Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1824/15

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. H. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie wymeldowania.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] marca 2014 r. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu M. H. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] r. nr [...] w.

Organ wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania M. H. wszczęto na żądanie S. H., który poinformował, że M. H. nie przebywa pod powyższym adresem od września 2012 r. Do wniosku o wymeldowanie załączono kserokopię wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda, I Wydział Cywilny, sygn. akt I C 361/10 z dnia 1 lipca 2010 r., którym nakazano M. H., aby opróżnił, opuścił i wydał powodowi lokal nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P. orzekając jednocześnie o prawie do lokalu socjalnego. Dołączono także ankietę przeprowadzoną w siedzibie Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych z dnia 28 stycznia 2014 r. z której wynikało, że w lokalu nr [...] przy ul. [...]. nr [...] w P. zamieszkuje S. H. i H. H... Wnioskodawca wyjaśnił, że M. H. opuścił przedmiotowy lokal w dniu 12 września 2012 r. i nie jest znane jego aktualne miejsce pobytu.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że M. H. opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P. nie dopełniając obowiązku meldunkowego. Ustalono również, że właścicielem lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P. jest S. H.. W dniu 30 stycznia 2014 r. H. H. – matka M. H., poinformowała organ, że syn prosi, aby korespondencję do niego kierować na jej adres w R. przy ul. [...].

W dniu 17 lutego 2014 r. M. H. oświadczył w siedzibie organu, że od około 5 miesięcy pomieszkuje u swojej dziewczyny, odmówił jednak podania dokładnego adresu. Jak wyjaśnił, przebywa tam, gdyż od 5 miesięcy nie może wejść do mieszkania przy ul. [...]., gdzie zostały zmienione zamki w drzwiach wejściowych. Od 5 miesięcy do przedmiotowego lokalu jest wpuszczany wyłącznie przez ojca, ponieważ dziadek z uwagi na swój wiek nie otwiera drzwi. W lokalu tym jest z różną częstotliwością 2 – 3 razy w tygodniu. Przychodzi tam, ponieważ znajdują się tam jego rzeczy osobiste. Od około 3 miesięcy nie nocował w tym lokalu, ponieważ nie daje się tam przebywać – są kłótnie, dziadek wyzywa go, że ma wynosić się z mieszkania. Ojciec i dziadek nie pozwalali mu przygotowywać posiłków, kąpać się, itp. Kilka razy prosił dziadka i ojca, aby pozwolili mu tam mieszkać, lecz nie odniosło to skutku. Ostatni raz pod powyższym adresem był około dwa tygodnie temu, w celu odebrania swoich rzeczy osobistych.

W dniu 18 lutego 2014 r. H. H. zeznał., że M. H. jest jego synem i nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] od września 2012 r. Opuścił go dobrowolnie, nikomu nic nie mówiąc. Syn przy ul. [...] ponownie pojawił się w pierwszej połowie 2013 r., przyszedł po dalszą część swoich rzeczy osobistych, zabrał kołdrę, poduszkę. Następnie pojawił się w lokalu na przełomie października/listopada 2013 r. z bratem M. H. i zabrał z mieszkania rzeczy, tj. ubrania, naczynia, sztućce, miski. Zdaniem H. H. w pokoju syna jest jeszcze jego kilka rzeczy osobistych. Syn do mieszkania nie ma swobodnego dostępu, ponieważ na początku października 2013 r. zostały zmienione zamki w drzwiach wejściowych.

W dniu 13 marca 2014 r. w obecności S. H. i H. H. odbyły się oględziny w lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P.. Podczas ich trwania stwierdzono, iż przedmiotowy lokal składa się z trzech pokoi, kuchni, łazienki oraz korytarza. W szafkach meblościanki jednego z pokoi H. H. okazał rzeczy należące do syna – M. H. (po kilka sztuk: bluz dresowych, bielizny osobistej, spodni dresowych, koszulek). Na półkach meblościanki znajdowały się różnego rodzaju drobiazgi: długopisy, kable, pamiątki, rodzinne, zdjęcia, pozostałości po sprzęcie komputerowym, odtwarzacz CD, w szafkach znajdowały się zeszyty, mapy, na półce nad łóżkiem znajdowały się puste flakony po perfumach, dezodorantach, odkurzacz, worki a w nich znajdowały się kable, narzędzia. W pokoju tym ogólnie był, nieporządek, kurz, wersalki nie było można rozłożyć, brak było pościeli (poduszki, kołdry, prześcieradła), prądu oraz brak podstawowych przyborów toaletowych, kosmetyków (pasty do zębów, szczoteczki, przyborów go golenia, ręczników, pościeli, itp.). Stan pokoju i znajdujące się w nim rzeczy wskazywały, że pokój ten od dłuższego czasu nie jest użytkowany, nikt w nim nie przebywa.

Organ wywodził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż M. H. nie zamieszkuje w sposób stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P.. Swoje życie koncentruje w innym miejscu, gdzie spędza pozostały czas, czyli u swojej dziewczyny. Ponadto z zeznań i pism M. H. nie wynika, aby chciał w najbliższym czasie zmieniać powyższy stan rzeczy. Zwrócono uwagę, że nie ma on swobodnego dostępu do przedmiotowego lokalu, a sporadyczne w nim wizyty nie spełniają przesłanki pobytu stałego, przemawiającego za koniecznością jego dalszego zameldowania. Zwrócono również uwagę na prawomocny nakaz eksmisji, potwierdzający dodatkowo spełnienie przesłanki uzasadniającej wymeldowanie z pobytu stałego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. H. wnosząc o jej uchylenie.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] maja 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu M. H. wyjaśniając, że opuszczenie przedmiotowego lokalu mieszkalnego, wbrew stanowisku organów administracji publicznej, nie miało charakteru dobrowolnego, lecz wynikało z działania S. H. a oraz H. H., którzy wymienili zamek w drzwiach i uniemożliwili mu dostęp do mieszkania. Pomimo prób przywrócenia utraconego posiadania, nie udało mu się uzyskać dostępu do nieruchomości, przy czym skarżący podkreślił, że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie mógł skorzystać z pomocy prawnika.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r. oddalił skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu – nieprzebywanie w lokalu.

Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący, w dacie orzekania przez organy administracji publicznej nie przebywał w mieszkaniu przy ul. [...] W dniu 17 lutego 2014 r. oświadczył on, że od około 5 miesięcy pomieszkuje u swojej dziewczyny, a w przedmiotowym mieszkaniu przebywa jedynie kilka dni w tygodniu, jednak pobyt ten nie ma charakteru ciągłego – skarżący w nim również nie nocuje. Co więcej, w przedmiotowym lokalu znajduje się jedynie część jego rzeczy osobistych. Podczas trwania oględzin, dokonanych w dniu 13 marca 2014 r., stwierdzono, że w jednym z pomieszczeń lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P., zajmowanym przez skarżącego, znajduje się meblościanka, tapczan (wersalka), piec kaflowy, dwie pufy, taboret. W szafkach meblościanki znajdywały się rzeczy należące do skarżącego: kilka sztuk bluz dresowych, bielizny osobistej, spodni dresowych, koszulek, natomiast na półkach meblościanki znajdowały się różnego rodzaju drobiazgi: długopisy, kable, pamiątki, rodzinne, zdjęcia, pozostałości po sprzęcie komputerowym, odtwarzacz CD w szafkach znajdowały się zeszyty, mapy, na półce nad łóżkiem znajdowały się puste flakony po perfumach, dezodorantach, odkurzacz, worki a w nich znajdowały się kable, narzędzia.

W pokoju tym stwierdzono nieporządek, kurz, wersalki nie było można rozłożyć, brak było pościeli (poduszki, kołdry, prześcieradła), prądu oraz brak podstawowych przyborów toaletowych, kosmetyków (pasty do zębów, szczoteczki, przyborów go golenia, ręczników, pościeli, itp.). Stan pokoju i znajdujące się w nim rzeczy wskazywały, że pokój ten od dłuższego czasu nie jest użytkowany, nikt w nim nie przebywa. Przedstawione powyżej okoliczności jednoznacznie, w ocenie Sądu I instancji, wskazują, że skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu – nie można przyjąć, aby było w nim skoncentrowane jego centrum życiowe.

Przechodząc do przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że skarżący konsekwentnie podnosi, iż brak dostępu do mieszkania wynikał z faktu wymiany zamka w drzwiach wejściowych. Pomimo, że skarżący dysponuje wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda, który uprawnia go do możliwości zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] nr [...] w P. do czasu złożenia przez Miasto P. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, to jednak w ocenie skarżącego, zachowanie obecnych lokatorów stanowiło rzeczywistą podstawę opuszczenia lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że istnienie przeszkody faktycznej, takiej jak wymiana zamka w drzwiach, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie, o ile osoba, której postępowanie dotyczy, podejmuje środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.

W przedmiotowej sprawie skarżący wyjaśniał, że podjął takie działania, wysyłając do S. H. pismo z dnia 5 listopada 2013 r., w którym zwrócił się o wydanie mu kluczy do mieszkania położonego przy ul. [...] w ciągu siedmiu dni od daty odebrania ww. pisma, gdyż w przeciwnym wypadku wystąpi na drogę sądową. Sąd I instancji zauważył, że oprócz powyższego pisma skarżący zarówno w czasie toczącego się od początku 2014 r. postępowania administracyjnego, jak i na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na podjęcie dalszych działań umożliwiających mu przywrócenie utraconego posiadania. Za niewystarczające Sąd I instancji uznał tłumaczenie związane z brakiem możliwości skorzystania z pomocy prawnika, szczególnie, iż już w piśmie z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący powoływał się na możliwość złożenia stosownego powództwa w sądzie powszechnym.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznać należało, że skarżący nie podjął skutecznie działań zmierzających do przezwyciężania faktycznego uniemożliwienia korzystania mu z lokalu mieszkalnego.

Zdaniem Sądu rozważania te wskazują, że organy administracji publicznej prawidłowo uznały, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie przemawia za uznaniem, że skarżący nie zamieszkuje w sposób stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...] w P..

Za nietrafne Sąd I instancji uznał zarzuty pominięcia w toku postępowania odwoławczego dowodu z zeznań brata skarżącego. Powyższy dowód nie miał bowiem służyć potwierdzeniu faktu stałego przebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu, lecz jedynie potwierdzać fakt istnienia sporu pomiędzy skarżącym, a jego dziadkiem i ojcem zamieszkującym przy ul. [...], przekładający się na uniemożliwienie mu zamieszkania w przedmiotowym mieszkaniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. H. zaskarżając wyrok w całości i zrzucając mu naruszenie:

1. 1. art. 15 i art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez dokonanie wadliwej wykładni i niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w oparciu o treść art. 15 i art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz zaaprobowanie przez Sąd pierwszej instancji w tym zakresie także rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji, uznając, że zostały spełnione wynikające z ich treści przesłanki pozwalające na wymeldowanie skarżącego kasacyjnie, podczas gdy przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przestały obowiązywać w związku z ustawą z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności w dniu wyrokowania, a zatem Sąd I instancji dokonał kontroli pod kątem nieobowiązującego prawa,
2. 2. art. 15 ust. 2 i art. 6 i art.7 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez dokonanie wadliwej wykładni odnośnie pojęć "dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu" oraz dokonanie wadliwej wykładni pod kątem stanu faktycznego i błędne uznanie, że skarżący kasacyjnie opuścił miejsce zamieszkania w sposób trwały i dobrowolny,
3. 3. art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz decyzji ją poprzedzającej,
4. 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 6 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy nieobowiązujące, w szczególności treść art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz błędnie uznając, że zostały spełnione wynikające z jego treści przesłanki pozwalające na wymeldowanie skarżącego kasacyjnie, podczas gdy przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przestały obowiązywać w związku z obowiązującą w dniu wyrokowania przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, a tym samym oparcie rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji na błędnej podstawie prawnej oraz mimo, że nie zostały spełnione przesłanki faktyczne wynikające z art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych m.in. "dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu",
5. 5. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a poprzez niewypełnienie przez Sąd I instancji wymogów, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji tzn. sporządzenie w sposób ogólnikowy, w którym Sąd I instancji zaaprobował niepełne i niewolne od sprzeczności ustalenia organów, będące wynikiem wadliwie prowadzonego postępowania, a także sprzecznie z rozstrzygnięciem i niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstaw prawnych i przesłanek jakimi kierował się Sąd I instancji nie uwzględniając skargi, a także poprzez błędne powołanie się przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku na prawidłowe dokonanie przez organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji subsumpcji przepisów prawa materialnego pod stan faktyczny i ustalenie prawidłowo stanu faktycznego, w szczególności art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podczas gdy analiza akt administracyjnych budzi wątpliwości, co do prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji analizy zaskarżonej decyzji przez skarżącego kasacyjnie,
6. 7. art. 106 § 3, art. 133 § 1, art. 134 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie przez Sąd I instancji postępowania dowodowego w celu wyeliminowania sprzeczności ustaleń w przedmiocie stanu faktycznego oraz stanu prawnego, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego, nie wynikającego z akt administracyjnych przekazanych przez organ II instancji,
7. 8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, 75, 77 § 1 w zw. z art. 75 k.p.a. i 78 k.p.a. i art. 80 k.p.a, 104, 107 § 1 i 3, 138 § 2 k.p.a. i art. 136 k.p.a, poprzez błędne przyjęcie, że organ I instancji oraz organ II instancji, wydając decyzje zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a tym samym uwzględniły interes społeczny, w szczególności interes skarżącego, a także błędne uznanie, że organ II instancji ustosunkował się do twierdzeń i okoliczności podniesionych przez skarżącego kasacyjnie w odwołaniu oraz dowodów przedstawionych przez skarżącego kasacyjnie zawartych w odwołaniu i wniosków dowodowych,
8. 9. art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 11 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw. z art. 80 k.p.a., w ten sposób, że Sąd I instancji zaakceptował uzasadnienie zaskarżonej decyzji, które nie zostało oparte, zdaniem skarżącego kasacyjnie o udokumentowane fakty, które mają znaczenie w sprawie, w szczególności, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jakie stanowisko zarówno organ I instancji oraz organ II instancji zajął, co do dowodów i wniosków dowodowych przedstawionych przez skarżącego ksacyjnie,
9. 10. art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 77 k.p.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a w zw z art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez Sąd wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i prawnym, a w konsekwencji ogólnikowe uzasadnienie wyroku, w którym Sąd I instancji zaaprobował niepełne i niewolne od sprzeczności ustalenia organów, będące wynikiem wadliwie prowadzonego postępowania.
10. 11. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 78 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., ponieważ zawnioskowane przez skarżącego kasacyjnie dowody oraz wnioski dowodowe nie znalazły się w kręgu dowodów poddanych ocenie oraz analizie organu odwoławczego, co uzasadnia, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z uchybieniem powołanych przepisów,
11. 12. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, że stan faktyczny sprawy został należycie wyjaśniony i nie wymaga zebrania dodatkowego materiału dowodowego, a w konsekwencji brak jest podstaw uzupełnienia postępowania wyjaśniającego na wydanie prawidłowej decyzji, w szczególności braku konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadków osób powołanych przez skarżącego, podczas gdy organ I instancji oraz organ II instancji nie ustosunkowały się do twierdzeń skarżącego kasacyjnie oraz dowodów i wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu skarżącego kasacyjnie oraz zaniechały także przesłuchania w charakterze strony właściciela lokalu mieszkalnego S. H., ograniczając dowód do przesłuchania

H. H., niebędącego właścicielem lokalu, błędnie uznając, że H. H. jest stroną postępowania,

13. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b-c p.p.s.a w związku z art. 10 i art. 80 i 81 k.p.a. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, iż pomimo że organ I i II instancji zaniechał powiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w obu instancjach co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz niezawiadomienie skarżącego o terminie i miejscu przeprowadzenia czynności przesłuchania przez organ I instancji H. H. oraz niepowtórzenie oględzin z udziałem skarżącego, a tym samym naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem strona postępowania nie miała zapewnionego czynnego udziału w postępowaniu,

14. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b-c p.p.s.a w związku z art. 10 i 80 art. 81 k.p.a., 28 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 33 p.p.s.a. w zw. z art. 67 p.p.s.a, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji oraz organy postępowania administracyjnego za stronę postępowania H. H., który nie jest właścicielem lokalu mieszkalnego, którego dotyczy postępowanie i który nie składał wniosku o wymeldowanie skarżącego i pominięcie jako strony postępowania S. H. - właściciela lokalu mieszkalnego i zaniechanie przez organy administracyjne kierowania do S. H. korespondencji w szczególności co do przeprowadzanych czynności oraz zaniechanie zawiadomienia S. H. przez Sąd pierwszej instancji o terminie rozprawy przed Sądem I instancji,

15. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 170 p.p.s.a i art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 6 i art 7 i art 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 80 k.p.a, poprzez dokonanie wadliwej wykładni i niewłaściwe zastosowanie, poprzez błędne uznanie, iż opuszczenie przez skarżącego kasacyjnie lokalu mieszkalnego miało charakter dobrowolny i trwały, a także mimo nieobowiązywania ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych,

16. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 170 p.p.s.a i art. 153 p.p.s.a w zw z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji ją poprzedzającej,

17. art. 145 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w związku z brakiem odniesienia się przez Sąd I instancji do tego co było przedmiotem sprawy i zaniechanie zbadania zgłoszonych zarzutów przez skarżącego, przyjmując bezkrytycznie, że zarówno organ pierwszej I oraz organ II instancji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, a w konsekwencji prawidłowo wydały decyzje.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także w całości decyzji organu II i I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez skarżącego w postępowaniu przed Sądem I i II instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwie zaaprobował dokonane przez organy naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, albowiem skarżący kasacyjnie nie został poinformowany o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz nie zawiadomił o terminie i miejscu przesłuchania H. H..

Ponadto wywodzono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny swoje rozstrzygnięcie oparł o nieobowiązującą w dacie wyrokowania ustawę z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie sporządził uzasadnienia odpowiadającego wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji nie przeanalizował wszystkich istotnych aspektów rozpoznawanej sprawy oraz nie uzasadnił należycie przyczyn podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie powołał się na prawidłowe dokonanie przez organy administracji subsumcji prawa materialnego do stanu faktycznego ustalonego w sprawie.

W ocenie strony skarżącej kasacyjnie w sprawie został naruszony przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w odniesieniu do dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu mieszkalnego przez M. H.. Wadliwe jest bowiem stanowisko Sądu I instancji, że brak wystąpienia do sądu z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania wskazuje na dobrowolność opuszczenia lokalu. Skarżący kasacyjnie wywodził, że Sąd I instancji nie uwzględnił jego prób powrotu do lokalu, których świadkami byli matka i brat. Wywodzono, że w sprawie nie ustalono, czy M. H. ma zamiar trwałego związania się z innym miejscem zamieszkania, co ma istotne znaczenie w sprawie.

Wskazywano na brak prawidłowości zgromadzenia przez organ materiału dowodowego. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie, także Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podjął czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Obszerne zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do:

1. - zakwestionowania zastosowania w sprawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w sytuacji gdy w ocenie autora skargi kasacyjnej powinna mieć w sprawie zastosowanie ustawa z dnia 24 kwietnia 2010 r. o ewidencji ludności obowiązująca w dniu wydawania wyroku,
2. - nieprawidłowej interpretacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pojęcia "dobrowolności i trwałości" opuszczenia lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych,
3. - nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny,
4. - naruszania art. 10 § 1 k.p.a to jest zasady czynnego udziału skarżącego kasacyjnej w postępowaniu administracyjnym poprzez nie powiadomienie M. H. o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz nie powiadomieniu skarżącego kasacyjnie o terminie przesłuchania świadka H. H.,
5. - nieprawidłowego sporządzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadnienia wyroku z naruszaniem art. 141 § 4 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej zmierzających do wykazania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na nie obowiązującej w chwili wydawania wyroku ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zamiast na obowiązującej w tej dacie ustawie z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności zauważyć należy, że zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w oparciu o art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, ze zm.) jest kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego było więc dokonanie, oceny czy zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu i zgodnie z przepisami obowiązującym w dacie jej wydania. Do oceny legalności kontrolowanej decyzji sądy administracyjne nie mogą więc stosować przepisów prawa materialnego, czy przepisów postępowania obowiązujących w dacie wyrokowania, gdyż co należy ponownie podkreślić, zadaniem sądów administracyjnych nie jest rozstrzyganie sprawy, co do meritum, a kontrola prawidłowości decyzji podjętych przez organy administracji.

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności weszła w życie z dniem 1 marca 2015 r. z wyjątkiem art. 62, który zaczął obowiązywać z dniem 1 stycznia 2013 r. (art. 80 tej ustawy). Decyzja organu II instancji w przedmiocie wymeldowania została wydana w dniu 30 maja 2014 r., a więc przed datą wejścia w życie ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. Przepisy tej ustawy nie mogły więc stanowić podstawy do podjęcia decyzji przez organy administracji, a w dacie wyrokowania Wojewódzki Sad Administracyjny zobligowany był do oceny legalności powyższej decyzji z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dacie jej wydawania. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące niezastosowania art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jak i wadliwego zastosowania art. 15, 6 i 7 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie posiadają usprawiedliwionych podstaw.

Pozbawiony słuszności jest także zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do wykazania naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez nieprawidłowe dokonanie przez Sąd I instancji wykładni pojęć "dobrowolności i trwałości" opuszczenia lokalu mieszkalnego.

Zauważyć należy,.że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić.

Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09, LEX nr 746658). Wychodząc z tego założenia należy przyjąć, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował postanowienia art. 15 ust. 2 ustawy w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że skarżący kasacyjnie opuścił lokal położony w P. przy ul. [...] nr [...]. w sposób trwały i dobrowolny.

Z zeznań skarżącego kasacyjnie wynika, że dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal, a świadek H. H. potwierdził, że M. H. nie zamieszkuje tam od września 2012 r. Istotnym jest, że od tej daty skarżący kasacyjnie nie podjął żadnych czynności wskazujących na chęć powrotu do tego lokalu. Jedynym działaniem podjętym przez M. H. było zwrócenie się do S. H. o wydanie mu kluczy do lokalu z uwagi na wymianę zamków. Skarżący kasacyjnie nie podjął żadnych działań prawnych, w tym nie wystąpił z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że w takiej sytuacji faktycznej, przy uwzględnieniu zeznań świadka H. H., nie można przyjąć, iż opuszczenie lokalu przez skarżącego kasacyjnie nie miało charakteru dobrowolnego.

Zasadnie również Sąd I instancji zwrócił uwagę, że M. H. po opuszczeniu lokalu sukcesywnie zabierał z niego swoje rzeczy osobiste. W dacie wydawania decyzji zamieszkiwał u swojej dziewczyny i tam skoncentrowane były jego codzienne czynności życiowe. Oględziny pokoju, który wcześnie zajmował potwierdziły, że od długiego czasu nikt nie przebywa w tym pomieszczeniu (brak środków higieny osobistej, możliwości rozłożenia wersalki, brak pościeli, gruba warstwa kurzu). Powyższe potwierdza, że opuszczenie lokalu przez skarżącego kasacyjnie miało charakter trwały.

Pozbawione usprawiedliwionych podstaw są także zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Podkreślić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest wyczerpujące, jego argumentacja jasna, nie pozostawiająca wątpliwości co do tego, dlaczego skarga M. H. została oddalona. Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może natomiast stanowić środka służącego kwestionowaniu przez wnoszącego skargę kasacyjną prawidłowości stanowiska Sądu I instancji co do tego, że w sprawie nie doszło do naruszenia przez organ administracji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ani też przepisów postępowania.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., jak i art. 106 § 3 p.p.s.a.

Podkreślić należy, że skarżący kasacyjnie nie doprecyzował w skardze kasacyjnej ani w jej uzasadnieniu o brak przeprowadzenia jakich dowodów chodzi i jaki mogło mieć to istotny wpływ na wynik postępowania. Ponadto zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny może przeprowadzić jedynie dowód uzupełniający z dokumentów jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.), a co za tym idzie przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniających dowodów ma służyć wyjaśnieniu wątpliwości, a nie ustalaniu stanu faktycznego sprawy administracyjnej (wyrok NSA z 24 listopada 2016 r., I OSK 1260/15, LEX nr 2199144).

W związku z powyższym zarzuty dotyczące nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zarówno przez organy administracji jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mogły zostać uwzględnione.

Pozbawiony uzasadnionych podstaw jest także zarzut naruszania art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niepowiadomienie skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z materiałem sprawy oraz nie powiadomienie o terminie przesłuchania H. H.. Zarzut naruszenia postanowień art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków a także braku powiadomienia o terminie przesłuchania świadka może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (por. wyrok NSA z 17 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1994/14, LEX nr 2108318). Skarżący kasacyjnie nie wykazał jakich czynności procesowych nie mógł dokonać w związku z zaistnieniem powyższego uchybienia.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut dotyczący braku udziału w postępowaniu S. H., albowiem zauważyć należy, że skutecznie na tą okoliczność może powołać się jedynie strona, która bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.