Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W.K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 15 lipca 2008 r. w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego. Jednocześnie Sąd orzekł o przyznaniu wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 7 marca 2007 r. E.W. wystąpił do Burmistrza Nowogrodu o wymeldowanie z pobytu stałego pod adresem [...] ul. [...] W.K. syna swojej byłej żony W.W.
Burmistrz Nowogrodu decyzją z dnia [...] maja 2008 r. odmówił wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Wskazał, że wprawdzie skarżący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania stałego, ale nie opuścił go dobrowolnie i dlatego nie można uznać, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.).
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł E.W. Podniósł m.in. że skarżący od 2003 r. przebywa nieprzerwanie w Giżycku. Wykonuje tam pracę zarobkową. Od tego czasu nie podejmował żadnych środków prawnych, które umożliwiłyby mu dostęp do przedmiotowego lokalu, co pozwala przypuszczać, że świadomie i dobrowolnie zaniechał przebywania w przedmiotowym lokalu.
Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący od przeszło 6 lat nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i w tym czasie nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do przedmiotowego lokalu. Takie postępowanie zainteresowanego – w ocenie organu II instancji – równoznaczne jest z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył skarżący. Wśród zarzutów skargi podniesiono m.in., że opuszczenie przez W.W. z niepełnoletnim jeszcze wówczas synem W.K. przedmiotowego lokalu, nie było dobrowolne. E.W. od lat stosował wobec nich przemoc fizyczną i psychiczną. Nie pozwolił nic wziąć kiedy wyprowadzali się z lokalu, wymienił też zamki w drzwiach wejściowych i nie chciał rozmawiać na temat ich powrotu, chociaż próby takiego powrotu były podejmowane.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma ono charakter dobrowolny i trwały. Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, że w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela, to o opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.
W ocenie Sądu I instancji, Wojewoda Podlaski prawidłowo uznał, że w rozpoznawanym przypadku zachodzi przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od przeszło 6 lat, a centrum swoich interesów życiowych ulokował poza Nowogrodem. Od stycznia 2003 r. przebywał nieprzerwanie w Giżycku, gdzie wykonywał pracę zarobkową, zaś obecnie – jak wskazano w skardze – zamieszkuje za granicą, ewidentnie więc koncentruje on swoje życie osobiste i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w innym miejscu zamieszkania niż dotychczasowym. Wprawdzie nie budzi wątpliwości, że skarżący opuszczał przedmiotowy lokal w warunkach konfliktu z E.W., który m.in. zmienił zamki wejściowe do mieszkania oraz nie wpuszczał zainteresowanego do lokalu, jednak poza sporem pozostaje również fakt, że skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, choćby w postaci powództwa o przywrócenie utraconego posiadania.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie realizacji funkcji kontrolnej sądu i zaakceptowanie decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia 15 lipca 2008 r. zapadłej z naruszeniem przepisów postępowania polegającego na wydaniu rozstrzygnięcia z pominięciem wszystkim zebranych w sprawie dowodów i ujawnionych okoliczności. Dotyczy to w szczególności zdaniem pełnomocnika procesowego strony skarżącej faktu, że opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania nie miało cech dobrowolności, centrum życiowe skarżącego pozostaje w ścisłym związku z centrum życiowym jego matki, co do której wydano decyzję o odmowie wymeldowania, a w Giżycku skarżący przebywa zameldowany na pobyt czasowy, co wyklucza uznanie tej miejscowości jako nowego, trwałego centrum życiowego. Zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego niezastosowanie. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w części, w której oddalono skargę, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art.183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że wszystkie zarzuty kasacyjne nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, należy stwierdzić, że chybiony jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ cyt. ustawy p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. z powodu braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w tej sprawie przez właściwy organ, czego miał nie stwierdzić Sąd I instancji. Jednak z ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie jednoznacznie wynika, że skarżący W.K. nie mieszka od ponad 6 lat w miejscu stałego zameldowania, zaś centrum swoich interesów życiowych ulokował poza Nowogrodem. Od stycznia 2003 r. przebywał nieprzerwanie w Giżycku, gdzie wykonywał pracę zarobkową, a obecnie – jak nawet podniesiono w skardze – zamieszkuje za granicą, czyli koncentruje swoje życie osobiste jak i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w innym miejscu zamieszkania niż dotychczasowe. Ponadto, chociaż skarżący opuszczał przedmiotowy lokal po konflikcie z E.W., którym m.in. zmienił zamki wejściowe do mieszkania oraz nie wpuszczał W.K. do tego lokalu, jednak co także nie budzi wątpliwości, skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, choćby w formie powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. Ponadto wieloletnie zamieszkiwanie przez skarżącego w innej miejscowości, założenie w niej ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a nawet wyjazd za granicę, a więc faktyczne zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu jak i zerwanie z nim związków pozwala stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 1 cyt. ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969).
Po drugie, w powyższym właściwie ustalonym przez organ II instancji stanie faktycznym, co zasadnie podniósł Sąd I instancji, prawidłowo właściwy organ zastosował w tej sprawie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w przedmiocie wymeldowania skarżącego. Stąd niezasadny jest zarzut kasacyjny dotyczący niezastosowania w tej sprawie art. 8 ust. 1 tejże ustawy w zakresie naruszenia prawa materialnego. Wynika to z tego, że w świetle dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanką opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu jest to, żeby miało ono charakter trwały i było dobrowolne. Ponadto opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu jest to nie tylko fizyczne nieprzebywanie lecz i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związku z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym ośrodku osobistych i majątkowych interesów. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ponadto orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi, że należy uznać za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. Natomiast jeśli strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954; z dnia 25 października 2005 r. sygn. akt II OSK 127/05, Lex nr 201427; z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1069/05, Lex nr 355485 i z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 739/07, Lex nr 498355. Oznacza to, że w tej sprawie, co zasadnie orzekł Sąd I instancji, Wojewoda Podlaski prawidłowo stwierdził, że w tym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy, biorąc pod uwagę właśnie brak podejmowania przez stronę skarżącą przewidzianych prawem środka w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu. Dlatego też Sąd I instancji nie popełnił błędu w subsumcji, czyli właściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w tej sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej przepisu art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Stąd brak jest także przesłanek do twierdzenia, że w stanie prawnym i faktycznym, w którym wystąpiły przesłanki określone w dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu, iż został naruszony także art. 8 ust. 1 tejże ustawy z powodu jego niezastosowania. Ponadto skarżący nie określił w zarzucie kasacyjnym, która jednostka redakcyjna tego przepisu po użyciu przez ustawodawcę kwantyfikatora "w szczególności" miałaby być niezastosowana przez właściwy organ. Należy także podkreślić, że Sąd I instancji nie stosował z tej przyczyny powyższego przepisu jak i nie dokonywał jego wykładni, czyli brak jest przesłanek do twierdzenia, że naruszył ten przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z powodu braku usprawiedliwionych podstaw oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o którym stanowi powyższy przepis.