Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 1014/12, oddalił skargę M. R. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 408/11, w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Gminy K. z [...] października 2010 r. w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że skarga o wznowienie postępowania opierała się o dwie podstawy. Po pierwsze, skarżąca twierdziła, że wykryła nowe okoliczności faktyczne lub nowy środek dowodowy, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Tą nowością miało być postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] października 1979 r., sygn. akt [...], dotyczące ustanowienia służebności drogi koniecznej. Po drugie, skarżąca twierdziła, że w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona. Ta podstawa wznowienia związana była z udziałem w składzie sądu wydającego wyrok z [...] sierpnia 2011 r. Sędziego Sądu Okręgowego w [...] R.H., delegowanego do orzekania w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie. Według skarżącej sędzia ten nie był uprawniony do orzekania, gdyż akt delegowania do orzekania w sądzie administracyjnym został podpisany przez osobę, która nie posiadała do tego stosownego upoważnienia Ministra Sprawiedliwości.
Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę o wznowienie postępowania, uznał, że żadna z powołanych podstaw wznowienia nie zachodzi. O postanowieniu Sądu Rejonowego w P. z [...] października 1979 r., sygn. akt [...], skarżąca, jak ustalił, wiedziała już w 2008 r. Natomiast odnośnie do drugiej podstawy wznowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Sędzia Sądu Okręgowego w [...] R. H. został na podstawie art. 77 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych i art. 13 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie przez działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podsekretarza stanu.
Sąd pierwszej instancji odwołał się przy tym do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z 14 listopada 2007 r., wskazując m.in., że zgodnie z regułą prawidłowego wykonywania kompetencji, umieszczone na akcie delegacji nagłówki, odciski pieczęci bądź inne napisy wskazujące na działanie w zastępstwie zleconym przez Ministra Sprawiedliwości lub działanie z jego upoważnienia, zaświadczają o autentyczności lub prawdziwości wymienionego dokumentu dopóty, dopóki nie dojdzie do obalenia tego domniemania. Dalej Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały powołane jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby czynić chociażby prawdopodobnym podważenie tego domniemania w odniesieniu do delegacji udzielonej sędziemu R. H. Skarżąca od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła skargę kasacyjną, w której jako podstawę przytoczyła naruszenie art. 271 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 77 § 1 pkt 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 13 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 281 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie skarżącej przepisy te zostały naruszone przez to, że nie zostało uznane jako podstawa wznowienia to, iż w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona, czyli Sędzia Sądu Okręgowego w [...] R. H., który nie został skutecznie delegowany do orzekania w sądzie administracyjnym.
Uzasadniając skargę kasacyjną krytycznie oceniono uchwałę pełnego składu Sądu Najwyższego z 14 listopada 2007 r., na którą powołał się Sąd pierwszej instancji. Odwołano się przy tym do zgłoszonych podczas jej podjęcia zdań odrębnych oraz późniejszych wypowiedzi doktryny prawa. Na tej podstawie sformułowano stanowisko, według którego uprawnienie do delegowania sędziego sądu apelacyjnego lub sędziego sądu okręgowego, za jego zgodą do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości i nie może być przenoszone na inne osoby. W konsekwencji zarzucono, że w składzie sądu, który wydał wyrok z 11 sierpnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 408/11, uczestniczyła osoba nieuprawniona.
W toku argumentacji podniesiono także, że w rozpatrywanej sprawie brak jakiegokolwiek dokumentu upoważniającego podsekretarza stanu, który podpisał akt delegacji sędziego R. H., czyli G. W., do wykonywania czynności związanych z delegowaniem sędziów do orzekania w innych sądach niż ich miejsce służbowe. W związku z tym krytycznie oceniono stanowisko Sądu Najwyższego, wynikające z uzasadnienia powołanej uchwały, według którego Minister Sprawiedliwości może udzielić upoważnienia do działania w jego imieniu w każdej formie, w tym ustnie. Podniesiono, że dopuszczenie takiej formy upoważnienia uniemożliwia obalenie domniemania, które Sąd Najwyższy wywodzi z określonych elementów formy dokumentu delegacji (nagłówka, odcisku pieczęci).
We wnioskach skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania, o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną.
Niezależnie od podstaw kasacyjnych i wniosków skargi kasacyjnej podniesiono, że w składzie Sądu pierwszej instancji także zasiadał sędzia sądu okręgowego delegowany do orzekania w sądzie administracyjnym, mianowicie sędzia I. T. W związku z tym podniesiono, że w razie uznania za trafną argumentację skargi kasacyjnej okoliczność tą Sąd drugiej instancji powinien, zgodnie z art. 183 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wziąć pod uwagę z urzędu.
Ponadto wskazano na potrzebę rozważenia przedstawienia występującego zagadnienia prawnego powiększonemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego lub pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Z akt spawy wynika, że sędzia R.H. został, na podstawie art. 77 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 ze zm.) i art. 13 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie 4 maja 2011 r. na okres od 1 czerwca 2011 r. do 31 maja 2012 r., przy czym z aktu delegowania wynika, iż czynności tej dokonał z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu G. W. Delegowanie nastąpiło zatem po podjęciu przez pełen skład Sądu Najwyższego uchwały z 14 listopada 2007 r., w której przyjęto, że ustawowe uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do delegowania sędziego do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie, wynikające z art. 77 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, może być w jego zastępstwie albo z jego upoważnienia wykonywane przez sekretarza stanu lub podsekretarza stanu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to okoliczności przesądzająca o tym, że sędzia R. H. był uprawniony do zasiadania w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w dniu, w którym wydano wyrok kończący postępowanie przed tym Sądem objęte skargą o wznowienie postępowania, czyli w dniu 11 sierpnia 2011 r. Powołana uchwała została bowiem podjęta w związku z kwestionowaniem w orzecznictwie SN dotychczasowej praktyki dopuszczającej działanie w sprawach wymienionych w art. 77 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych sekretarza stanu lub podsekretarza stanu w zastępstwie lub z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości i tę praktykę zaakceptowała.
Nie sposób w tej sytuacji, niezależnie od tego, czy się akceptuje czy też nie stanowisko SN wyrażone w powołanej uchwale, twierdzić, że sędzia delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie poza siedzibą sędziego zgodnie z praktyką zaakceptowaną przez SN, jest osobą nieuprawnioną do orzekania w sądzie, do którego został delegowany. Przyjęcie, że mimo sposobu delegowania zgodnego z uchwałą SN sędzia nie został skutecznie delegowany, wymagałoby zakwestionowania działania szeregu osób, poczynając od osoby podpisującej akt delegowania, a skończywszy na sędzi, którego akt ten dotyczy, podejmowanego w zaufaniu do najwyższego organu władzy sądowniczej.
Zauważyć także należy, że SN w uzasadnieniu powołanej uchwały wypowiedział się również o formie aktu delegowania sędziego i wypływającym z tego domniemaniu, iż osoba podpisująca ten akt działa z upoważnienia lub w zastępstwie Ministra Sprawiedliwości. Niewątpliwie miało to także wpływ na praktykę związaną z orzekaniem przez sędziów delegowanych do orzekania poza ich siedzibą. W szczególności osoby decydujące w sądzie o wyznaczeniu sędziego delegowanego do składu (prezes sądu, kolegium sądu, przewodniczący wydziału) i sam sędzia delegowany nie sprawdzali, czy podpisujący akt delegowania sekretarz stanu lub podsekretarz stanu byli rzeczywiście upoważnieni do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości lub mogli go zastępować. Nikt nie występował w związku z tym do Ministerstwa Sprawiedliwości o odpowiedni dokument potwierdzający upoważnienie lub uzasadniający działanie w zastępstwie.
Nie sposób więc obecnie uznać, że domniemanie, o którym mowa, zostało obalone poprzez jedynie zarzut, że nie wiadomo, czy Minister Sprawiedliwości upoważnił konkretnego sekretarza stanu lub podsekretarza stanu do działania w jego imieniu, gdyż brak dokumentu potwierdzającego takie upoważnienie. W ocenie NSA, w praktyce potwierdzonej uchwałą SN z 14 listopada 2007 r. akt delegowania sędziego do orzekania za jego zgodą w sądzie poza siedzibą sędziego, podpisany przez sekretarza stanu lub podsekretarza stanu, z którego wynikało, że osoba go podpisująca działa z upoważnienia lub w zastępstwie Ministra Sprawiedliwości, był wystarczający dla stwierdzenia, że sędzia został skutecznie delegowany do orzekania w sądzie poza swoją siedzibą.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
Z powyższego wynika też, że w składzie Sądu pierwszej instancji, wydającym zaskarżony wyrok, nie uczestniczyła osoba nieuprawniona. Do akt dołączono akty delegacji dla sędziego I. T. podpisane przez Podsekretarza Stanu G. W. Akt delegacji obejmujący dzień wydania zaskarżonego wyroku jest co prawda podpisany w ten sposób, że przy podpisie (w odcisku pieczęci) nie zaznaczono, że podsekretarz stanu działa z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, jednakże nagłówek tego pisma wskazuje, że jest to akt Ministra Sprawiedliwości. Ponadto akty delegowania sędziego I. T. na wcześniejsze okresy też są podpisane przez Podsekretarza Stanu G. W., przy czym w tych przypadkach z wyraźnym zaznaczeniem przy podpisie (w odcisku pieczęci), że osoba ta działa z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości. Sędzia I. T. została więc delegowana do orzekania w sądzie administracyjnym zgodnie z praktyką zaakceptowaną przez SN.
Uwzględniając powyższe NSA na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Odnośnie do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie orzekł w wyroku o tym żądaniu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym o żądaniu tym orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.