art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Dokonana bowiem przez Sąd I instancji prawidłowa kontrola stanu faktycznego pozwoliła bowiem jednoznacznie ustalić, że przedmiotowa działalność kombatancka przez skarżącego była prowadzona w okresie od lutego 1952 r. do końca sierpnia 1953 r., tj. ukończenia szkoły podstawowej. Nie budzi bowiem wątpliwości okoliczność faktyczna, że skarżący S.C. rozpoczął naukę w Techniku Budowy Okrętów w Gdańsku w sierpniu 1953 r. Dlatego też, co wynika także z życiorysu sporządzonego własnoręcznie przez skarżącego, w istocie nastąpiło zawieszenie jej dotychczasowej działalności, po naradzie sztabu organizacji, na czas nieokreślony.
Dlatego kontakt członków tej organizacji był o charakterze korespondencyjnym. Natomiast doprowadzenie do reaktywacji działalności tej organizacji niepodległościowej w październiku 1955 r. nie nastąpiło, na skutek działań Urzędu Bezpieczeństwa, co potwierdzają także inne dowody będące w aktach sprawy np. protokół przesłuchania świadka T.K. z dnia 19 października 1955 r. czy też protokół rewizji z dnia 16 listopada 1955 r. Ponadto nie do przyjęcia jest stanowisko zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jakoby skarżący podpisał kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich "in blanco" oraz że sam nie wpisywał w tym kwestionariuszu okresu przynależności i działalności w przedmiotowej organizacji niepodległościowej.
Po drugie, należy podkreślić, że innemu członkowi tej organizacji niepodległościowej "Młoda Gwardia", tj. F.K. zostało także przyznane tożsame uprawnienie kombatanckie tylko również za okres od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r. Wynika to także z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 stycznia 2010 r. (sygn. akt II SA/Lu 689/09), w którym Sąd oddalił skargę F.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2009 r. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne sądy i organy państwowe.
Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.