Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1891/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2727/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. W. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2011 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach, decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], cofnął [...] pozwolenie na broń palną myśliwską. Powołał się na art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.). Wskazał, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] października 2010 r. Ustalił, że:

1. - wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice – Zachód, z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt VIII K 1284/10, uznano [...] winnym popełnienia czynu z art. 297 § 1 K.k. i art. 270 § 1 K.k. w zw. z art. 11 § 2 K.k., polegającego na tym, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w celu uzyskania dla siebie od Powiatowego Urzędu Pracy w Katowicach zamówienia publicznego przedłożył uprzednio przerobiony przez siebie w celu użycia za autentyczny dokument w postaci zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek z przerobioną z [...] kwietnia 2008 r. na [...] kwietnia 2009 r. datą, za co skazano go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając jej wykonanie na okres próby 2 lat, oraz wymierzono karę grzywny. Wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach, z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt VI Ka 60/11,
2. - wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu, z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt XI K 923/10, warunkowo umorzono wobec skarżącego postępowanie o szereg czynów z art. 271 § 1 i 2 K.k., polegających na poświadczeniu nieprawdy, na okres próby 2 lat,
3. - wyrokiem Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich, z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II K 566/10, uznano [...] winnym popełnienia dwóch czynów z art. 297 § 1 K.k., polegających na przedstawieniu poświadczającego nieprawdę pisemnego oświadczenia o niezaleganiu z opłacaniem składek oraz podatków, dla uzyskania zamówienia publicznego.

Organ I instancji ustalił nadto, że przeciwko [...] toczą się, przed Sądem Rejonowym Katowice – Wschód, Sądem Rejonowym w Rudzie Śląskiej i Sądem Rejonowym w Mysłowicach, postępowania karne o czyny z art. 297 § 1 K.k. i art. 271 § 1 K.k. Ponadto Prokuratura Rejonowa Katowice – Południe, w dniu [...] czerwca 2010 r., sporządziła akt oskarżenia o czyny z art. 297 § 1 K.k.

Następnie organ I instancji, przytaczając treść art. 18 ust. 1 pkt 2 oraz art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji stwierdził, że przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i wiarygodności dokumentów nie należą do katalogu przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu. Zdaniem Komendanta, cytowany przepis nie zawiera jednak katalogu zamkniętego. Uznanie skarżącego winnym popełnienia przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu oraz przeciwko wiarygodności dokumentów czyni jednak zasadnym cofnięcie pozwolenia na broń. Dopuszczał się fałszowania dokumentów z niskich pobudek. Świadczy to o świadomym lekceważeniu prawa. Te cechy osobowe skarżącego rodzą uzasadnioną obawę użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Organ argumentował, że czynów tych skarżący dopuścił się kilkakrotnie, a więc nie był to przypadek incydentalny. Ocenił, że została utracona dotychczasowa nieskazitelność skarżącego.

Za osobę o nienagannej postawie nie można uznać kogoś kto łamie określony przepisami porządek. Według organu, interes strony, przejawiający się pozostawieniem jej pozwolenia, musi ustąpić interesowi społecznemu polegającemu na dbałości o bezpieczeństwo i porządek publiczny.

[...] złożył odwołanie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwym przyjęciu, iż czyny, których popełnienie mu zarzucono, mieszczą się w katalogu przestępstw w nich wymienionych. Stwierdził, że w przypadku przestępstw, które nie zostały w tym katalogu ujęte, cofnięcie pozwolenia na broń nie może następować "z automatu", ale powinno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, mającym na celu ustalenie, czy osoba, której zamierza się cofnąć pozwolenie na broń, należy do osób, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez lakoniczne odniesienie się do materiału dowodowego, dotyczącego nieposzlakowanej opinii, jaką skarżący cieszy się w życiu zawodowym i prywatnym, brak przedstawienia dowodów świadczących, iż postawa skarżącego może wywoływać uzasadnioną obawę użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, a także brak wskazania przyczyn, dla których organ odmówił mocy dowodowej w/w opiniom na temat odwołującego się.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525, ze zm.), Komendant Główny Policji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przyjął, że przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 ma charakter obligatoryjny, co oznacza, iż organ po ujawnieniu wskazanych w nim okoliczności jest obowiązany do cofnięcia pozwolenia na broń. Wywodził, że katalog okoliczności, w tym przestępstw wymienionych w tym przepisie, ma charakter otwarty. Zdaniem Komendanta Głównego, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i przeciwko wiarygodności dokumentów, których celem jest osiągnięcie korzyści majątkowej, są bliskie przestępstwom przeciwko mieniu. Podkreślił, że są to przestępstwa kierunkowe. Do wyczerpania ich znamion konieczne jest podjęcie przez sprawcę "umyślnych oszukańczych zabiegów" w celu wyrządzenia innemu podmiotowi szkody majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd.

Zauważył, że skarżący jest skazany za popełnienie wielu przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i wiarygodności dokumentów. Toczy się przeciwko niemu wiele postępowań karnych o tego typu przestępstwa. Nie można więc mówić o jednorazowym, incydentalnym naruszeniu prawa, ale świadomym działaniu mającym na celu własny interes finansowy. Można go więc zaliczyć do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Nie można bowiem wykluczyć, że strona mająca tak lekceważący stosunek do obowiązującego prawa, nie naruszy go również w odniesieniu do broni, co stwarza uzasadnioną obawę naruszenia interesu bezpieczeństwa i porządku publicznego. Podał, iż oceny tej nie zmienia fakt posiadania pozytywnych opinii w miejscu zamieszkania i w kole łowieckim oraz prawidłowe przechowywanie broni. Nie eliminuje to bowiem zapadłych wobec skarżącego prawomocnych wyroków karnych oraz toczących się postępowań karnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu celem jej ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, przez błędną ich wykładnię. Opis naruszenia został sformułowany tak samo jak zarzut materialnoprawny podniesiony w odwołaniu. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez lakoniczne odniesienie się do materiału dowodowego, dotyczącego nieposzlakowanej opinii, jaką skarżący cieszy się w życiu zawodowym i prywatnym, brak przedstawienia dowodów świadczących, iż postawa skarżącego może wywoływać uzasadnioną obawę użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy został ustalony z wystarczającą dokładnością. Skarżący popełnił przestępstwo ujęte w rozdziale XXXVI K.k. jako przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. Przestępstwo to nie mieści się w wyliczeniu przestępstw wymienionych wprost w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji (przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu), których popełnienie nie wymaga – zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych – dowodzenia, że ich popełnienie potwierdza uzasadnioną obawę, że ich sprawcy mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Podstawowy problem prawny w rozpatrywanej sprawie sprowadzał się więc do pytania, czy popełnione przez stronę przestępstwo z art. 297 § 1 K.k., art. 270 K.k. i art. 271 K.k. stanowiło wystarczającą przesłankę do cofnięcia stronie pozwolenia na broń palną myśliwską.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, właściwy organ cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której takie pozwolenie wydano należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2- 6 cyt. ustawy. Sąd zauważył, że analiza normy art. 16 ust. 1 pkt 6 ustawy była przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II OPS 4/09. W uchwale tej stwierdzono, iż użycie słów "w szczególności", poprzedzające wymienienie osób, które zostały skazane za popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, oznacza, że co do tych osób ustawodawca sam rozstrzygnął, iż w stosunku do nich istnieje obawa sprzecznego z prawem użycia broni. Organ nie musi więc wobec tych osób przeprowadzać oceny, czy obawa rzeczywiście istnieje, gdyż oceny tej dokonał już ustawodawca w sposób wiążący. Pozwolenia na broń nie wydaje się zatem osobom wymienionym po słowach "w szczególności", ale także innym osobom, które nie były wprawdzie skazane za wymienione przestępstwa, a co do których, z innych powodów, organ ustali okoliczności wskazujące na istnienie uzasadnionej obawy, że użyją broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

Sąd uznał, że warunki osobiste sprawcy były przedmiotem oceny organu. Zdaniem Komendanta Głównego Policji, fakt posiadania pozytywnej opinii o skarżącym z jego miejsca zamieszkania oraz pozytywna opinia macierzystego koła łowieckiego nie pozwalały na jednoczesną eliminację faktu, jakim było popełnienie przez skarżącego przestępstwa umyślnego przeciwko obrotowi gospodarczemu, które kwalifikowało go jako osobę naruszającą porządek prawny, a same okoliczności związane z popełnieniem tegoż czynu też były przedmiotem analizy. Ponadto, według Sądu, wskazać należy na znaczenie społeczne i prawne popełnionego czynu oraz zbliżony charakter tego przestępstwa do przestępstw przeciwko mieniu.

W ocenie Sądu, uzasadnione jest rozumowanie, że fakt popełnienia przestępstwa, o jakim mowa w art. 297 K.k., okoliczności jego popełnienia w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz wielokrotność popełnienia przestępstwa w stosunkowo krótkim odstępie czasu, przełamują domniemanie, iż skarżący będzie użytkował broń w sposób zgodny z interesem porządku publicznego. W stosunku do osoby skarżącego istnieje zatem uzasadniona obawa, że może on użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że organy orzekające w sprawie odwołały się do zobiektywizowanych kryteriów oceny. Uznały one, że rodzaj i waga popełnionego przestępstwa – oszustwa - ma istotne znaczenie dla sfery stosunków społecznych. Innymi słowy, popełnienie przez posiadacza pozwolenia na broń myśliwską oszustwa, i to popełnianego wielokrotnie, niweczy rękojmię wymaganą od posiadacza tego pozwolenia, prowadzi do utraty statusu osoby godnej zaufania – i to nawet wtedy, gdy inne zebrane w postępowaniu dowody korzystnie o takiej osobie świadczą.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, według którego, takie zachowanie skarżącego świadczy o braku poszanowania przez niego porządku prawnego. Osoba wykazująca się takimi cechami nie powinna więc posiadać broni palnej – niebezpiecznego narzędzia, dysponowanie, którym jest ściśle związane ze sferą ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Skargę kasacyjną złożył [...] reprezentowany przez adwokata. Zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525, sprzed nowelizacji), poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na niewłaściwym przyjęciu, iż czyny, których popełnienie zarzucono skarżącemu, stypizowane w kodeksie karnym w katalogu przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu (rozdział XXXVI KK) oraz przeciwko wiarygodności dokumentów (XXXIV KK), mimo, iż nie mieszczą się w katalogu przestępstw określonych w art. 15 ust. 1 pkt 6 w/w ustawy, są przestępstwami zbliżonymi do przestępstw przeciwko mieniu, ergo, ex lege rodzą uzasadnioną obawę użycia przez skarżącego broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, podczas gdy, w przypadku przestępstw, które nie zostały w tym katalogu ujęte, przy cofnięciu pozwolenia na broń, nie można powoływać się jedynie na fakt skazania wyrokiem karnym, lecz konieczne jest wykazanie bezpośredniego związku pomiędzy popełnionym przez skarżącego czynem, za który został skazany a cechami charakteru oraz jego dotychczasowym postępowaniem, które mogłyby stworzyć obawy, że posiadacz pozwolenia na broń użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2011 r. i decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz przekazanie sprawy Komendantowi Wojewódzkiemu Policji w Katowicach celem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Komendant Główny Policji reprezentowany przez radcę prawnego. Wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącego kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, ale przesłanki stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie nie zostały stwierdzone.

Nie jest trafne sformułowane w podstawie kasacji stanowisko, według którego, czyny stypizowane w Kodeksie karnym w Rozdziale XXXIV Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów i w Rozdziale XXXVI Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, nie mieszczą się w katalogu przestępstw określonych w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.) i nie są przestępstwami zbliżonymi do przestępstw przeciwko mieniu.

Przed dalszymi rozważaniami konieczne jest spostrzeżenie, że z uwagi na wszczęcie postępowania administracyjnego w dniu [...] października 2010 r., chodzi o przepisy dotychczasowe, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicja oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. Nr 38, poz. 195).

Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i przeciwko wiarygodności dokumentów nie mieszczą się w wyliczeniu przestępstw wymienionych wprost w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy. Zasadnie jednak przyjął, że użycie w tym przepisie określenia "w szczególności" pozwala na przyjęcie, że skazanie za przestępstwo inne uprawnia do zbadania, czy skazanie to nie wywołuje uzasadnionej obawy użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Zamknięty jest zatem katalog przestępstw skutkujących wynikającą z ustawy oceną o istnieniu uzasadnionej obawy użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Otwarty jest natomiast katalog przestępstw, co do których obawa ta musi być wykazana indywidualnie w każdym przypadku. Przesłanką cofnięcia pozwolenia na broń może być również popełnienie innych przestępstw, niż wprost wymienione w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji.

Stanowisko to nie jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionowane (patrz m.in.: uzasadnienie uchwały NSA z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II OPS 4/09, ONSA i wsa 2010/1/5; wyroki NSA: z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1473/10 i z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1972/10, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).).

Wbrew zarzutowi kasacji, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował przestępstwo z art. 297 K.k., należące do zachowań godzących w obrót gospodarczy (Rozdział XXXVI K.k.), popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako zbliżone do przestępstw przeciwko mieniu. Prawidłowe funkcjonowanie obrotu gospodarczego stanowi jedną z podstaw ustroju gospodarczego państwa, umożliwiającą realizację ustrojowej zasady ochrony własności. Przedmiot ochrony unormowań Rozdziału XXXVI K.k. jest zaś zbliżony charakterem do przedmiotu ochrony Rozdziału XXXV K.k. Przestępstwa przeciwko mieniu (por. Piotr Kardas [w:] "Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278-363 K.k.", pod red. A. Zolla, Zakamycze 2006, teza 6 do art. 297; Marek Kulik [w:] "Kodeks karny. Komentarz", pod red. M. Mozgawy, LEX 2013, teza 1 do art. 297; wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 525/09 i z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1473/10, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nie odpowiada rzeczywistej treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku teza wnoszącego kasację, jakoby Sąd pierwszej instancji uznał, iż popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu skutkowało ex lege oceną o istnieniu uzasadnionej obawy użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku prawnego. W ostatnim akapicie na s. 9 uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wyraźnie stwierdził, że w przypadku innych przestępstw (innych, niż przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu), organ orzekający o cofnięciu pozwolenia na broń powinien obawę uzasadnić, odwołując się do osobowości sprawcy, jego zachowania w życiu codziennym i w społeczności, a także wszystkich okoliczności, które mogą świadczyć o jego stosunku do obowiązujących zasad społecznych i regulujących je przepisów prawnych.

Odnosząc się zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodów, według których okoliczności sprawy nie uzasadniały cofnięcia skarżącemu pozwolenia na broń, zauważyć trzeba, że w podstawie skargi kasacyjnej nie podniesiono procesowego zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz materialnoprawnego zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Można natomiast odnotować, że stanowisko Sądu tej mierze zostało wyartykułowane i jest prawidłowe. Fakt popełnienia przez skarżącego przestępstw z art. 297 § 1 K.k. oraz działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wielokrotność popełnionych czynów w krótkim odstępie czasu, kierunkowy charakter popełnionych przestępstw, dają podstawy do twierdzenia, że w stosunku do osoby skarżącego istnieje uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. zasądzono na rzecz organu zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

1. - ---------------------- 6