Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 894/12 oddalił skargę W. O. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2012 r. nr PA [...], utrzymującą w mocy decyzję Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na posiadanie broni palnej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż W. O. wystąpił z wnioskiem o wydanie pozwolenia na jeden egzemplarz broni palnej bojowej do ochrony osobistej. Jak podał wnioskodawca, od 2004 r. wielokrotnie spotyka się z wrogością niektórych mieszkańców miejscowości G., w której mieszka wraz z rodziną. Ich zachowania oraz wypowiedzi wielokrotnie wzbudzały u wnioskodawcy obawę spełnienia gróźb i spowodowały lęk o własne bezpieczeństwo. Wnioskodawca kilkakrotnie składał zawiadomienia o popełnieniu przestępstw i wykroczeń na jego szkodę, między innymi kierowania wobec niego gróźb, uszkodzenia i kradzieży posiadanego mienia. Większość prowadzonych postępowań zostało umorzone lub zakończone odstąpieniem od wymierzenia kary sprawcy. Złożenie obecnego wniosku strona uzasadniła tym, że w ostatnim czasie zagrożenie jego bezpieczeństwa znacznie wzrosło ze względu na bezkarność sprawców czynów popełnianych na jego szkodę, zachowanie adwokata podżegającego do popełniania czynów zabronionych oraz "indolencje wymiaru sprawiedliwości".
Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Mazowiecki Komendant Wojewódzki Policji na podstawie art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 576 ze zm.- zwanej dalej ustawą o broni i amunicji) oraz art. 104, art. 268a K.p.a. odmówił W. O. wydania pozwolenia na broń palną bojową do ochrony osobistej. Zdaniem organu zgromadzone w sprawie okoliczności nie przekonują o konieczności wyposażenia strony we wnioskowane, reglamentowane uprawnienie. Nie świadczą one o istnieniu stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia jego życia lub zdrowia. Przedstawione argumenty dotyczące zagrożenia w związku z prowadzonymi postępowaniami karnymi były związane z konfliktem między sąsiadami, ale jak wynika z zebranego materiału dowodowego, konflikt ten został w pewien sposób zażegnany.
W ocenie organu świadczy o tym fakt, że skarżący w ciągu ostatnich kilkudziesięciu miesięcy nie składał żadnych zawiadomień o popełnieniu na jego szkodę czynu zabronionego przez któregokolwiek z sąsiadów. Sytuację tę potwierdzają również złożone przez te osoby zeznania. Świadkowie wskazywali też, że nigdy nie grozili wnioskodawcy, nie zamierzają mścić się za składane przez niego zawiadomienia, a obecnie starają się nawet unikać z nim kontaktów, by nie narażać się na kolejne zarzuty i związany z nimi stres. Z tych też przyczyn twierdzenia strony, iż od kilku lat bezpieczeństwo jego samego i jego rodziny jest zagrożone, natomiast w ostatnim czasie zagrożenie to znacznie wzrosło, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak podkreślił organ, uzyskanie wnioskowanego prawa wymaga wykazania wyjątkowych okoliczności, zaś samo odczucie zagrożenia związanego z trwającymi konfliktami sąsiedzkimi nie może być jedyną przesłanką do wydania pozwolenia na broń palną bojową.
Przesłanki tej nie stanowi również przypuszczenie strony, że osoby z którymi był w konflikcie, w przyszłości być może zechcą się na nim zemścić. Jak podkreślił Mazowiecki Komendant Wojewódzki Policji, pozwolenia na broń palną bojową nie wydaje się na wszelki wypadek.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. O. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Komendant Główny Policji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 268a K.p.a. oraz art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy o broni i amunicji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując na materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy (art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy o broni i amunicji), organ odwoławczy podkreślił, że przesłanki wymienione w tym przepisie muszą istnieć łącznie, a zagrożenie wynikać z obiektywnych okoliczności, a nie tylko z przekonania wnioskodawcy. Zdaniem Komendanta Głównego Policji organ I instancji nie ustalił, aby strona znalazła się w sytuacji realnego zagrożenia zdrowia lub życia. Nie świadczą o tym powstałe na tle dość powszechnych, jak wskazuje doświadczenie życiowe, konfliktów interesów dotyczących gruntów rolnych dowody, w tym wyroki sądów uznające za winnych np. I. C. za wypowiadanie w dniu 14 sierpnia 2005 r. gróźb karalnych pod jego adresem, czy też I. B. wykroczenie z art. 151 § 1 kw. i art. 156 § 1 kw., tj. za przejazd kombajnem rolniczym przez działkę strony i zniszczenie trawy o wartości 10 zł. Analiza większości spraw przywołanych przez stronę prowadzi do wniosku, że ich uczestnicy ulegli emocją i niewłaściwie dobierali słowa oraz zachowania przeciwników w sporze, dopatrując się wszędzie gróźb karalnych i złośliwego, fałszywego oskarżania o niepopełnione przestępstwa.
Część spraw została umorzona z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstw. Jak zauważył organ odwoławczy, od tamtych wydarzeń upłynęło już kilka lat i emocje zdają się być dużo mniejsze, a uczestnicy konfliktu zgodnie podnoszą, że unikają kontaktu ze sobą, choć wcześniej obawiały się eskalacji wzajemnego nieporozumienia mogącego doprowadzić nawet do samosądu. Jak zauważył organ II instancji, nawet w fazie najostrzejszego konfliktu, skarżący – jak sam racjonalnie podnosi – posiadając broń do celów sportowych nie znalazł się w sytuacji wymagającej jej użycia, w obronie koniecznej. Dlatego też jednoznacznie można stwierdzić, iż skarżący jedynie w swoim własnym odczuciu jest zagrożony w stopniu powodującym przekonanie o potrzebie ochrony przy pomocy broni palnej bojowej.
Skarżący ubiega się o pozwolenie na broń na wypadek, gdyby w bliżej nieokreślonym miejscu i czasie miał stać się obiektem napaści. Jak zaznaczył jednak Komendant Główny Policji, oceniane w indywidualnym przypadku szczególne okoliczności muszą istnieć obiektywnie i wskazywać na ponadprzeciętne, wyróżniające daną osobę z ogółu obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji życiowej, a nadto stałe i realnie istniejące zagrożenia jej życia i zdrowia. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż takie szczególne zagrożenie nie występuje w niniejszej sprawie.
Nadto występowanie konfliktów nie oznacza, że któraś ze stron sporu, zwłaszcza po latach, postanowi dokonać przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu adwersarza i jakkolwiek strona miała zatargi z sąsiadami, to jednak nie znalazła się w sytuacji zagrożenia życia, czy zdrowia. Ponadto, z dokumentacji jednostki Policji w S. wynika, iż wnioskodawca od 1 grudnia 2009 r. nie informował o jakichkolwiek zagrożeniach, a rejon jego zamieszkania nie należy do miejsc szczególnie zagrożonych przestępczością. Tym samym obawy strony wynikają z subiektywnego przekonania o potencjalnym zagrożeniu, które może wystąpić w bliżej nieokreślonym czasie i miejscu, co z pewnością - w świetle przepisów art. 10 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji - nie stanowi przesłanki do przyznania jej prawa do broni palnej bojowej.
Skargę na powyższą decyzję złożył W. O., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uchylenie decyzji organów obu instancji i nakazanie wydania skarżącemu pozwolenia na broń palną bojową do ochrony osobistej zgodnie z wnioskiem. Skarżący podtrzymał swoją dotychczasową argumentację, zaś organowi odwoławczemu zarzucił, że ten powielił uzasadnienie organu I instancji ze wszystkimi jego wadami. Tymczasem rzetelna analiza materiału dowodowego wskazuje, iż istnieje stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia i zdrowia skarżącego oraz członków jego rodziny, jak również należącego do niego mienia.
W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż kontrolowane w sprawie decyzje nie naruszają przepisów prawa materialnego, jak również przepisów K.p.a., a w szczególności art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji uzyskanie pozwolenia na posiadanie broni do ochrony osobistej jest uzależnione od wystąpienia po stronie wnioskującego okoliczności faktycznych, które przekonają organ, że wydanie pozwolenia jest uzasadnione ze względu na zaistnienie przesłanek ustawowych, tj. ze względu na stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie zdrowia, życia lub mienia. Organy Policji nie mogą przy wydawaniu pozwoleń na broń kierować się uznaniem administracyjnym. Mają prawo i obowiązek oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.) przy ustalaniu, czy sytuacja faktyczna ubiegającego się o pozwolenie uzasadnia jego wydanie. Rzeczą Sądu jest natomiast zbadać, czy ocena ta nie była dowolna, zaś rzeczą organu jest wypracowanie jej kryteriów. Jak zaznaczył przy tym Sąd, z treści obowiązujących przepisów prawa nie da się także wywieść prawa obywateli do posiadania broni, gdyż prawo to nie zostało zaliczone do wolności i praw osobistych obywatela w świetle Konstytucji RP, a posiadanie broni jest ściśle reglamentowane.
Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, posiadanie i używanie broni i amunicji stanowi tradycyjnie sferę daleko idącej reglamentacji administracyjnoprawnej. Oznacza to, że dostęp jednostki do broni poddany jest istotnym ograniczeniom, co wynika zarówno z monopolu państwa na stosowanie środków przemocy, jak i potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Następnie Sąd wskazał, iż ustawodawca, formułując przepis art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy o broni i amunicji i opisując zagrożenia uzasadniające udzielenie pozwolenia na broń bojową w celu ochrony osobistej, posłużył się m.in. określeniem "realne zagrożenie". Literalna wykładnia tego zwrotu świadczy o tym, iż realne zagrożenie jest zagrożeniem przewidywalnym, czy wielce prawdopodobnym. Musi ono wynikać z ciągu wydarzeń, jakie miały miejsce w życiu wnioskodawcy i dotyczyły jego osoby. Strona wnosząca o wydanie takiego pozwolenia, winna zatem udowodnić, iż znajdowała się już w sytuacji realnego, stałego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia lub zdrowia, ewentualnie powinna wykazać, iż pewnego rodzaju zdarzenia, które ją dotykają, świadczą o takim zagrożeniu. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wskazuje, że skarżący nie udowodnił istnienia tych przesłanek.
Sąd pierwszej instancji uznał, iż organy Policji zgodnie z prawem przeprowadziły postępowanie dowodowe i prawidłowo ustaliły samo istnienie wskazanych przez wnioskodawcę okoliczności, a następnie rozważyły ich znaczenie i dokonały oceny, czy uzasadniają one wydanie pozwolenia na broń. Organy te, dokonując rozważań w niniejszej sprawie, były obowiązane rozważyć, czy okoliczności powoływane przez skarżącego, tj. znaczny wzrost w ostatnim czasie zagrożenie jego bezpieczeństwa ze względu na bezkarność sprawców czynów popełnianych na jego szkodę, zachowanie adwokata podżegającego do popełniania czynów zabronionych oraz "indolencje wymiaru sprawiedliwości", nadto pozostałe powody wskazane we wniosku, powinny być zwalczane poprzez przyznanie prawa do dysponowania bronią palną bojową. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy słusznie zaakcentował, iż w toku postępowania nie ujawniono zdarzeń, które wskazywałyby, iż życie lub zdrowie, czy też nawet mienie skarżącego bądź jego rodziny (czy innych osób) było zagrożone.
Nie odnotowano takich zdarzeń w jego miejscu zamieszkania. Nie wskazał na nie również skarżący. Tymczasem pozwolenie na broń nie może być wydane w celu obrony przed ewentualnym zamachem na zdrowie, czy życie skarżącego. Skarżący nie wykazał zatem przesłanek uzasadniających konieczność posiadania broni do ochrony osobistej. Subiektywne przekonanie, że może on stać się ofiarą zamachu na życie lub zdrowie, nie jest wystarczające. W orzecznictwie zwracano uwagę, że brak poczucia bezpieczeństwa jest z różnych powodów deklarowany przez bardzo wiele osób. Nie oznacza to jednak jeszcze obowiązku wydania pozwolenia na broń każdemu, kto o takie pozwolenie wystąpił.
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w stanie stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia lub zdrowia. Przedstawione okoliczności zostały poddane weryfikacji w toku postępowania administracyjnego i że dowodzą jedynie subiektywnego odczucia zagrożenia. Tymczasem organy muszą brać pod uwagę nie tylko subiektywnie pojmowany interes konkretnego obywatela, ale także mieć wzgląd na interes bezpieczeństwa i porządku publicznego. Ten wzgląd zaś dyktuje konieczność ścisłej reglamentacji pozwoleń na broń (zwłaszcza broń palną, której użycie w każdym przypadku zagraża zdrowiu lub życiu innych osób), tj. wydawanie ich tylko w sytuacjach uznanych za szczególne. Zdaniem Sądu, organy orzekające w kontrolowanej sprawie poprawnie oceniły, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających wydanie mu pozwolenia na broń palną bojową w celu ochrony osobistej. Pozwolenia na broń nie wydaje się bowiem na wszelki wypadek.
W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni art. 10 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 ustawy o broni i amunicji, a prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów postępowania. Z tych też przyczyn, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W. O., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy o broni i amunicji, poprzez jego nieprawidłową wykładnię skutkującą przyjęciem przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej słusznie odmówiły skarżącemu wydania pozwolenia na broń palną bojową do ochrony osobistej,
- 2. naruszenie przepisów art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodu z dokumentu w postaci notatki urzędowej z rozmowy telefonicznej funkcjonariusza policji, albowiem w ramach tejże rozmowy nie zweryfikowano tożsamości rozmówcy, co w istotny sposób wpływa na ocenę wiarygodności takiego dowodu.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania za pierwszą instancję oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także w przypadku nieuwzględniania niniejszej skargi na podstawie art. 207 § 1 P.p.s.a. o odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania w całości.
W uzasadnieniu kasacji podkreślono, że o przesłance "ponadprzeciętności" z art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji nie decyduje "ogół obywateli" znajdujących się w tej samej sytuacji życiowej. Gdyby bowiem ustawodawca tak drastycznie chciał zaostrzyć warunki legalnego dostępu do broni palnej, to wprowadziłby taki zapis do ustawy. Nadto podkreślono, że posesja skarżącego leży "na odludzu", blisko lasu, co ułatwia dokonanie napadu. Wydanie skarżącemu wnioskowanego pozwolenia nie jest sprzeczne z interesem społecznym, zaś ustawodawca nie wymaga, aby skarżący znajdował się już w sytuacji, kiedy użycie broni było konieczne i uzasadnione.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Komendant Główny Policji, wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem organu kasacja nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia zarzutów tej skargi.
Rozpatrując w pierwszej kolejności zarzut naruszenia przepisów procesowych, a to art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. wskazać trzeba, że nie ma on usprawiedliwionej podstawy. Art. 233 § 1 K.p.c. (Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału) jest przepisem dotyczącym oceny dowodów w procedurze stosowanej przed sądami cywilnymi, nie zaś administracyjnej. Sądy administracyjne, (odmiennie od sądów cywilnych) nie prowadzą postępowania dowodowego, pełniąc zasadniczo jedynie funkcje kontrolne wobec postępowań prowadzonych przez organy administracji. Z tej przyczyny celem postępowania opisanego w art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń.
Odpowiednie odesłanie do przepisów procedury cywilnej zawarte w art. 106 § 5 P.p.s.a. może zatem nastąpić jedynie w odniesieniu do tego co jest przedmiotem regulacji zawartej w § 3 tego przepisu. Nie mieści się w nim zatem odesłanie do art. 233 § 1 K.p.c. Z tego też względu przepis art. 106 § 5 P.p.s.a. nie może być ponadto samodzielną (bez jednoczesnego powołania art. 106 § 3 P.p.s.a.) podstawą kasacyjną.
Nie ma również uzasadnionej podstawy zarzut naruszenia art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy o broni i amunicji poprzez jego nieprawidłową wykładnię. W istocie zarzut ten nie dotyczy właściwej wykładni powołanych wyżej przepisów, ale polemiki z wynikiem ustaleń faktycznych organów, o czym świadczy też sformułowanie w petitum skargi kasacyjnej, iż organy niesłusznie odmówiły skarżącemu wydania pozwolenia na broń palną bojową do ochrony osobistej. Zarzut sprowadza się więc do "słusznościowej" oceny stanu faktycznego sprawy, w konsekwencji do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów, a więc innej formy naruszenia prawa materialnego wymienionej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. niż błędna wykładnia, wskazana jako podstawa skargi kasacyjnej.
Niezależnie jednak od tego zauważyć trzeba, co potwierdziła też strona skarżąca kasacyjnie na rozprawie, okoliczności uzasadniające wniosek o pozwolenie tj. liczne zawiadomienia o popełnieniu przestępstw i wykroczeń, między innymi kierowania wobec niego gróźb, uszkodzenia i kradzieży posiadanego mienia, dotyczyły okresu znacznie poprzedzającego złożenie wniosku i wydanie w sprawie decyzji. Zagrożenia te, o ile w latach 2006-2009 mogły rzeczywiście występować i stanowić uzasadnioną obawę skarżącego, trudno oceniać jako aktualne, w kilka lat po ich wystąpieniu, szczególnie, iż po tym okresie, co przyznaje sam skarżący, nie dochodziło do tego rodzaju incydentów. Zasadnie zatem przyjął Sąd Wojewódzki, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających konieczność posiadania broni do ochrony osobistej, subiektywne zaś przekonanie, że może on stać się ofiarą zamachu na życie lub zdrowie, nie jest wystarczające.
Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 oraz 204 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.