Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 200/08, oddalił skargę K. L. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia (...) stycznia 2008 r. w przedmiocie rozbiórki budowli.
Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (PWINB) ww. decyzją, po rozpoznaniu odwołania K. L., B. L. i D. L. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Jarosławiu (PINB) z dnia (...) sierpnia 2007 r., znak (...), nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego, tj. prowizorycznego nieszczelnego zbiornika na ścieki sanitarne wybudowanego niezgodnie z przepisami, powodującego znaczne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, do którego odprowadza się ścieki z budynku mieszkalnego nr (...) zlokalizowanego na działce nr (...), przy ul. G. w J., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 103 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) w sprawach dotyczących obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed 1 stycznia 1995 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli obowiązujące w czasie budowy obiektu. Przedmiotowy zbiornik na ścieki sanitarne został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej w okresie obowiązywania przepisów zawartych w ustawie Prawo budowlane z 1974 r., zaś sprawy techniczno-budowlane w okresie popełnionej samowoli budowlanej regulowane były przepisami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 62). Organ ten stwierdził, że przedmiotowy zbiornik na ścieki jest usytuowany w odległości 70 cm od granicy działki co narusza § 23 ust. 4 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym na nie skanalizowanych terenach dopuszcza się stosowanie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości ciekłych co najmniej 2 m od linii regulacyjnej drogi lub granicy działki, oraz co najmniej 5 m od otworów okiennych i drzwiowych w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi w budynkach sąsiednich.
Skargę na tę decyzję wniosła K. L. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, że gdy zakupili wraz z małżonkiem w 1988r. działkę nr (...) znajdował się na niej wychodek wraz z dołem gnilnym, składający się z kręgów betonowych i był zlokalizowany w narożu działki. Dom, który zakupili jest budowlą przedwojenną. Po kilku latach od zakupu rozebrali wychodek, pogłębili dół gnilny i dodali krąg betonowy, a następnie zrobili kanalizację odprowadzającą nieczystości z mieszkania do tego szamba. Jest ono opróżniane regularnie i wywożone przez osoby uprawnione. Wskazali, że ustawa z dnia 1 stycznia 1995 r. Prawo budowlane wskazuje na dwa przypadki samowoli budowlanej: jeśli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części lub budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy tj. 1.01.1995 r. Wskazano również, że na początku gdy powstał wychodek nikomu on nie przeszkadzał - dopiero gdy B. B. kupił od byłych właścicieli posiadłość doszło do konfliktu międzysąsiedzkiego.
Skarżący podali, że teren ich działki jest bardzo mały aby zachować odpowiednie normy budowlane- odległości od granicy sąsiada, otworu okiennego, ulicy. Gdy B. B. zakupił posiadłość zrobił sobie kanalizację, a wcześniej zburzył identyczny wychodek. Najbliższa kanalizacja miejska i studzienka znajduje się w odległości około 100-150 metrów od ich posesji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 17 czerwca 2009r. oddalającym powyższą skargę, po przytoczeniu ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego stwierdził, że niesporna jest okoliczność, że przedmiotowy zbiornik na ścieki sanitarne został wybudowany pod rządami ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Na wykonanie tego rodzaju robót budowlanych zgodnie z § 44 pkt 4 litera d rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 maja 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48, ze zm.) w zw. z art. 28 ust. 4 Prawa budowlanego z 1974 r. było wymagane pozwolenie na budowę. Inwestorzy takiego pozwolenia nie posiadali, zatem orzekające organy nadzoru budowlanego trafnie przyjęły, iż zbiornik został wybudowany samowolnie. W takiej sytuacji prawidłowo zastosowały art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r.
Sąd wskazał, że do orzeczenia rozbiórki obiektu na podstawie tego przepisu muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki, a mianowicie:
- 1) wybudowanie obiektu niezgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie budowy,
- 2) wybudowany obiekt powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo stwarza niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Przesłanki te zaistniały w niniejszej sprawie. Przedmiotowy obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę. Odnośnie drugiej przesłanki Sąd stwierdził, że usytuowanie przedmiotowego obiektu nie odpowiada warunkom technicznym, jakie obowiązywały w okresie budowy. Zgodnie bowiem z § 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. na nie skanalizowanych terenach zabudowy związanej z gospodarstwami rolnymi i zabudowy jednorodzinnej dopuszcza się stosowanie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości ciekłych oraz pojedynczych ustępów, ustawionych na szczelnym dole kloacznym w odległości co najmniej 2 m od linii regulacyjnej drogi (ulicy) lub granicy działki oraz co najmniej 5 m od otworów okiennych lub drzwiowych w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi w budynkach sąsiednich. Przedmiotowy zbiornik jest umiejscowiony w odległości 80 cm od granicy z działką nr (...), stanowiącej własność M. i B. B. Takie umiejscowienie zbiornika wyklucza legalizację samowoli budowlanej w trybie art. 40 i 42 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. Poza tym jest to zbiornik nieszczelny, bo dno nie jest wybetonowane, zaś połączenia kręgów nie są spoinowane. Wskazane usytuowanie zbiornika sprawia, że wpływa ujemnie na nieruchomość sąsiednią ze względu na jego uciążliwość dla otoczenia.
W ocenie Sądu I instancji zarzut skarżącej opierający się na fakcie, że po nabyciu działki nr (...) jej mąż rozebrał drewniany ustęp, zaś pozostawiony dół kloaczny przerobił na szambo przez pogłębienie tego dołu i wpuszczenie do środka kręgu betonowego nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem pogłębienie byłego dołu kloacznego do głębokości 3,3 m i dołożenie jednego kręgu betonowego, stanowi budowę w rozumieniu art. 2 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Sąd stwierdził również, że norma odległościowa wskazana w § 23 ust. 4 ww. rozporządzenia z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki odnosi się także do pojedynczych ustępów.
Także zarzut skarżącej opierający się o art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego z 1994r. zgodnie z którym nie można nakazać rozbiórki, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części jest nieuzasadniony, gdyż wymieniony przepis o takiej treści przestał obowiązywać od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 80, poz. 718). Ponadto przepis ten, przewidujący przedawnienie samowoli budowlanej, nie miał jednak zastosowania do obiektów budowlanych wybudowanych przed dniem wejścia w życie Prawa budowlanego z 1994 r., czyli przed dniem 1 stycznia 1995 r., bo do takich obiektów zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. mają zastosowanie przepisy Prawa budowlanego z 1974 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. L., reprezentowana przez pełnomocnika. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając:
- 1. obrazę przepisów prawa materialnego - art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. przez jego zastosowanie i uznanie, że spełnione zostały przesłanki z tego przepisu do nakazania rozebrania obiektu budowlanego – szamba na nieczystości – wobec nie uwzględnienia poczynionych ustaleń faktycznych co do terminu wzniesienia obiektu i terminu zniesienia współwłasności nieruchomości; w dacie wznoszenia szamba działka skarżącej oraz M. i B. B. pozostawały we współwłasności, a zatem lokalizacja szamba nie naruszała § 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r., gdyż nie zachodziła konieczność zachowania odległości o jakich stanowi treść wskazanego przepisu; obrazę wskazanego przepisu wskutek nie uwzględnienia okoliczności, że budynki M. i B. B. zostały wzniesione w późniejszej dacie niż obiekt szamba, a zatem w chwili jego powstania zachowane były wszelkie odległości od innych budynków wymagane dla lokalizacji zbiornika do gromadzenia nieczystości płynnych;
- 2. obrazę przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – art. 134 § 1 p.p.s.a. wskutek nie uwzględnienia z urzędu pomimo braku zarzutu skargi, że organy administracyjne naruszyły art. 7 k.p.a. wskutek zaniechania wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym zwłaszcza okoliczności kiedy nastąpiło wzniesienie obiektu szamba, kiedy nastąpiło zniesienie współwłasności nieruchomości i w jakiej dacie został wzniesiony budynek M. i B. B.; nie uwzględnienie z urzędu, że w sprawie nie został przeprowadzony dowód w trybie art. 75 § 1 i 77 k.p.a. z opinii odpowiedniego biegłego dla ustalenia, czy zbiornik do gromadzenia nieczystości rzeczywiście powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo stwarza niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej.
Zawarte w skardze kasacyjnej podstawy zaskarżenia wyroku nie dają podstaw do jej uwzględnienia.
Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że przedmiotowy obiekt został wybudowany jako samowola budowlana w 1990 r.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, z późn. zm.) przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.
Ustalony w sprawie stan faktyczny, zaaprobowany przez Sąd I instancji wskazuje, iż budowa przedmiotowego obiektu została zakończona przed wejściem w życie Prawa budowlanego z 1994 r., to z kolei przesądza o konieczności zastosowania przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229, z późn. zm.)., której to przepisy wraz z przepisami wykonawczymi mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r.- Prawo budowlane stanowi, iż obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część 1). znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
- 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 37 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego z 1974r. skarżąca podnosi, że skoro w dacie wybudowania szamba (1990 rok) działka skarżącej (nr (...)) oraz M. i B. B. (nr (...)) pozostawały we współwłasności, i współwłasność ta została zniesiona dopiero w 2004r, to lokalizacja szamba nie naruszała § 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r., gdyż nie zachodziła konieczność zachowania odległości o jakich stanowi treść wskazanego przepisu.
Zarzuty te są chybione.
Zgodnie bowiem z § 23 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. na nie skanalizowanych terenach zabudowy związanej z gospodarstwami rolnymi i zabudowy jednorodzinnej dopuszcza się stosowanie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości ciekłych oraz pojedynczych ustępów, ustawionych na szczelnym dole kloacznym w odległości co najmniej 2 m od linii regulacyjnej drogi (ulicy) lub granicy działki oraz co najmniej 5 m od otworów okiennych lub drzwiowych w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi w budynkach sąsiednich.
Przepis ten nie odnosi się więc do stosunków własnościowych, a dopuszczalne odległości od zbiornika określa do granicy działki, linii regulacyjnej drogi oraz otworów okiennych lub drzwiowych w budynkach sąsiednich. Ponadto przepis ten dopuszcza stosowanie jedynie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości płynnych.
Niesporne w sprawie są ustalenia, że objęty nakazem rozbiórki zbiornik na ścieki wykonany jest z kręgów betonowych, o głębokości około 3,30 m, które są przykryte pokrywą z blachy. Na głębokości około 0,8-1 m poniżej terenu znajduje się wylot przyłącza kanalizacyjnego, którym odprowadzane są ścieki z łazienki znajdującej się w budynku mieszkalnym. Dno szamba jest nierówne i miękkie, nie istnieje płyta betonowa. Połączenia kręgów nie są spoinowane. Jest to więc zbiornik nieszczelny, nie spełniający warunków technicznych określonych w powołanym rozporządzeniu z 1980r.
W toku postępowania w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, ze przedmiotowy zbiornik umiejscowiony jest w odległości 80 cm od granicy z działką nr (...), stanowiącą własność M. i B. B. (działka ta nie była objęta współwłasnością) oraz w odległości 2,54 od granicy z działką nr (...). Działka nr (...) zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, w którym w ścianie szczytowej znajduje się okno z pokoju w odległości 5,20 m od zbiornika oraz budynek gospodarczy z otworem okiennym i drzwiowym w odległości 6,34 m od zbiornika. Natomiast na działce nr (...) istnieje hala magazynowa, mająca od strony szamba ścianę bez otworów w odległości 3,5 m od zbiornika. Odległość szamba od ściany szczytowej budynku skarżącej wynosi 2,40 m, a od okna do pokoju 4,60 m.
Brak było w tych okolicznościach podstaw do zakwestionowania ustaleń, że stwierdzone usytuowanie zbiornika, a w szczególności odległość 80 cm od granicy działki nr (...) oraz jego stan techniczny sprawia, że wpływa ujemnie na nieruchomości sąsiednie i stanowi niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia.
Takie umiejscowienie zbiornika, jak również ustalony w toku postępowania jego stan techniczny, wyklucza legalizację samowoli budowlanej w trybie art. 40 i 42 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974r., co trafnie ustalono w decyzjach organów nadzoru budowlanego.
W świetle powyższego uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie została spełniona przesłanka z art. 37 ust. 1 pkt. 2 Prawa budowlanego z 1974r. Akceptując orzeczenie organów nadzoru budowlanego nakładające na skarżącą obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego, tj. prowizorycznego nieszczelnego zbiornika na ścieki sanitarne wybudowanego niezgodnie z przepisami, powodującego znaczne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, do którego odprowadza się ścieki z budynku mieszkalnego nr (...) zlokalizowanego na działce nr (...), przy ul. G. w J. – Sąd I instancji wyczerpująco uzasadnił swoją ocenę.
Podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia w wyroku art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo budowlane z 1974r. jest więc całkowicie nieuzasadniony.
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – art. 134 § 1 p.p.s.a. wskutek nie uwzględnienia z urzędu pomimo braku zarzutu skargi, że organy administracyjne naruszyły art. 7 k.p.a. wskutek zaniechania wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, nie uwzględnienie z urzędu, że w sprawie nie został przeprowadzony dowód w trybie art. 75 § 1 i 77 k.p.a. z opinii odpowiedniego biegłego dla ustalenia, czy zbiornik do gromadzenia nieczystości rzeczywiście powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo stwarza niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i podaną podstawa prawną Podkreślenia wymaga przy tym, że granice rozpoznania skargi przez sąd są przede wszystkim wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania przyjmując, że organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy rozpatrzono w sposób wyczerpujący, przy zachowaniu obowiązujących reguł dowodowych. Brak było zatem podstaw do zakwestionowania ustalonej przez organy orzekające w sprawie przesłanki nakazania rozbiórki przedmiotowego budynku. Ustalony w toku postępowania i nie kwestionowany przez skarżącą stan techniczny nieszczelnego zbiornika na ścieki sanitarne wybudowanego niezgodnie z przepisami oraz usytuowanie tego zbiornika w odległości 80 cm od granicy działki dawały podstawę do oceny, że obiekt ten powoduje znaczne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia, bez konieczności przeprowadzania dowodu z opinii biegłego na tę okoliczność.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.