Uzasadnienie
C. U. zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Łd 260/06, oddalający jej skargę wniesioną na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie uchylenia wcześniejszych decyzji z dnia [...] i [...], odmawiających skarżącej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Do wydania tych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:
C. U. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wskazała jako podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia okoliczność, iż wykonywała pracę przymusową w Ł. w okresie od [...] 1940 r. do [...] 1944 r., następnie w J. w okresie od [...] 1944 r. do [...] 1944 r. oraz w miejscowości U. od [...] 1944 r. do [...] 1945 r. Decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], Kierownik Urzędu odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Rozstrzygnięcia powyższe zostały zaskarżone przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który skargę oddalił.
Następnie [...] strona ponownie zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów, jednakże w piśmie swym nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji. Organ działając w oparciu o dyrektywy wypływające z art. 235 § 1 K.p.a. zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 K.p.a.
Strona uzasadniała, iż w 1944 roku osadzona została w obozie pracy przymusowej w J., następnie od dnia [...] 1944 r., po łapance ulicznej przewieziono ją do U.. Jak ustalił organ miasto U. zostało wyzwolone przez armię amerykańską w dniu [...] 1945 r., strona nie wykonywała zatem pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia – art. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Ponadto opis pobytu w U. sporządzony przez stronę, także wskazuje, iż nie była więźniem obozu pracy, lecz jedynie pracownikiem przymusowo zatrudnionym w fabryce i zakwaterowanym w szkole. Ostatecznie zatem, wobec braku zmiany stanu faktycznego i prawnego oraz braku podstawy do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, organ odmówił uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] C. U. zarzuciła organowi, iż wydał decyzję na jej niekorzyść, nie uwzględnił doznanych przez stronę cierpień spowodowanych wojną, pobytem w obozie i trudnymi warunkami tam panującymi. Uzasadniając wyjaśniła, iż od dnia [...] 1944 r. do dnia [...] 1944 r. przebywała w obozie pracy przymusowej J., a następnie została osadzona na terenie Niemiec, gdzie przebywała w obozie pracy w miejscowości U. i pracowała przymusowo w firmie "[...]".
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]. Zarzuciła, iż Urząd bezpodstawnie nie uwzględnił wniosków skarżącej, która ciężko pracowała w obozie pracy przymusowej w J. i Z.. Dowodem pobytu w tym obozie jest przepustka obozowa z dnia [...] 1944 r., wystawiona na wieczornym apelu z datą ważności od [...] 1944 r. na wyjście do lekarza. Ponadto istnienie obozów pracy w tych miejscowościach potwierdza Muzeum Miasta i Rzeki W. w swym zaświadczeniu z dnia [...]. Warunki pracy i życia w tych obozach były trudne, za pracę robotnicy nie otrzymywali żadnego wynagrodzenia, byli skoszarowani, obozu strzegł wermacht i uzbrojeni żandarmi, pobyt tam pod każdym względem miał charakter przymusowości. Również po deportacji do U. przebywała ona w obozie pracy, świadcząc przymusową pracę na terenie twierdzy [...].
Wymienionym na wstępie wyrokiem z dnia 11 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę oddalił. Sąd stwierdził w uzasadnieniu tego orzeczenia, że skarżąca od dnia [...] 1940 r. do [...] 1944 r. pracowała przymusowo w niemieckiej firmie "[...]", a następnie przy kopaniu okopów na terenie Polski. W [...] 1944 r. została wywieziona do Niemiec i osadzona w obozie pracy w miejscowości U., gdzie pracowała w firmie "[...]". Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości, jednakże wbrew wnioskom skarżącej nie wszystkie okresy mogą zostać uwzględnione jako spełniające przesłanki do przyznania stronie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej przez III Rzeszę i ZSRR. Zgodnie z ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) świadczenie pieniężne z tej ustawy przysługuje dla dwóch kategorii osób: 1) deportowanym do pracy przymusowej i 2) osadzonym w obozach pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż tylko pobyt skarżącej w U. związany był z jej deportacją do pracy przymusowej poza terytorium Państwa Polskiego. Praca skarżącej wykonywana po tej deportacji trwała jednak krócej, niż wymagany przepisami minimalny okres 6 miesięcy, którego istnienie jest przesłanką z art. 2 pkt 2 omawianej ustawy do przyznania żądanego świadczenia.
Wymieniony wyrok zaskarżyła skargą kasacyjną C. U., reprezentowana przez radcę prawnego K.. Zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie w sprawie art. 2 pkt 2a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy... a nie przepisu art. 2 pkt 1 powołanej ustawy. Wobec tego zarzutu skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest uzasadniona. Już w treści skargi skierowanej do WSA w Łodzi skarżąca twierdziła, że zarówno praca wykonywana w 1944 r. na terenie Polski przy kopaniu okopów jak i w U., po deportacji na teren Niemiec, wiązała się z jej pobytem w obozach pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił częściowo to stanowisko ustalając (k. 5 uzasadnienia wyroku), że została ona wywieziona do obozu pracy w miejscowości U., gdzie pracowała w firmie "[...]". Jednocześnie też stwierdził, że osadzenie w obozie pracy stanowi odrębną od deportacji przesłankę do przyznania spornego świadczenia.
Natomiast w dalszych rozważaniach Sąd I instancji zajął się wyłącznie przesłanką z art. 2 pkt 2a ustawy uznając, że z powodu zbyt krótkiego okresu deportacji skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pieniężnego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Sąd nie dostrzegł przy tym, że skarżąca nie powołuje się na fakt deportacji, lecz na osadzenie w obozach pracy. Zgodnie zaś z art. 2 omawianej ustawy okres minimalny 6 miesięcy dotyczy tylko deportacji a nie osadzenia w obozie pracy przymusowej w czasie drugiej wojny światowej z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych lub religijnych. W tej sytuacji niewyjaśnienie, czy praca w okresie sierpień – listopad 1944 r. wiązała się z osadzeniem w obozie pracy przymusowej J. z przyczyn wskazanych w ustawie oraz zastosowanie do oceny ustalonego stanu faktycznego przepisu art. 2 pkt 2a ustawy a nie art. 2 pkt 1 tej ustawy, stanowi naruszenie wymienionych przepisów prawa materialnego. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu Sąd I instancji winien mieć również na względzie pominiętą dotychczas tę istotną dla sprawy okoliczność, że oceniane postępowanie administracyjne dotyczy zmiany prawomocnej już decyzji z [...] r. i było prowadzone na podstawie art. 154 K.p.a. Dla ewentualnej zmiany tej decyzji konieczne jest również stwierdzenie istnienia przesłanek z wymienionego przepisu. Dlatego na mocy art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.