Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2079/20 oddalił skargę C. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 26 maja 2020 r. nr DL.WIPO.412.706.2019/KGr w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej Warszawa-Modlin z 14 marca 2019 r. nr NW-MO/076/D-DZP/2019, orzekającą o zobowiązaniu cudzoziemki (obywatelki Królestwa Tajlandii) do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu lub upływu terminu dobrowolnego powrotu określonego w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu, w przypadku braku informacji o wykonaniu tej decyzji.
Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Uzasadniając przedmiotowy wniosek wskazała na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podniosła mianowicie, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia zostanie ona pozbawiona środków do życia i nie będzie miała zapewnionych godnych warunków bytowych, w szczególności biorąc pod uwagę także epidemię koronawirusa i związany z nią kryzys na całym świecie – również w Tajlandii.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organów obu instancji nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wyjaśnić jednak trzeba, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozważenie możliwości udzielenia ochrony tymczasowej należało ograniczyć do zaskarżonej decyzji, bowiem decyzja organu pierwszej instancji, wobec wniesienia odwołania oraz nienadania jej przez organ rygoru natychmiastowej wykonalności, nie ma przymiotu wykonalności.
Stosownie do treści art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.
Jednocześnie w myśl art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności, wydane na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Sąd administracyjny może zatem zmienić postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności i wstrzymać jego wykonanie. Podstawą do podjęcia takiego orzeczenia jest zmiana okoliczności sprawy i w ramach tej zmiany zaistnienie jednej z przesłanek uzasadniających zastosowanie ochrony tymczasowej (zob. postanowienie NSA z 26 czerwca 2018 r., II OZ 633/18; publ. CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Rozpoznanie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku w oparciu o regulację art. 61 § 4 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika z faktu, że jest to kolejny – drugi w tej sprawie wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając pierwszy, zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżąca podniosła, że w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji istnieje niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków oraz wyrządzenia znacznej szkody, albowiem skarżąca w kraju pochodzenia zostanie pozbawiona środków do życia i nie będzie miała zapewnionych godnych warunków bytowych.
Ponadto wyjazd skarżącej z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed rozpoznaniem sprawy pozbawiłby ją możliwości osobistego uczestniczenia w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2079/20 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków, a tym samym, że zachodzi konieczność zastosowania żądanej przez stronę ochrony tymczasowej.
Sąd nie podzielił argumentacji strony, że do zapewnienie jej prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Stwierdził ponadto, że nie można uznać, aby opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogło wywołać jakiekolwiek negatywne skutki w sferze bytowej skarżącej. Wskazał, że skarżąca po powrocie do kraju pochodzenia może podjąć legalne zatrudnienie. Dodatkowo skarżąca nie wykazała, w jaki sposób powrót do kraju pochodzenia wpłynie na jej sytuację materialną, w tym w szczególności nie przedstawiła własnej sytuacji materialnej, która pozwalałaby stwierdzić, że po powrocie do kraju pochodzenia nie będzie dysponowała środkami na własne utrzymanie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w obecnie rozpoznawanym wniosku skarżąca nie wykazała, by w niniejszej sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu ww. art. 61 § 4 p.p.s.a. Jak wynika z kolejnego wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jedynym argumentem lakonicznie przywołanym na jego poparcie jest twierdzenie o braku zapewnienia środków do życia w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, co w istocie stanowi powtórzenie uzasadnienia poprzedniego wniosku strony. Bardzo ogólnikowo powołane ryzyko braku możliwości zapewnienia godnych warunków bytowych w kraju pochodzenia w żaden sposób nie zostało powiązane z sytuacją skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji zawartą w postanowieniu z dnia 30 października 2020 r. co do konieczności dokładnego wykazania przez stronę wnioskującą o wstrzymanie wykonania tego rodzaju decyzji, że zmiana w jej życiu osobistym, jaka nastąpi wskutek powrotu do kraju pochodzenia i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Polski oraz innych państw obszaru Schengen, będzie miała charakter znacznej szkody lub wywoła trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Takiej szerszej argumentacji odnoszącej się do uwarunkowań osobistych i sytuacji materialnej skarżącej zabrakło zarówno w poprzednim, jak i w obecnie rozpoznawanym wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.
Obawy cudzoziemki o zapewnienie sobie godnych warunków życia po powrocie do kraju pochodzenia są oczywiście zrozumiałe, w szczególności, jeśli w przeszłości to warunki ekonomiczne skłoniły stronę do opuszczenia tego kraju. Oczywistym jest, że opuszczenie Polski przez cudzoziemca, wobec którego wydano decyzję zobowiązującą do powrotu, i który takiego wyjazdu sam nie planował, stawia go w nowej, trudnej sytuacji, bowiem wiąże się z koniecznością zorganizowania sobie na nowo życia w kraju, który opuścił często nawet wiele lat wcześniej. Niemniej są to normalne następstwa wiążące się z wykonaniem zaskarżonej decyzji, których nie można utożsamiać automatycznie z istotną lub trwałą zmianą rzeczywistości, prowadzącą do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Powyższa okoliczność nie stanowi zatem zmiany okoliczności sprawy w rozumieniu art. 61 § 4 p.p.s.a.
Niezależnie od argumentacji wniosku Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu wziął pod uwagę aktualny stan prawny w zakresie zasad wykonywania decyzji w przedmiocie zobowiązania do powrotu. W przypadku, gdy cudzoziemiec złożył skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie tego wniosku (art. 331 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach). Zgodnie natomiast z art. 15zzzb ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) jeżeli ostatni dzień terminu dobrowolnego powrotu wypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19, termin ten ulega przedłużeniu do upływu 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni.
Powyższe warunki zostały w tej sprawie spełnione. Biorąc pod uwagę, że Sąd pierwszej instancji rozpoznał zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonanie zaskarżonej decyzji 30 października 2020 r., tj. już w czasie obowiązywania stanu epidemii, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania zaskarżonej decyzji uległ przedłużeniu do upływu 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów wskazanych w art. 15zzzb powołanej ustawy, który obowiązywał jako ostatni. Powyższa okoliczność przemawia wręcz przeciwko uznaniu za konieczne zastosowania w niniejszej sprawie żądanej ochrony tymczasowej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 61 § 4 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.