Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 marca 2014r., sygn. akt IV SA/Wa 2747/13, oddalił skargę F. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z dnia 7 listopada 2012 r. F. G., obywatel Republiki D. ur. [...].02.1969 r., wystąpił z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelką polską L. G..
Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmówił udzielenia cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia, stwierdzając, iż cudzoziemiec nie udokumentował pozostawania w związku małżeńskim z obywatelką polską, gdyż nie dołączył do akt sprawy aktualnego odpisu aktu zawarcia związku małżeńskiego wydanego przez władze Królestwa D. oraz dokumentu potwierdzającego, iż małżonka cudzoziemca jest obywatelką polską. Wojewoda stwierdził, iż powoływana przez cudzoziemca ww. okoliczność pobytu, nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca w Polsce dłużej niż 3 miesiące oraz że wobec wnioskodawcy nie zachodzą inne okoliczności uzasadniające udzielenie przedmiotowego zezwolenia. Ponadto wskazano, iż cudzoziemiec od dnia 11 sierpnia 2011 r. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie.
W odwołaniu do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców F. G. stwierdził, iż zachodzą wobec niego okoliczności uzasadniające jego zamieszkiwanie w Polsce na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6, art. 53a ust. 1 pkt 4 oraz art. 53a ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Wyjaśnił, iż od 2003 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką polską, co potwierdza odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] stycznia 2013 r., wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w L.. Ponadto cudzoziemiec zakwestionował zawarte w decyzji Wojewody stwierdzenie dotyczące nieokazania w oryginale ważnego dokumentu podróży, wyjaśniając, iż dokument ten został okazany podczas przesłuchania przed organem I instancji. Cudzoziemiec wyjaśnił, iż dopiero od około pół roku nie zamieszkuje wspólnie z żoną L. G., ponieważ przebywanie z nią pod wspólnym dachem stawało się dla niego coraz bardziej niebezpieczne z powodów stosowania przez nią przemocy fizycznej, psychicznej i ekonomicznej. Cudzoziemiec stwierdził, że odpowiedzi na zadawane mu pytania w trakcie przesłuchania do protokołu przed Wojewodą są zmanipulowane, gdyż przesłuchanie odbyło się bez udziału tłumacza przysięgłego.
Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o udzieleniu F. G. zezwolenia na zamieszkacie na czas oznaczony z terminem ważności do dnia 18 grudnia 2013 r. Organ uznał, iż wobec wnioskodawcy zachodzą obligatoryjne przesłanki do odmowy udzielenia zezwolenia, określone w art. 57 ust. 1 pkt 1 i 9 ustawy o cudzoziemcach. Zważywszy jednak, że w odwołaniu cudzoziemiec podniósł, iż zachodzą wobec niego przesłanki do udzielenia mu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 53a ust. 2 pkt 1, organ odwoławczy uznał, iż zasadne jest rozpatrzenie jego wniosku w tym trybie, pomimo że okoliczności te nie były przedmiotem badania przez organ I instancji. Organ wskazał, że na etapie postępowania odwoławczego cudzoziemiec dołączył do akt sprawy wezwanie z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt [...], do jego osobistego obowiązkowego stawiennictwa jako obwinionego na rozprawie w dniu 16 października 2013r. w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w L..
Z uwagi na powyższe organ orzekający uznał, iż w chwili obecnej zasadne jest udzielenie F. G. zezwolenia na zamieszkanie na maksymalny okres 3 miesięcy, co dodatkowo umożliwi mu uregulowanie sytuacji osobistej. Organ podkreślił, iż cudzoziemiec powinien opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem okresu pobytu oznaczonego w przedmiotowym zezwoleniu.
Skargą F. G. zaskarżył powyższą decyzję wskazując na przewlekłe prowadzenie postępowania oraz naruszenia jego praw jako strony postępowania. Pismem z dnia 20 marca 2014 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, podnosząc jednocześnie, iż zachodzą okoliczności uzasadniające pobyt skarżącego na terytorium RP przez okres ponad 3 miesiące, albowiem skarżący chciałby uregulować swoje sprawy małżeńskie i wnieść sprawę o rozwód.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, iż poczynione przez organ ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez ten organ ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu organ wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej art. 7 i art. 77 k.p.a. Nie doszło do naruszenia praw skarżącego jako strony.
Sąd podniósł, że skarżący składając wniosek o udzielenie mu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony powołał się na fakt pozostawania od dnia 27 czerwca 2003 r. w związku małżeńskim z L. G. posiadającą obywatelstwo polskie i niemieckie. Jak ustalono w toku postępowania związek małżeński został zawarty na terytorium Królestwa D.. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego z uwagi na fakt, iż L. G. stosowała wobec niego przemoc fizyczną, psychiczną i ekonomiczną, małżonkowie nie zamieszkują razem. Fakt pozostawania w faktycznej separacji potwierdziła L. G. wskazując jednak na naganne zachowanie męża. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, iż małżonkowie pozostają w poważnym konflikcie, w który są angażowane liczne instytucje, jak Policja, Straż Graniczna, sąd, opieka społeczna. Jak wynika ze sprawozdania funkcjonariusza Śląskiego Oddziału Straży Granicznej z dnia 04.12.2012 r., od około trzech lat pomiędzy małżonkami dochodzi do licznych awantur w postaci agresji słownych i przemocy, zarejestrowano blisko 40 interwencji policji w miejscu zamieszkania cudzoziemca i L. G..
Ponadto skarżący wyjaśnił, iż nie pracuje, jednakże po otrzymaniu zezwolenia na pobyt będzie szukał pracy w Polsce. Ustalano także, iż przed Sądem Rejonowym w L. toczą się postępowania karne przeciwko skarżącemu.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy zasadnie uznały, że pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim z obywatelką polską nie uzasadnia udzielenia mu zezwolenia na zamieszkanie na okres dłuższy niż trzy miesiące. Ponadto w dniu 11 sierpnia 2011 r. upłynął termin ważności zezwolenia na zamieszkanie cudzoziemcowi przez Wojewodę Śląskiego decyzją z dnia [...].08.2010r.
Sąd zgodził się ze stanowiskiem, iż nie ma możliwości udzielenia cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia na podstawach przedstawionych we wniosku, gdyż brak jest okoliczności uzasadniających jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące - jego pobyt jest nielegalny, nie posiada on stabilnego i regularnego źródła dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania oraz ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Niezależnie jednak od powyższego Sąd wskazał, że stosownie do postanowień art. 53a ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony można udzielić cudzoziemcowi, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie, jeżeli przepisy prawa polskiego wymagają od cudzoziemca osobistego stawiennictwa przed polskim organem władzy publicznej. Na etapie postępowania odwoławczego cudzoziemiec dołączył do akt sprawy wezwanie z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt [...], do osobistego obowiązkowego stawiennictwa skarżącego jako obwinionego na rozprawie w dniu 16 października 2013r. w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w L.. Zgodnie z art. 56 ust. 2 pkt 7 ww. ustawy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udziela się cudzoziemcowi, o którym mowa w art. 53a ust. 2, na okres niezbędny do realizacji celu, w którym zostało wydane, lub do podjęcia decyzji o współpracy z organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie zwalczania handlu ludźmi, nie dłuższy niż 3 miesiące.
Wobec powyższego organ odwoławczy zasadnie udzielił skarżącemu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony do dnia 18 grudnia 2013 r. W okresie tym skarżący nie podjął jakichkolwiek czynności mających na celu uregulowania jego spraw osobistych.
Skargą kasacyjną F. G. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 53 ust. 1 pkt. 6 ustawy o cudzoziemcach i art. 57 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu zwrotu poniesionych przez skarżącego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pomimo iż małżeństwo skarżącego ulega rozpadowi i nie ma faktycznej więzi fizycznej, psychicznej czy ekonomicznej między małżonkami, to jednak w świetle polskiego prawa skarżący posiada żonę - obywatelkę polską, a z tym faktem wiąże się dla niego wiele dalej idących konsekwencji tak na gruncie prawnym jak i w życiu codziennym. Zdaniem skarżącego, nie jest zasadne założenie, że wyłącznie pozytywne relacje między małżonkami stanowią przesłankę uzasadniającą dłuższy pobyt cudzoziemca w Polsce w okresie dłuższym niż 3 miesiące.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 53 ust. 1 pkt 6 i art. 57 ust. 1 pkt. 1 ustawy o cudzoziemcach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno organy, jak i Sąd I instancji dokonały prawidłowej wykładni powołanych przepisów zasadnie wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia na zamieszkanie na podstawie przepisu art. 53 ust. 1 pkt. 6 ustawy o cudzoziemcach.
Spór prawny w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy w każdej sytuacji pozostawanie w formalnym związku małżeńskim z obywatelem polskim automatycznie uzasadnia zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1900/11) stosownie do treści art. 53 ust.1 ustawy o cudzoziemcach udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w pkt. 1 – 19 wymaga stwierdzenia, że w związku z tą przesłanką uzasadnione jest zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Jest to więc dodatkowa przesłanka, która musi być przedmiotem oceny organu przed wydaniem decyzji.
Ustalenie przez organ, że okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o zezwolenie na zamieszkanie (jedna z przesłanek wymienionych w art. 53 ust. 1 pkt. 1 do 19 ustawy) nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium RP przez okres dłuższy niż 3 miesiące obliguje organ do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 57 ust. 1 pkt. 1 ustawy, gdyż nie są spełnione wymogi, o których mowa w art. 53.
Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt. 6 ustawy zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udziela się cudzoziemcowi, który jest małżonkiem obywatela polskiego jeżeli okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o to zezwolenie, uzasadnia jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Ponadto zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego lub małżonkiem cudzoziemca zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 54, ustala, czy związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przez cudzoziemca przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z powyższych unormowań w sposób jednoznaczny wynika, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem polskim nie stanowi podstawy do udzielenia przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Związek taki - gdy nie zostało wykazane, że zawarty został w celu legalizacji pobytu w Polsce - musi uzasadniać zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące i ta przesłanka z woli ustawodawcy musi być przedmiotem badania przez organy orzekające w sprawie przed wydaniem decyzji.
Wbrew więc stanowisku skarżącego kasacyjnie, w badanym przypadku, gdy podstawą wniosku była przesłanka z art. 53 ust. 1 pkt. 6 ustawy, organy właściwe w sprawie były obowiązane również zbadać, czy małżeństwo cudzoziemca z obywatelką polską uzasadnia zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Przy ocenie tej okoliczności należy mieć na uwadze, że udzielenie zezwolenia na zamieszkanie małżonkowi obywatelki polskiej ma służyć ochronie życia rodzinnego, a nie ewentualnemu umożliwieniu załatwienia spraw związanych z ustaniem tego małżeństwa.
Należy przy tym podzielić stanowisko organów i Sądu I instancji, że takie okoliczności jak całkowity i trwały rozpad więzi małżeńskiej, faktyczna separacja, brak wspólnego zamieszkania, wspólnych dzieci i jakichkolwiek innych więzi, które wynikają ze związku, a które mogłyby uzasadniać obecność cudzoziemca w Polsce – stanowią podstawę do uznania, że małżeństwo nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
Z powyższego wynika, że nie w każdej sytuacji pozostawanie w formalnym związku małżeńskim (który nie został zawarty w celu obejścia prawa) z obywatelem polskim automatycznie uzasadnia zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Takie okoliczności, jak faktyczna separacja na skutek całkowitego i trwałego rozpadu więzi małżeńskiej, brak wspólnych dzieci i jakichkolwiek innych więzi wynikających ze związku uzasadniających pobyt cudzoziemca w Polsce - mogą prowadzić do oceny, że małżeństwo nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Wbrew zarzutom podnoszonym w kasacji zamieszkiwania na terytorium Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące nie może uzasadniać wskazywane przez skarżącego umożliwienie załatwiania spraw (w tym rozwodu) już po ustaniu małżeństwa, jest to bowiem sprzeczne z celem, jakiemu służy wskazany przepis – umożliwienie prowadzenia przez małżonków życia rodzinnego na terytorium RP.
Ustalenie natomiast, że związek małżeński z obywatelem polskim nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące, stanowi bezwzględną samoistną przesłankę negatywną do udzielenia zezwolenia i obliguje organ do wydania na podstawie art. 57 ust. 1 pkt. 1 ustawy o cudzoziemcach decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, gdyż nie są spełnione wymogi, o których mowa w art. 53.
Chybiony jest więc podniesiony skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 53 ust. 1 pkt. 6 w zw. z art. 57 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach.
Stwierdzając zatem, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.