Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1066/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.R. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. (nr [...]) o odmowie wymeldowania A.R. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia wynika, że Prezydent Miasta [...], działając na wniosek M.R. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2013 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu A.R. z dotychczasowego miejsca pobytu. Organ I instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, że zgodnie z powołanym przepisem, podstawą wymeldowania jest opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Według organu, niesporne w sprawie okoliczności faktyczne dowodzą, że A.R. nie przebywa w mieszkaniu, w którym jest zameldowana na pobyt stały. W spornym mieszkaniu nie mieszka od września 2012 r., a jej centrum życiowe znajduje się w innym, miejscu.
W odwołaniu od tej decyzji A.R. podniosła, że organ I instancji nienależycie ustalił istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i na tej podstawie niezasadnie przyjął, że opuściła ona miejsce stałego pobytu dobrowolnie i trwale. W ocenie strony Prezydent nie wziął pod uwagę jej zamiaru dalszego zamieszkiwania w spornym lokalu oraz nagannych zachowań wnioskodawcy, uniemożliwiających jej powrót do lokalu. Jej zdaniem działania męża i teściów polegające na utrudnianiu korzystania z mieszkania i wymianie zamków, są wynikiem ujawnienia przez nią faktu znęcania się męża nad rodziną i złożenia powództwa o rozwód.
Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. (nr [...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania A.R. z pobytu stałego ze spornego lokalu. W ocenie organu odwoławczego w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, że A.R. opuściła lokal trwale, ale przede wszystkim, że uczyniła to dobrowolnie. Organ I instancji pominął całkowicie okoliczność, że A.R. w 2012 r. złożyła pozew o rozwód, a w sądzie powszechnym toczy się postępowanie w sprawie wieloletniego znęcania się M.R. nad nią i synem. Te okoliczności mają istotne znaczenie w tej sprawie, podobnie jak fakt, że w maju 2013 r. złożyła ona pozew o przywrócenie naruszonego posiadania (postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone). Złożenie tego pozwu w ustawowym terminie (mimo wcześniejszego oświadczenia do protokołu w dniu [...] grudnia 2012 r., że nie chce powrócić do spornego lokalu), potwierdza pośrednio brak zamiaru trwałego opuszczenia lokalu, a jednocześnie wolę ponownego w nim zamieszkiwania, jeżeli sąd wyda w tej sprawie pozytywne dla niej rozstrzygniecie.
Organ odwoławczy podkreślił, że dopiero nieskorzystanie przez osobę wymeldowaną z przysługujących jej środków prawnych pozwala na przyjęcie, że opuściła dany lokal dobrowolnie. Taka sytuacja w sprawie nie występuje.
M.R. wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie rozpatrzył wyczerpująco materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji niezasadnie przyjął, że A.R. nie opuściła dobrowolnie dotychczasowego miejsca pobytu stałego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1066/14 uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uznając, że została ona wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) oraz z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie Sądu I instancji Wojewoda nie ustalił, w sposób nie budzący wątpliwości wszystkich okoliczności, które mogłyby wskazywać na to, że A.R. nie przeniosła swoje centrum życiowe w inne miejsce. Przede wszystkim Wojewoda nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, że A.R. nie podjęła jeszcze ostatecznej decyzji w sprawie miejsca stałego zamieszkania. Z akt sprawy wynika niezbicie, że A.R. nie mieszka w spornym lokalu, od października 2012 r. nie ponosi kosztów jego utrzymania, nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych.
Jej powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu zostało oddalone nieprawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Szczecinie z 24 lutego 2015 r. sygn. akt I C 933/13 (a więc po wydaniu ostatecznej decyzji administracyjnej w tej sprawie). W ocenie Sądu ewentualne, późniejsze (na skutek apelacji) przewrócenie posiadania stanowiłoby podstawę do ponownego zameldowania A.R. w spornym lokalu.
A.R. zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1066/14 skargą kasacyjną. Wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego niewłaściwą wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a.) przez nieprawidłowe ustalenie i ocenę zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że opuściła ona lokal dobrowolnie. Na tej podstawie A.R. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania raz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinęła powyższe zarzuty. W szczególności podniosła, że w toku postępowania administracyjnego konsekwentnie twierdziła, że nie zaniechała zamiaru zamieszkiwania w spornym lokalu. Świadczy o tym dobitnie fakt wystąpienia z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, a obecnie złożenie apelacji od wyroku Sądu I instancji o oddaleniu powództwa posesoryjnego. W tej sytuacji jej wcześniejsze zeznania, że nie zamierza powracać do lokalu nie mają znaczenia w sprawie, ponieważ z powrotem do mieszkania oczekuje do momentu uzyskania korzystnego dla niej wyroku sądu powszechnego. A.R. dodała, że nie zmieniła dotychczas adresu do korespondencji. Sporne mieszkanie było ostatnim, spokojnym miejscem zamieszkania jej i jej dziecka na terenie Polski i ma nadzieję, że po odzyskaniu dziecka od jego ojca, wróci ono do miejsca, które zna.
M.R. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie może być uwzględniona, ponieważ podniesione w niej zarzuty nie są uzasadnione
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku prawidłowo zakwestionował sposób oceny przez organ odwoławczy materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym. Należy przypomnieć, że organ odwoławczy przyjął, że nie budzi wątpliwości fakt, że A.R. opuściła sporny lokal trwale. Zdaniem Wojewody, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można natomiast stwierdzić, że A R. opuściła dotychczasowe miejsce stałego zameldowania dobrowolnie, w związku z tym nie ma podstaw prawnych do jej wymeldowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że organ odwoławczy nie dokonał odpowiednich ustaleń i ocen pozwalających na stwierdzenie, że A.R. opuściła sporny lokal dobrowolnie. Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie nie są więc uzasadnione. Oczywiście wytoczenie powództwa posesoryjnego (art. 344 § 1 k.c.) może wskazywać na fakt, że dana osoba, korzystając z tego środka prawnego, stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. W niniejszej sprawie wyrok posesoryjny został wydany po zakończeniu postępowania administracyjnego dotyczącego wymeldowania A.R. Oddalenie powództwa posesoryjnego jest okolicznością istotną w rozpoznawanej sprawie i musi być uwzględnione przez Sąd orzekający. Ewentualne, późniejsze przywrócenie posiadania spornego lokalu stanowiłoby podstawę do ponownego zameldowania wnoszącej skargę kasacyjną w tym lokalu.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że Sąd I instancji kontroluje zaskarżoną decyzję m. in. z punktu widzenia przestrzegania przez organy przepisów postępowania administracyjnego, nakładających na organy pewne obowiązki dotyczące prowadzenia postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Kontroluje więc nie tylko to, czy dowody zostały zebrane wyczerpująco, ale również bada sposób i prawidłowość ich oceny. Dlatego sytuacja, w której Sąd I instancji nie podziela oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ odwoławczy, wypełniona jest przesłanka naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. tj. uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. WSA w Szczecinie prawidłowo przyjął, że ocena materiału dowodowego przez organ odwoławczy nie jest prawidłowa, zaś ponowne wyjaśnienie i rozważenie tych okoliczności faktycznych mogłoby prowadzić do ustaleń i ocen odmiennych od tych, do jakich doszedł organ odwoławczy podejmując decyzję o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o wymeldowaniu A.R. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego i odmowie jej wymeldowania.
W świetle art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych o stałym pobycie przesądza m. in. to, czy dany lokal stanowi centrum życiowej działalności człowieka. W tym kontekście trzeba zauważyć, że A.R. nie ponosi opłat za ten lokal, zaś niezmienienie dotychczas adresu do korespondencji nie świadczy o tym, że to mieszkanie stanowi ośrodek jej spraw życiowych. Ta kwestia nie została zresztą dostatecznie wyjaśniona w postępowaniu przed organami administracyjnymi.
Trzeba dodać, że zameldowanie jest jedynie czynnością ewidencyjną, potwierdzającą określony stan faktyczny (przebywanie przez daną osobę w określonym lokalu z zamiarem stałego pobytu). Zameldowanie nie rodzi żadnych praw (tytułu prawnego) do zajmowanego lokalu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie są uzasadnione zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej, dotyczące naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach oraz art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a.
W związku z tym na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.