Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SAB/Op 28/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Polskiego Stowarzyszenia [...] na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie kędzierzyńsko – kozielskim w przedmiocie legalności budowy.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło Polskiego Stowarzyszenia [...].
Pismem z dnia 28 listopada 2024 r. Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] wniosło, powołując się na art. 33 § 2 p.p.s.a., o dopuszczenie do udziału w sprawie o sygn. akt II OSK 1814/24, wskazując, że przedmiot tej sprawy jest zgodny z celami statutowymi organizacji. We wniosku podniesiono, że jego złożenie jest konieczne, ponieważ organizację pozbawiono możliwości składania wniosków o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie dotyczącej samowolnie wykonywanych robot budowlanych lub istnych odstępstw od pozwoleń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na konieczność ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 p.p.s.a. Postępowanie sądowoadministracyjne nakierowane przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego, musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której reprezentacja jednej ze stron postępowania nie otrzymuje większej ochrony prawnej niż strona przeciwna. To przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni omawianego przepisu i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów. Wymóg art. 33 § 2 p.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać jedynie z ogólnych zapisów określających cel stowarzyszenia (por. postanowienia NSA: z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 411/22; z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II OZ 864/12; z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 101/16, dostępne na: www.orzeczenia.gov.pl).
Na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem rozpoznawanej sprawy administracyjnej. Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu przed sądem dotyczącym innej osoby, ale może brać udział w postępowaniu, oczywiście w zakresie swojej działalności statutowej, w przypadkach określonych w ustawie (art. 9 p.p.s.a.). Art. 198 Konstytucji przesądza, że jest to kontrola oparta na obiektywnym kryterium zgodności z przepisami prawa. Organizacja społeczna może zatem zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2014 r., II OZ 662/14; postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r., II GZ 55/09).
Z dołączonego Statutu Stowarzyszenia wynika, że jego celem jest: ochrona ludzi i środowiska przed promieniowaniem elektromagnetycznym od źródeł technicznych, a także ochrona od innych zagrożeń środowiska naturalnego w tym: popularyzacja wiedzy o zagrożeniach środowiska i zdrowia ludzi, przeciwdziałanie zagrożeniom ze strony urządzeń emitujących do środowiska szkodliwe substancje i pola elektromagnetyczne, przeciwdziałanie budowie i użytkowaniu urządzeń emitujących promieniowanie elektromagnetyczne, jeśli nie istnieją niezbite dowody nieszkodliwości promieniowania, wspieranie działań proekologicznych – przeciwdziałanie zagrożeniom skażenia i zanieczyszczenia środowiska naturalnego, wspieranie wszelkich inicjatyw obywatelskich na rzecz ochrony środowiska i zdrowia ludzi na terenie całej Polski, działania na rzecz udziału społeczeństwa w procedurach decyzyjnych, gdy prawo taki udział przewiduje, promowanie idei i wspieranie inicjatyw na rzecz obrony praw różnych grup społecznych oraz praw indywidualnych, prowadzenie szkoleń, organizowanie badań i tworzenie programów w zakresie obrony praw człowieka i obywatela, prowadzenie informacji i poradnictwa indywidualnego w zakresie obrony praw różnych grup społecznych, budowanie wzajemnych więzi międzyludzkich społeczności lokalnych, współpraca z organizacjami i instytucjami działającymi na terenie kraju i zagranicy, których cele są zbieżne z celami stowarzyszenia, reprezentowanie członków stowarzyszenia i obywateli Polskich przed organami władzy administracji rządowej i samorządowej, sądami i prokuratorami.
Tak określony zakres działalności statutowej nie uwzględnia jednak charakteru rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, gdyż w żadnym razie nie obejmuje problematyki będącej przedmiotem tej konkretnej sprawy. W Statucie Stowarzyszenia nigdzie jako cel działania, czy zakres działalności nie zostały wskazane kwestie związane z problematyką bezczynności organów administracji publicznej, która jest przedmiotem rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej. W złożonym wniosku Stowarzyszenie nie wykazało merytorycznego powiązania przedmiotu postępowania sądowego z celami i zakresem jego - działalności (por. postanowienie NSA z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 679/13).
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.