Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. K. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 118/14.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r. sygn. III SA/Łd 118/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę M. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu produktów. Podstawę odrzucenia skargi stanowił przepis art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.). Zarządzenie wzywające skarżącego do usunięcia braków fiskalnych skargi zostało doręczone skarżącemu w trybie awizo. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest prawomocne od dnia 26 sierpnia 2014 r.
W dniu [...] listopada 2014 r. M. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r. sygn. III SA/Łd 118/14. W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną odrzucenia skargi było nieusunięcie braków formalnych. Skarżący wyjaśnił, że został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1500 zł. [...] lutego 2014 r. wniósł o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Podkreślił, że w momencie składania wniosku nie mieszkał już pod wskazanym w skardze adresem tj. ul. L. [...]. W ocenie skarżącego poinformowanie Sądu o zmianie zamieszkania może nastąpić poprzez wskazanie nowego adresu na kopercie. Nowy adres widnieje na kopercie, w której przesłano wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W ocenie skarżącego Sąd powziął wiadomość o zmianie jego miejsca zamieszkania i powinien skierować korespondencję na nowy adres. Tymczasem od chwili zmiany adresu nie otrzymywał już żadnej korespondencji. Skarżący jako podstawę wznowienia wskazał przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. tj. brak możliwości działania. Ponadto podał, że zachował 3 miesięczny termin na wniesienie skargi o wznowienie, bowiem około [...] września 2014 r. powziął informację o odrzuceniu skargi w związku z telefonem z organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi i rozpoznanie sprawy
W odpowiedzi na skargę o wznowienie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi podtrzymał argumentację wyrażoną w odpowiedzi na skargę w sprawie III SA/Łd 118/14.
Sąd I instancji podkreślił, że jak wynika z akt sprawy III SA/Łd 118/14, w dniu 23 grudnia 2013 r. M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu substancji stanowiących środki zastępcze. W skardze M, K. podał swój adres: [...] B., O. [...] m. [...] oraz adres dla korespondencji: [...] Ł., ul. L. [...] m. [...].
Na wskazany adres dla korespondencji skarżącemu zostało doręczone zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu oraz pouczenie m.in. o obowiązku zawiadamiania Sądu o każdej zmianie swego miejsca zamieszania lub siedziby ze wskazaniem skutków zaniedbania tego obowiązku. W dniu [...] lutego skarżący skierował za pośrednictwem poczty wniosek o zwolnienie od wpisu. We wniosku nie podał żadnego adresu, natomiast na kopercie podany został adres skarżącego inny niż w skardze (Ł., ul. W. [...] m. [...]) (koperta k- 16).
Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzenie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, a następnie wezwanie do uiszczenia wpisu były kierowane do skarżącego na wskazany przez niego adres dla korespondencji i zostały uznane za doręczone przez "awizo". W takim samym trybie zostało skarżącemu doręczone postanowienie o odrzuceniu skargi. Na wszystkich awizowanych przesyłkach doręczyciel zamieszczał adnotację "adresata nie zastałem".
W dniu [...] października 2014 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy w Wydziale Informacji Sądowej, a w dniu [...] listopada 2014 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę o wznowienie postępowania sądowego.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga M. K. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest niezasadna.
Podkreślono, że skarga o wznowienie postępowania jest środkiem obalania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych, ściśle określonych wypadkach, o odrębnych i właściwych sobie cechach. Wniesienie tego środka powoduje uruchomienie dwufazowego postępowania, mającego na celu zbadanie jego dopuszczalności, a następnie w razie pozytywnego zakończenia pierwszego etapu – zbadanie jego zasadności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że ogólne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania są następujące:
- 1. musi istnieć orzeczenie sądu, o którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania;
- 2. orzeczenie to musi być prawomocne;
- 3. orzeczenie musi kończyć postępowanie w sprawie.
Te warunki w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2014 r. odrzucające skargę M. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu produktów stanowiących środki zastępcze, jest orzeczeniem prawomocnym od dnia 26 sierpnia 2014 r. i kończącym postępowanie sądowe.
Wywodzono, że wznowić postępowanie można, gdy zachodzi jedna z podstaw wymienionych w przepisach ustawy (od art. 271 do art. 273 p.p.s.a.), a także, gdy został zachowany termin trzymiesięczny do złożenia wniosku o wznowienie, określony w art. 277 p.p.s.a.
Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 p.p.s.a. Pierwszy etap sprowadza się do badania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyna wznowienia istnieje, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. Stwierdzono, że w rozpoznawanej sprawie wniesiona skarga oparta jest na ustawowej podstawie wznowienia.
Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 powołanej ustawy).
Skarżący wskazał, że zachował trzymiesięczny termin do wniesienie skargi o wznowienie postępowania, bowiem około 10 września 2014 r. powziął informację o odrzuceniu skargi, w związku ze wszczętym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie Sądu I instancji wymóg z art. 277 p.p.s.a. istotnie został zachowany. Ponadto, jak wynika z akt sprawy o sygn. III SA/Łd 118/14, skarżący w dniu 7 października 2014 r. był w Wydziale Informacji WSA w Łodzi i przeglądał akta. Skargę o wznowienie postępowania skarżący wniósł w dniu 19 listopada 2014 r. (k. 7), a zatem zachował 3 miesięczny termin od dowiedzenia się o orzeczeniu.
Podkreślono, że zgodnie z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Skarżący domaga się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2014 r. sygn. III SA/Łd 118/14 odrzucającym skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu. Jako podstawę wznowienia wskazał przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a., czyli brak możliwości działania spowodowany tym, że sąd nie uwzględnił podanego przez niego nowego adresu. W ocenie strony skarżącej poinformowanie Sądu o zmianie miejsca zamieszkania mogło nastąpić poprzez wskazanie nowego adresu na kopercie, w której skarżący przesłał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, tymczasem Sąd nadal przesłał korespondencję na nieaktualny już adres.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że z treści art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że wskazana tam przyczyna nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miała ona wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawsze konieczne jest natomiast wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możliwości działania. O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania sądowego. Generalnie można powiedzieć, że jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omawianym znaczeniu.
Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu, że skarżący został pozbawiony możliwości działania w toku postępowania sądowego poprzez doręczenie korespondencji w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 118/14 na nieaktualny adres i zastosowanie trybu z art. 73 § 4 p.p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie znajduje on uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy.
W skardze z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżący wskazał jako adres do korespondencji: [...] Ł., ul. L. [...] m [...]. Następnie skarżący wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W piśmie tym Sąd pouczył skarżącego, że strona ma obowiązek zawiadomienia o zmianie swego miejsca zamieszkania, a w razie zaniedbania tego obowiązku pisma sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba, że nowy adres jest sądowi znany. Wezwanie odebrał skarżący pod adresem do korespondencji. W piśmie z dnia [...] lutego 2014 r. M. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Na kopercie wskazał adres: [...] Ł., ul. W. [...] m [...].
Następnie skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy na adres do korespondencji. Przesyłkę uznano za doręczoną w trybie "awizo" z dniem 14 marca 2014 r. Kolejną wysyłaną do skarżącego korespondencję tj. zarządzenie o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, zarządzenie ponownie wzywające do uiszczenia wpisu do skargi oraz postanowienie o odrzuceniu skargi także doręczano skarżącemu na podany przez niego adres do korespondencji oraz uznawano ją za doręczoną w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a.
W ocenie Sądu I instancji argumentacja strony dotycząca braku skutecznego doręczenia skarżącemu wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy i kolejnych odpisów zarządzeń oraz postanowienia o odrzuceniu skargi, nie może odnieść zamierzonego rezultatu.
Jak stanowi art. 70 § 1 p.p.s.a strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W myśl art. 70 § 2 p.p.s.a. brak zawiadomienia sądu o zmianie adresu skutkuje koniecznością doręczenia zastępczego, chyba że nowy adres jest sądowi znany. W skardze w sprawie III SA/Łd 118/14 skarżący jednoznacznie obok swojego adresu zamieszkania wskazał także adres, na który ma być mu doręczana korespondencja. Tym wskazaniem sąd był związany. Nie można uznać, że skarżący podając inny adres na kopercie skutecznie powiadomił Sąd o zmianie adresu do korespondencji i od tej chwili Sąd był zobowiązany przesyłać korespondencję na ten nowy adres. Fakt, że skarżący nie wskazał jednoznaczne w kolejnym piśmie, że korespondencja powinna być do niego kierowana na nowy adres powodował, że nadal był uprawniony i zobowiązany do przesyłania korespondencji na adres dla doręczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał postanowienie z dnia 30 września 2009 r. sygn. II FSK 1186/08 Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjęto, że nie można oczekiwać od jakiegokolwiek organu publicznego, aby z faktu podania określonego adresu na kopercie wyciągał tak daleko idące wnioski, gdyż byłoby to naruszeniem zakresu ich kompetencji i mogło prowadzić do usankcjonowania nadmiernej dowolności w działaniach instytucji, które są w swoich działaniach ściśle związane prawem. Sąd I instancji podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż pisma procesowe, w tym postanowienie o odrzuceniu skargi, w niniejszej sprawie zostały doręczone skarżącemu w trybie zastępczym przewidzianym w art. 73 § 1 - 4 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2 (§ 1).
Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (§ 4).
Sąd I instancji argumentował, że analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, iż zachowane zostały wymagane terminy awizowania oraz pozostawania przesyłek do odbioru w placówce pocztowej. Istotne w niniejszej sprawie jest także to, że zwrotne potwierdzenia odbioru przesyłek były prawidłowo wypełnione, a na kopertach są naniesione stosowne pieczęcie potwierdzające prawidłowość działań urzędu pocztowego.
Zważywszy na powyższe uznano, że działania Sądu i przyjęty sposób doręczenia były zgodne z obowiązującymi przepisami, a także ogólnymi zasadami wynikającymi z przepisów art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i nie naraziły skarżącego na brak możności działania. To skarżący nie zawiadomił skutecznie Sądu o zmianie adresu do korespondencji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- - art. 70 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu,
- - art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wznowienia postępowania określona w tym przepisie,
- - art. 45 i art. 185 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie rozpatrzenia sprawy skarżącego przez niezawisły Sąd, a tym samym nie zapewnienie konstytucyjnego zadania sądu administracyjnego, jakim jest kontrola działalności administracji publicznej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że podanie adresu na kopercie, w której przesłano korespondencję do Sądu jest wystarczające, gdyż nie można wymagać od osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, aby nastąpiło to w odrębnym piśmie. Wskazywano, że art. 70 § 2 p.p.s.a. wyłącza możliwość dokonania doręczenia zastępczego, gdy nowy adres jest sądowi znany. Wywodzono, że art. 45 Konstytucji gwarantuje każdemu rozpatrzenie sprawy przez niezawisły sąd. Zadaniem zaś sądów administracyjnych jest kontrola działalności organów administracji publicznej. Nadmierny formalizm stosowany wobec strony utrudniałby jej ochronę przed skutkami niewłaściwej działalności organów administracji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.
Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.
Nie można zgodzić się, że w sprawie został naruszony art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie skarżącego kasacyjnie został on pozbawiony możliwości działania, gdyż pomimo podania nowego adresu dalsza korespondencja została mu doręczana na adres podany w skardze.
Zwrócić jednak należy uwagę, że w rozpoznawanej sprawie miała miejsce sytuacja, w której M. K. podał w skardze adres zamieszkania oraz adres do doręczeń, to jest [...] Ł., ul. L. [...] m. [...]. Zarządzeniem doręczonym w dniu 12 lutego 2014 r., a dotyczącym wezwania do uiszczenia wpisu skarżący został pouczony o obowiązku zawiadamiania Sądu o każdej zmianie swojego miejsca zamieszkania oraz pouczony, że w razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany.
Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący kasacyjnie na kopercie, w której znajdowała się korespondencja skierowana do Sądu podał adres. W. [...] m [...],[...] Ł. Natomiast ani w formularzu dotyczącym przyznania pomocy prawnej, ani w złożonym wraz z tym formularzem piśmie procesowym nie wskazał, że żąda doręczania mu korespondencji na inny adres. Zauważyć należy, że w skardze M. K. wyraźnie zaznaczył i podał adres do korespondencji. Brak oczywistego oświadczenia strony, że zmienia adres do korespondencji w powiązaniu z pouczeniem jakie skarżący otrzymał, a dotyczącym obowiązku informowania o zmianie adresu nie uprawniało Sądu do przyjęcia, iż strona zmieniał swój adres do doręczeń. Adres do doręczeń, co należy ponownie wyraźnie podkreślić został wskazany w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zasadnie więc Sąd I instancji przyjął, iż doręczanie przesyłek na adres wskazany w skardze było prawidłowe, a co za tym idzie prawidłowo w sprawie stosowano art. 70 § 2 p.p.s.a. pozostawiając pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia.
Podkreślić należy, że pozbawienie strony możliwości obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy, okoliczności istniejące w rozpoznawanej sprawie nie dają podstaw do wnioskowania, że skarżący kasacyjnie został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Słusznie zauważył Sad I instancji, że to skarżący nie powiadomił Sądu o zmianie adresu do korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie był zaś zobowiązany do ustalania aktualnego adresu zamieszkania skarżącego, skoro prawidłowo wywiązał się z obowiązku pouczenia i skutkach niepowiadomienia Sądu o zmianie adresu, czyli prawidłowo zastosował art. 6 p.p.s.a.
Powyższe rozważania wskazują, iż w sprawie nie doszło do naruszenie art. 271 pkt 1 p.p.s.a bądź też nie zastosowania art. 70 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a.
Okoliczności powyższe wskazują, że nie zostało naruszone prawo skarżącego kasacyjnie do rozpatrzenia sprawy przez sąd (art. 45 Konstytucji RP). Sądowi I instancji nie można także zarzucić nadmiernego formalizmu, który skutkowałby brakiem uchylenia się o kontroli dzielności organów administracji publicznej (art. 184 Konstytucji, a nie jak mylnie podano w skardze kasacyjnej art. 185 Konstytucji).
Mając na względzie powyższe rozważania skarga kasacyjna została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a