Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 5 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 1705/07

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2007., sygn. akt III SA/Wr 12/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Zakładów Ceramicznych "[...]" Sp. z o.o, w B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] października 2006 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] marca 2005 r., Nr [...], na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), stwierdził chorobę zawodową - [...] u E. K., zatrudnionej w Zakładach Ceramicznych "[...]" Sp.z o.o. w B. w latach:

1. - od dnia [...] września 1989 r. do dnia [...] stycznia 201 r. jako formierz ceramiki,
2. - od dnia [...] lutego 2001 r. do sierpnia 2005 r. jako zdobnik ceramiki.

Wskazano, że choroba ta wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U Nr 132, poz. 1115).

Od powyższej decyzji odwołane złożyły Zakłady Ceramiczne "[...]" Sp. z o.o. w B. W dniu [...] listopada 2005 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - [...].

W związku z rozbieżnością orzeczeń lekarskich, strona została skierowana na badanie konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., gdzie w dniach [...] marca - [...] kwietnia 2006 r. została poddana badaniom.

Instytut ten w dniu [...] kwietnia 2006 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - [...]. W uzasadnieniu podniesiono, że według wywiadu i dokumentacji lekarskiej, w kwietniu 2003 r. wystąpiła choroba [...], z powodu której pacjentka wielokrotnie była okresowo niezdolna do pracy z powodu nawrotów [...], które cofały się w okresie zwolnień lekarskich i nasilały po powrocie do pracy.

Przed wydaniem decyzji organ drugiej instancji zawiadomił stronę i zakład pracy o zebranym materiale i możliwości złożenia wyjaśnień i żądań.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r., Nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2 pkt. 1 powołanej ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. Organ wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną, spełnione muszą być jednocześnie dwa warunki wynikające z definicji choroby zawodowej zawartej w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., to jest:

1. 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych;
2. 2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie oba powyższe warunki zostały spełnione, a o rozpoznaniu choroby zawodowej u E. K. świadczy całość obrazu klinicznego, przebieg choroby, jak i związek występowania zmian [...] z czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy.

Na powyższą decyzję Zakład Ceramiczny "[...]" sp. z o.o. - złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo.

Wskazano, że rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. W wypadku [...] - w terminie 1 - go miesiąca od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, późniejsze badania nie powinny być uwzględnione.

Zdaniem strony skarżącej, [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. rozpoznał chorobę zawodową w badaniu [...] przeprowadzonym w dniu [...] stycznia 2005 r., tj. podczas gdy pracownica przebywała na zwolnieniu chorobowym (od [...] grudnia 2004 r.) i nie miała kontaktu z czynnikami występującymi w środowisku pracy. Dlatego też to badanie wykonane zostało z przekroczeniem terminu, o którym mowa wyżej, w związku z czym nie powinno być uwzględnione.

Podkreślono także, iż pracownica po 9 miesiącach ustania ewentualnego narażenia zawodowego, podczas pobytu w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., nadal miała zmiany [...] i to nie tylko na [...] ale także na [...] i w obrębie [...].

Wskazano, że E. K. miała ograniczony kontakt z farbami ceramicznymi, jej praca polegała na nanoszeniu farby w stanie płynnym na wypalony półfabrykat za pomocą pędzla lub stempla z gąbki, a od [...] lutego 2000 r. nie miała kontaktu z surową masą ceramiczną.

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2007., sygn. akt III SA/Wr 12/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Zakładów Ceramicznych "[...]" Sp. z o.o, w B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] października 2006 r., Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej zostało rozpoczęte pod rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

Według § 2 ust. 1 powyższego rozporządzenia Rady Ministrów, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Zdaniem Sądu, w świetle § 2 ust. 2 wskazanego rozporządzenia i Wykazu chorób zawodowych, to nie orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej, o której mowa w § 2 ust. 1, ale zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz sama choroba zawodowa i jej udokumentowane objawy chorobowe upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej muszą nastąpić w czasie trwania narażenia zawodowego lub w ściśle określonym czasie po zakończeniu pracy w warunkach takiego narażenia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro E. K. była zatrudniona w skarżącej Spółce do sierpnia 2005 r., to uznać należy, że organ sanitarny zasadnie stwierdził, iż udokumentowane objawy chorobowe, które stanowiły podstawę podejrzenia i rozpoznania choroby zawodowej, wystąpiły w okresie jej zatrudnienia, we wskazanym w rozporządzeniu czasie. Sąd podkreślił, że zgodnie z Wykazem chorób zawodowych, do chorób tych zalicza się choroby [...]: [...] (poz. [...] pkt [...]).

Zdaniem Sądu, występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych, lokalizacja zmian chorobowych, czas powstania choroby (w czasie pracy zawodowej), cofanie się zmian [...] po odsunięciu od pracy i ich ponawianie się po powrocie do pracy, jak również opisana w literaturze medycznej specyfika tej choroby zawodowej wyrażająca się w tym, iż jej rozpoznania dokonuje się w oparciu o obserwacje lekarskie czynione podczas zatrudnienia pacjenta, pozwalały na rozpoznanie i stwierdzenie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, że jest związek przyczynowy pomiędzy chorobą E. K. a narażeniem zawodowym w miejscu pracy. Spełnione zatem zostały przesłanki określone w § 2 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, konieczne dla uznania choroby zawodowej.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną złożył Zakład Ceramiczny "[...]" Sp. z o.o., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. 1) przepisów postępowania, w szczególności art. 1 § 1 i § 2, art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt. 2 tej ustawy;
2. 2) prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie § 2 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), przez uznanie, iż stan faktyczny sprawy spełnia przesłanki określone w § 2 ust 1 tego rozporządzenia, konieczne dla uznania choroby zawodowej w szczególności, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy z pominięciem faktu rozpoznania choroby [...] i jej objawów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ograniczenie się przez Sąd do przytoczenia ustaleń dokonanych przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., jak i Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. bez wskazania, które ustalenia zostały przyjęte, a które nie i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego, który Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, stanowi naruszenie art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazano, że Sąd pominął część materiału dowodowego, w szczególności ustalenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Autor skargi kasacyjnej wskazał bowiem, że E. K. po 9 miesiącach ustania ewentualnego narażenia zawodowego, podczas pobytu w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., nadal miała zmiany [...] i to nie tylko na [...], ale także na [...] i w obrębie [...].

Podkreślono, że również wykonane przez [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. badania testowe z zestawami podstawowymi, zestawem barwników, żywic i gum wypadały ujemnie.

Zakład Ceramiczny "[...]" Sp. z o. o. wskazał ponadto, że E. K. miała ograniczony kontakt z farbami ceramicznymi, jej praca polegała na noszeniu farby w stanie płynnym na wypalony półfabrykat za pomocą pędzla lub stempla z gąbki i od [...] lutego 2000r. nie miała kontaktu z surową masą ceramiczną.

Podniesiono także, że Sąd nie wziął pod uwagę faktu stwierdzonej choroby [...] u E. K., która jest chorobą [...] i ma podłoże [...], zatem w niniejszym przypadku, środowisko pracy mogło mieć ewentualnie wpływ na pogorszenie stanu chorobowego, ale nie było przyczyną jej powstania. Natomiast objawy tej choroby mogły myląco wpływać na rozpoznanie u E. K. [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej i wobec przedstawienia w skardze kasacyjnej zarówno zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania z uzasadnieniem odnoszącym się do prawidłowości w zakresie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, w pierwszej kolejności odnieść trzeba się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Za chybiony uznać należy zarzut kasacji dotyczący naruszenia przepisów postępowania tj. art. 1 § 1 i 2, art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 151 ppsa.

Stwierdzić trzeba, iż wbrew odmiennym wywodom kasacji, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do wydania innego, aniżeli zaskarżony wyroku. Nie znajduje uzasadnionych podstaw dopatrywanie się przez stronę wnosząca kasację sprzeczności w przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleniach w zakresie istnienia narażenia zawodowego, bowiem Sąd dokonał oceny zgromadzonego materiału, a także szczegółowo wskazał względy dla jakich zarzutów zgłoszonych przez stronę skarżącą nie można było podzielić.

Należy przy tym mieć na względzie to, iż konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Powyższe domniemanie prawne ma charakter wzruszalny i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, np. w sytuacji, gdy pracodawca, czy też organ rentowy wykażą, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą, lub że czynniki szkodliwe, występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia.

Sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną w załączonym wykazie do rozporządzenia, nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową, jeżeli nie pozostaje ona w związku przyczynowym z warunkami występującymi w środowisku pracy, bądź gdy takiego związku nie można wywieść w wysokim stopniu prawdopodobieństwa. Ale powyższego domniemania wynikającego z wysokiego stopnia prawdopodobieństwa strona skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie podważyła. Na brak takich dowodów, które podważyłyby to domniemanie wskazał też Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku.

W niniejszej sprawie [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w J. G. w badaniu dermatologicznym przeprowadzonym w dniu [...] stycznia 2005 r., rozpoznał u E. K. chorobę zawodową w postaci [...], a w przeprowadzonej ocenie narażenia zawodowego wskazano na prawdopodobieństwo zaistnienia u pracownika tej choroby w związku ze sposobem wykonywanej pracy. Z kolei w dniu [...] listopada 2005 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - [...].

Następnie E. K. skierowano do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., gdzie w dniach [...] marca - [...] kwietnia 2006 r. została poddana badaniom. Instytut ten w dniu [...] kwietnia 2006 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - [...] w uzasadnieniu podając, że według wywiadu i dokumentacji lekarskiej, w kwietniu 2003 r. wystąpiła choroba [...], z powodu której pacjentka wielokrotnie była okresowo niezdolna do pracy z powodu nawrotów zmian [...], które cofały się w okresie zwolnień lekarskich i nasilały po powrocie do pracy.

Sąd pierwszej instancji, zasadnie podzielił stanowisko organów administracji, iż udokumentowane objawy chorobowe, które stanowiły podstawę podejrzenia i rozpoznania choroby zawodowej u E. K., wystąpiły w okresie jej zatrudnienia (E. K. była zatrudniona w skarżącej Spółce od miesiąca września 1989 r. do miesiąca sierpnia 2005 r.), we wskazanym w/w rozporządzeniu czasie.

Trafnie podkreślono w wyroku Sądu, że występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych, lokalizacja zmian chorobowych, czas powstania choroby (w czasie pracy zawodowej), cofanie się zmian [...] po odsunięciu od pracy i ich ponowne ponawianie się po powrocie do pracy, jak również opisana w literaturze medycznej specyfika tej choroby zawodowej wyrażająca się w tym, iż jej rozpoznania dokonuje się w oparciu o obserwacje lekarskie czynione podczas zatrudnienia pacjenta, pozwalały na rozpoznanie i stwierdzenie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, że jest związek przyczynowy pomiędzy chorobą E. K. a narażeniem zawodowym w miejscu pracy. Tym samym zostały spełnione przesłanki określone w § 2 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, konieczne dla uznania choroby zawodowej.

Jedną z chorób zamieszczonych w poz. [...] pkt [...] wykazu stanowiącego załącznik rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku jest [...].

Dysponując takim materiałem dowodowym Wojewódzki Sąd Administracyjny, w zaskarżonym wyroku zasadnie ocenił, iż choroba stwierdzona u E. K. jest chorobą zawodową. Nie zmienia tego faktu odmienny wynik orzeczenia lekarskiego uzyskany w dniu [...] listopada 2005 r. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - [...].

Mając na względzie wyżej przedstawione uwagi stwierdzić należy, iż nie jest trafny zarzut naruszenia § 2 ust 1, 2 i 3 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Równocześnie za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że uzasadnienie wyroku zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska drugiej strony, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy wspomnieć, że uzasadnienie wyroku spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Dokonana przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu, doprowadziła do oddalenia skargi, przy jednoczesnym dostatecznym wyjaśnieniu podstaw takiego rozstrzygnięcia zawartych w uzasadnieniu wyroku.

Z uwagi na wskazane wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw oddalił na mocy art. 184 p.p.s.a.