Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2479/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy odtworzenia aktu urodzenia.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., orzekającą o odmowie odtworzenia aktu urodzenia M.K. z wniosku jego syna M. K. Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, że w postępowaniu administracyjnym nie można odtworzyć treści aktu stanu cywilnego, jeżeli niemożliwe jest ustalenie faktu sporządzenia aktu oraz urzędu, który ten akt sporządził. Zdaniem organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził wystarczająco danych koniecznych do odtworzenia treści aktu urodzenia. W treści przedłożonych przez stronę dokumentów występowały bowiem rozbieżności w stopniu niepozwalającym na jednoznaczne wskazanie danych koniecznych do prawidłowego ustalenia treści jego aktu urodzenia.
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę kasacyjną podzielił stanowisko Wojewody [...], że co do zasady nie jest możliwe odtworzenie aktu stanu cywilnego, który nigdy nie został sporządzony. Wskazał, że postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie wskazanych wyżej przesłanek ustawowych zostało przeprowadzone poprawnie. W sprawie została prowadzona szeroka kwerenda genealogiczna i poszukiwania dużych zespołów archiwalnych dotyczących dokumentów tożsamości wnioskodawcy i innych dokumentów rodzinnych. Zdaniem Sądu, poza dokumentami złożonymi do akt sprawy skarżący nie ma możliwości uzyskania żadnych innych dokumentów potwierdzających fakt sporządzenia jego aktu urodzenia i jego treść. Zasadnie więc organy uznały, że z uwagi na rozbieżności w treści materiału dowodowego, nie można było dokonać odtworzenia treści aktu urodzenia.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Warszawie M. K. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 133 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 2064, dalej: p.a.s.c.) poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała przyjęciem, że nie jest możliwe odtworzenie treści aktu urodzenia, pomimo że wnioskodawca spełnił wszystkie warunki wskazane w powyższym artykule, przedstawiając zaświadczenie o braku księgi stanu cywilnego oraz dokumenty, w oparciu o które możliwe było odtworzenie danych zawartych w akcie urodzenia. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w przypadku braku księgi urodzeń, niemożliwe jest udowodnienie, że akt urodzenia w niej się znajdował, zwłaszcza w przypadku, gdy nie zostały wydane jego odpisy. W takiej sytuacji, odtworzenie treści aktu jest możliwe wyłącznie w oparciu o inne dokumenty, które zawierają dane wymagane do odtworzenia treści aktu stanu cywilnego, co zostało przewidziane w ustawie.
Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący złożył również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 133 p.a.s.c. składającego się z jedenastu ustępów. Charakter zarzucanego naruszenia polegającego na błędnym rozumieniu przez Sąd pierwszej instancji procedury uregulowanej w tym przepisie, pozwala jednak na rozpatrzenie tak sformułowanego zarzutu. Błędna wykładnia tego przepisu miałaby polegać na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że elementem niezbędnym w postępowaniu odtworzeniowym jest przedstawienie takiego dowodu, który potwierdzałby, że wpis, o którego odtworzenie wnioskowano, rzeczywiście istniał. Tymczasem zdaniem skarżącego kasacyjnie, w przypadku braku księgi urodzeń, w szczególności gdy nie zostały sporządzone jej odpisy, niemożliwe jest udowodnienie, że akt urodzenia się w niej znajdował i w takiej sytuacji odtworzenie treści aktu jest możliwe wyłącznie w oparciu o inne dokumenty, które zawierają dane wymagane do odtworzenia treści tego aktu.
Skoro skarżący kasacyjnie zarzucił jedynie naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), nie podnosząc przy tym zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to Sąd związany jest ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy w postępowaniu administracyjnym. Z ustaleń niekwestionowanych przez skarżącego kasacyjnie wynika, że w postępowaniu tym nie udowodniono faktu sporządzenia w przeszłości aktu urodzenia, o którego odtworzenie wnioskuje. Spór dotyczy jedynie wykładni art. 133 p.a.s.c., a więc stwierdzenia czy z tego przepisu wynika obowiązek udowodnienia lub co najmniej uprawdopodobnienia sporządzenia aktu stanu cywilnego o określonej treści.
Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że zgodnie z art. 133 p.a.s.c. treść aktu stanu cywilnego podlega odtworzeniu w formie czynności materialno-technicznej, jeżeli 1) osoba uprawniona złoży wniosek o odtworzenie i do wniosku dołączy zaświadczenie wydane przez odpowiedni organ o nieposiadaniu księgi stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie omawianej ustawy (art. 133 ust. 1 p.a.s.c.), 2) akt stanu cywilnego, podlegający odtworzeniu został sporządzony, 3) zgromadzone w toku postępowania dokumenty, wymienione w art. 133 ust. 5 p.a.s.c., pozwalają na określenie danych niezbędnych do odtworzenia aktu stanu cywilnego.
Należy wskazać, że cytowany art. 133 ust. 5 p.a.s.c. powinno się odczytywać łącznie z art. 133 ust. 9 tej ustawy. W razie nieposiadania odpisu zupełnego aktu stanu cywilnego, akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego czy odpisu księgi stanu cywilnego, musi istnieć możliwość ustalenia na podstawie innych przedstawionych dokumentów, że zdarzenie faktycznie nastąpiło. Prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że co do zasady nie jest możliwe odtworzenie aktu stanu cywilnego, który nigdy nie został sporządzony. Podstawowym warunkiem umożliwiającym odtworzenie treści aktu stanu cywilnego jest wykazanie, a co najmniej uprawdopodobnienie, że w zaginionej księdze sporządzony był akt stanu cywilnego, będący przedmiotem odtworzenia. Sam fakt, że zdarzenie nastąpiło (urodzenie, małżeństwo czy zgon) nie jest jedyną przesłanką umożliwiającą odtworzenie aktu stanu cywilnego. Istota odtworzenia polega przede wszystkim na odtworzeniu aktu w jego pierwotnej treści (D. Sorbian [w:] Prawo o aktach stanu cywilnego z komentarzem. Przepisy wykonawcze i związkowe oraz wzory dokumentów, red. A. Czajkowska, Warszawa 2015, s. 297).
Wobec nieudowodnienia przez wnioskodawcę istnienia aktu urodzenia w księgach stanu cywilnego, bez znaczenia pozostają ujawnione w toku postępowania rozbieżności (różna pisownia imienia, niejednoznaczne dane rodziców), niepozwalające jednoznacznie wskazać danych M.K. Należy jednak stwierdzić, że jeżeli zachodzą wątpliwości co do wiarygodności treści danych zawartych w odtwarzanym akcie urodzenia, niedopuszczalnym jest odtworzenie treści aktu poprzez ustalenie danych najbardziej prawdopodobnych. Odtworzenie powinno dotyczyć tylko i wyłącznie aktu, którego dane są w pełni potwierdzone i nie zachodzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Kierownik urzędu stanu cywilnego może odtworzyć akt urodzenia w oparciu o dokumenty, które potwierdzają w sposób absolutnie pewny dane, które były wpisane w sporządzonym akcie urodzenia. Nie jest bowiem organem właściwym do ustalania treści zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób, w szczególności ustalania treści aktu urodzenia (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 615/14, dostępne w CBOiS).
Należy podkreślić, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie uwzględnia szczególny charakter aktów stanu cywilnego, które zgodnie z art. 3 p.a.s.c. stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Z tej racji, wszelkie czynności organów administracji polegające na odtwarzaniu treści tych aktów powinny być dokonywane na podstawie danych niebudzących wątpliwości i zweryfikowanych.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.