Uzasadnienie
Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej, działając w imieniu Naczelnej Rady Aptekarskiej, uchwałą nr [...], wydaną dnia [...] lutego 2010 r. na podstawie art. 4g ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 136 poz. 856 ze zm.) w związku z §1 pkt 1 lit. i uchwały nr V/9/2008 Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie upoważnienia Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej do załatwiania spraw w imieniu Naczelnej Rady Aptekarskiej, utrzymało w mocy uchwałę własną nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. odmawiającą wydania zaświadczenia, że dyplom z dnia [...] czerwca 1994 r. potwierdzający ukończenie przez J. U. – P. studiów w Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu im. Karola Marcinkowskiego na kierunku farmacja, potwierdza posiadanie kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej.
W uzasadnieniu organ podał, że J. U. – P. ukończyła w 1994 r. studia na kierunku farmacja i w dniu [...] czerwca uzyskała dyplom magistra farmacji. Bezpośrednio po ukończeniu studiów podjęła pracę w Aptece A. w P. i pracę tą wykonywała do dnia 16 września 2002 r. Kolejnym miejscem zatrudnienia była "R. – A." w D., w której wykonywała pracę do 31 grudnia 2003 r. Organ przytoczył treść art. 44 dyrektywy 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz. UE L 255 s. 22), według którego dokumentem potwierdzającym posiadanie kwalifikacji farmaceuty jest dyplom potwierdzający odbycie kształcenia trwającego co najmniej 5 lat obejmującego przynajmniej:
- - cztery lata kształcenia teoretycznego i praktycznego w pełnym wymiarze godzin na uniwersytecie, szkole wyższej o statucie uznanym za równorzędny lub pod nadzorem uniwersytetu,
- - sześciomiesięcznej praktyki w aptece ogólnodostępnej lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego w tym szpitalu.
Organ przeprowadził ponadto ocenę kwalifikacji J. U. – P. uprawniających do wykonywania zawodu na terenie Unii Europejskiej, biorąc pod uwagę art. 23 i 45 powołanej dyrektywy 2005/36/WE, a więc z tytułu pracy zawodowej. Analiza przebiegu pracy zawodowej w ocenie organu nie pozwalała na przyjęcie spełnienia przesłanki z art. 23 ust. 1 dyrektywy, ponieważ J. U. – P. nie była w okresie ostatnich 5-ciu lat zatrudniona nieprzerwanie przez okres 3 lat przy wykonywaniu czynności farmaceuty.
Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. U. – P..
Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] stycznia 2010 r. zarzucono organowi naruszenie art. 4g ust. 1 powołanej ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich w związku z art. 44 ust. 2 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. W uzasadnieniu skargi wskazywano, że skarżąca po trzecim roku studiów odbyła praktykę miesięczną w aptece ogólnodostępnej, a po czwartym roku studiów w aptece szpitalnej. Odbywała praktyki wakacyjne w aptece w E. w okresach – wrzesień 1992 r., sierpień i wrzesień 1993 r., lipiec i wrzesień 1994 r. Po ukończeniu studiów skarżąca odbyła dwumiesięczną praktykę w Aptece A. W ocenie skarżącej spełniła ona wszystkie przesłanki wymagane powołaną dyrektywą 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ponieważ ukończyła dłuższą niż trwająca 4 lata naukę w uniwersytecie i odbyła praktyki, których okres przekroczył ten wskazany w przepisach powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.
W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Aptekarska wniosła o jej oddalenie i podtrzymała argumenty zawarte w zaskarżonej uchwale. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wywodzono, że wakacyjne praktyki w aptece w E. odbywane były przez skarżącą poza programem studiów, a więc nie mogą być zaliczone do szkolenia wymaganego przepisami powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. W ocenie Naczelnej Rady Aptekarskiej także roczna praktyka już po zakończeniu studiów na wydziale farmacji, nie spełnia wymogów przepisów unijnych. Organ podkreślił również, że wprowadzenie sześciomiesięcznej praktyki do programu studiów farmaceutycznych dokonane zostało dopiero rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie określenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kształcenia (Dz. U. Nr 116 poz. 1004 ze zm.). Praktyka ta odbywana jest po obronie pracy magisterskiej i datą ukończenia studiów na kierunku farmacja jest data zaliczenia ostatniej, przewidzianej w planie studiów praktyki. W ocenie organu dopiero zaliczenie tej sześciomiesięcznej praktyki odbywanej po zakończeniu studiów zamyka cykl nauczania studenta zgodnie z przepisami Unii Europejskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi J. U. – P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty, skargę oddalił.
Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna ponieważ zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Sąd przyjął, że z art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady wynika, iż dokumentem potwierdzającym posiadanie kwalifikacji farmaceuty jest dyplom potwierdzający odbycie kształcenia trwającego co najmniej pięć lat i obejmującego przynajmniej:
- - cztery lata kształcenia teoretycznego i praktycznego w pełnym wymiarze godzin na uniwersytecie, szkole wyższej o statucie uznanym za równorzędny lub pod nadzorem uniwersytetu,
- - sześciomiesięcznej praktyki w aptece ogólnodostępnej lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego w tym szpitalu.
W ocenie Sądu I instancji z przytoczonego przepisu wynikało jednoznacznie, że potwierdzenie posiadanych kwalifikacji może nastąpić jedynie gdy cykl edukacyjny farmaceuty spełnia równocześnie dwie przesłanki, a mianowicie gdy kształcenie teoretyczne farmaceuty trwa co najmniej cztery lata oraz gdy jego kształcenie praktyczne w postaci praktyki w aptece trwa co najmniej sześć miesięcy. Brak którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia uprawnionemu podmiotowi poświadczenia, że dokument potwierdzający posiadane przez farmaceutę wykształcenie, odpowiada wymaganiom przepisów Unii Europejskiej.
Sąd wskazał, że w przypadku niespełnienia wszystkich wymogów w zakresie wykształcenia dla potwierdzenia posiadania kwalifikacji o których mowa w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, możliwym jest wydanie zaświadczenia w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o potwierdzenie posiadania kwalifikacji faktycznie i zgodnie z prawem wykonywała zawód farmaceuty nieprzerwanie przez co najmniej trzy lata w okresie pięciu lat poprzedzających wydanie zaświadczenia o wykonaniu zawodu (art. 23 wskazanej dyrektywy).
Sąd stwierdził, że analizując przedstawione przez skarżącą dokumenty organ prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, bowiem w ramach studiów skarżąca odbyła jedynie dwie praktyki, każda trwająca jeden miesiąc (po trzecim i czwartym roku studiów). Pozostałe praktyki, tj. wakacyjne we wrześniu 1992 r. oraz sierpniu i wrześniu 1993 r. w aptece w E., odbywane były poza programem studiów i nie mogą być zaliczone do szkoleń wymaganych przepisami wskazanej dyrektywy.
W ocenie Sądu, wymagań przewidzianych wspomnianą dyrektywą 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie spełniają także praktyki odbywane po ukończeniu studiów, tj. od lipca do września 1994 r. w E. i roczna praktyka od 1 października 1994 r. do 30 września 1995 r. w Aptece A. Sąd stwierdził, że nie zostały też spełnione przesłanki z art. 23 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 806/10, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od wyroku wniosła skarżąca J. U. – P., zaskarżając wyrok w całości. Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4g ust. 1 powołanej ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich w związku z art. 44 ust. 2 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, poprzez przyjęcie, że skarżąca nie spełnia wymogów wskazanych w art. 44 ust. 2 wskazanej dyrektywy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wywodziła, że w postępowaniu przed Naczelną Radą Aptekarską przedstawiła zarówno dokument potwierdzający 4 lata kształcenia teoretycznego i praktycznego w pełnym wymiarze godzin w uniwersytecie, jak i dokument potwierdzający praktykę w ogólnodostępnej aptece. Ostatni z dokumentów nie został jednak uznany przez organ. Skarżąca stwierdziła, że w lit. b art. 44 ust. 2 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie jest wskazane, że praktyka w ogólnodostępnej aptece lub szpitalu ma się odbywać pod nadzorem uniwersytetu. Zastrzeżone jest natomiast, że w przypadku gdy praktyka odbywa się w szpitalu, odbywać się musi pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala. Skarżąca odbywała jednak praktyki w ogólnodostępnej aptece. W przypadku takich praktyk, wspomniana dyrektywa nie nakłada obowiązku jakiegokolwiek nadzoru zewnętrznego.
Na tych podstawach skarżąca wnosiła o:
- 1) uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji
- 2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za dwie instancje.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na pytanie, czy przedłożony w sprawie dokument (dyplom ukończenia studiów), potwierdza odbycie przez skarżącą sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala, powinna uwzględniać cele dla których wprowadzono przepisy Unii Europejskiej, określające zasady uznawania kwalifikacji zawodowych, krajowe regulacje dotyczące kształcenia farmaceutów oraz udokumentowaną działalność zawodową skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z preambuły Traktatu o Unii Europejskiej wynika, iż państwa członkowskie wprowadzając wszelkie regulacje, zdecydowane są ułatwiać swobodny przepływ osób, przy zapewnieniu bezpieczeństwa swym narodom, poprzez ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, zgodnie z postanowieniami Traktatu i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Natomiast w art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wcześniej art. 39 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską) wskazano, że zapewnia się swobodę przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, a swoboda ta obejmuje zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy. Przyjmując powyższe można stwierdzić, że nadmiernie rygorystyczna wykładnia art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, mogłaby w skrajnych przypadkach stanowić ograniczenie prawa pracownika do swobodnego przepływu w ramach Unii Europejskiej, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie z własnej winy uchybiła jednemu z wymogów przewidzianych przez ten artykuł. Odwołując się pomocniczo do praktyki orzeczniczej można stwierdzić, że zauważalna jest tendencja ograniczania organów samorządu zawodowego, w kreowaniu ocen czy określona uczelnia spełnia wymagane standardy kształcenia (Uchwała NSA z 13 maja 2009 r. sygn. akt II OPS 2/08).
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca jest farmaceutą, ukończyła w Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 maja 2004 r. czteroletnie studia na kierunku farmacja w szkole wyższej i uzyskała tytuł magistra farmacji. W dniu [...] kwietnia 1997 r. uzyskała dyplom pierwszego stopnia specjalizacji w zakresie farmacji aptecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy wykładni art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady należało uwzględnić art. 12 tej dyrektywy, który stanowi, że wszelkie kwalifikacje zawodowe, które mimo iż nie spełniają wymogów dotyczących dostępu do zawodu lub jego wykonywania zawartych w przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych obowiązujących w rodzimym Państwie Członkowskim, stanowią na mocy tych przepisów podstawę do przyznania ich posiadaczowi praw nabytych, traktowane są również jako kwalifikacje zawodowe na takich samych warunkach, jak określone w ustępie pierwszym. Odnosi się to szczególnie do przypadków, kiedy rodzime Państwo Członkowskie podnosi poziom wykształcenia wymaganego, aby uzyskać dostęp do zawodu i jego wykonywania, i kiedy osoba, która uzyskała wykształcenie w poprzednio obowiązującym systemie, niespełniające wymogów nowego systemu, korzysta z praw nabytych na mocy postanowień zawartych w krajowych przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych; w takim przypadku wykształcenie uzyskane w dawnym systemie jest uznawane przez przyjmujące Państwo Członkowskie, do celu stosowania art. 13, za równoważne z poziomem wykształcenia w nowym systemie.
Przy wykładni przepisów prawa organ przyjął, że zmiana w procesie kształcenia wprowadzona w polskim systemie prawa jest podstawą do odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego posiadanie kwalifikacji. Art. 4g ust. 1 powołanej ustawy o izbach aptekarskich stanowi, że osoba, o której mowa w art. 2b ust. 1 może złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia potwierdzającego. Art. 2b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy reguluje kwalifikacje do wykonywania zawodu farmaceuty osób, które: "1) ukończyły w Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej pięcioletnie studia na kierunku farmacja w szkole wyższej, obejmujące co najmniej sześciomiesięczną praktykę zawodową w aptece, i uzyskały tytuł magistra farmacji albo 2) ukończyły w Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 maja 2004 r. czteroletnie lub pięcioletnie studia na kierunku farmacja w szkole wyższej i uzyskały tytuł magistra farmacji, (...)". Przepisy prawa polskiego gwarantują prawa nabyte kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty również osobom, które ukończyły w Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 maja 2004 r. studia na kierunku farmacja w szkole wyższej i uzyskały tytuł magistra farmacji.
Brak zatem podstaw do wykładni wykluczającej spełnienie wymogów kwalifikacyjnych ze względu na datę ukończenia studiów i uzyskania tytułu magistra farmacji. Ma to określone następstwa dla wykładni art. 44 ust. 2 wskazanej dyrektywy. Art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, stanowiąc o drugiej przesłance - przesłance "sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece lub w szpitalu pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala", nie może być interpretowany bez uwzględnienia zachowania praw nabytych w polskim systemie obowiązujących przepisów dla osób, które ukończyły studia i uzyskały tytuł magistra farmacji przed 1 maja 2004 r. Zasadnie w skardze kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię art. 44 ust. 2 lit. b wskazanej dyrektywy. Przy wykładni nie uwzględniono wykładni językowej. Należało uwzględnić, że art. 44 ust. 2 lit. b wspomnianej dyrektywy wprowadza do uregulowania spójnik "lub", który wyraża możliwą wymienność albo wzajemne wyłączenie się części zdania bądź zdań równorzędnych.
Wprowadzona druga przesłanka w art. 44 ust. 2 lit. b wskazanej dyrektywy przyjmuje, że dla potwierdzenia kwalifikacji farmaceuty konieczne jest spełnienie wymogu "sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala". Sześciomiesięczna praktyka w ogólnodostępnej aptece jest odrębną przesłanką od przesłanki, którą wyliczono po spójniku "lub", co oznacza, że w przypadku sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece nie obowiązuje nadzór oddziału farmaceutycznego "tego szpitala".
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym praktyki odbywane przez skarżącą "poza programem" studiów nie mogą być zaliczone do sześciomiesięcznej praktyki o której stanowi art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, jest niezasadne. Przyjęcie tezy, że praktyką, o której mowa w powyższym przepisie, może być tylko ta, która została wpisana do indeksu, jest sprzeczne nie tylko z brzmieniem art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ale również z celami Unii Europejskiej, określonymi m.in. w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien zważyć, że odbyta przez skarżącą praktyka wykonywana była w ogólnodostępnej aptece, tj. w miejscu na które wskazuje art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Skarżąca jest farmaceutą, ukończyła Uniwersytet Medyczny przygotowujący do wykonywania zawodu farmaceuty. Biorąc pod uwagę zdobytą specjalizację w zakresie farmacji aptecznej, jej kształcenie trwało znacznie więcej niż przewidziany w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, minimalny okres 5 lat.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10, na podstawie art. 185 §1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając ponownie sprawę ze skargi J. U. – P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty, stwierdził, że skarga jest uzasadniona.
Sąd stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie stosowania art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ dokonując wykładni art. 44 ust. 2 lit. b dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, nie wziął pod uwagę art. 12 tej dyrektywy, który jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "odnosi się szczególnie do przypadków, kiedy rodzime Państwo Członkowskie podnosi poziom wykształcenia wymaganego, aby uzyskać dostęp do zawodu i jego wykonywania, i kiedy osoba, która uzyskała wykształcenie w poprzednio obowiązującym systemie, niespełniające wymogów nowego systemu, korzysta z praw nabytych na mocy postanowień zawartych w krajowych przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych; w takim przypadku wykształcenie uzyskane w dawnym systemie jest uznawane przez przyjmujące Państwo Członkowskie, do celu stosowania art. 13, za równoważne z poziomem wykształcenia w nowym systemie".
Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien interpretować art. 44 ust. 2 lit b wymienionej dyrektywy z uwzględnieniem zachowania przez skarżącą praw nabytych w polskim systemie obowiązujących przepisów dla osób, które ukończyły studia i uzyskały tytuł magistra farmacji przed 1 maja 2004 r. Powołując się na wiążącą wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd I instancji wskazał, że wadliwe jest stanowisko organu, zgodnie z którym praktyki odbywane przez skarżącą "poza programem" studiów nie mogą być zaliczone do sześciomiesięcznej praktyki, o której stanowi art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.
W ocenie Sądu I instancji przyjęcie tezy, że praktyką, o której mowa w powyższym przepisie, może być tylko ta, która została wpisana do indeksu, jest sprzeczne nie tylko z brzmieniem art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ale również z celami Unii Europejskiej, określonymi m.in. w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien zgodnie z wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnić, "że odbyta przez skarżącą praktyka wykonywana była w ogólnodostępnej aptece, tj. w miejscu na które wskazuje art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Skarżąca jest farmaceutką, ukończyła Uniwersytet Medyczny przygotowujący do wykonywania zawodu farmaceuty. Biorąc pod uwagę zdobytą specjalizację w zakresie farmacji aptecznej, jej kształcenie trwało znacznie więcej niż przewidziany w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady minimalny okres 5 lat".
Sąd I instancji uznając, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 4g ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich w związku z art. 44 Dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 §1 pkt 1a powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrokiem z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 975/11, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] stycznia 2010 r. znak: [...] i stwierdził, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sąd I instancji orzekł ponadto w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Naczelna Rada Aptekarska. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie:
- - naruszenie art. 44 ust. 2 lit. b dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady poprzez przyjęcie, że przy wykładni art. 44 ust. 2 lit. b należy:
- a) uwzględnić art. 12 dyrektywy pomimo że art. 12 dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie ma zastosowania do art. 44 dyrektywy;
- b) przyjąć, że zawarty w art. 44 ust. 2 lit. b spójnik "lub" wyłącza w odniesieniu do sześciomiesięcznej praktyki w szpitalu nadzór oddziału farmaceutycznego "tego szpitala", co wynika z nieuzasadnionego uznania, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10 dokonał wiążącej wykładni art. 44 dyrektywy i uznał, że do tego artykułu ma zastosowanie art. 12 dyrektywy pomimo że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2011 r. zobowiązał jedynie Sąd do "zważenia, że odbyta przez skarżącą praktyka wykonywana była w aptece ogólnodostępnej, tj. w miejscu na które wskazuje art. 44 ust. 2 lit. b dyrektywy" oraz do "zważenia, że >>Skarżąca jest farmaceutą, ukończyła Uniwersytet Medyczny przygotowujący do wykonywania zawodu farmaceuty. Biorąc pod uwagę zdobytą specjalizację w zakresie apteki szpitalnej, jej kształcenie trwało znacznie więcej niż przewidziany w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE, minimalny okres 5 lat<<".
- 2. naruszenie prawa materialnego artykułu 44 ust. 2 lit. b dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przy ocenie czy dokument potwierdzający, że dana osoba posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu na terenie krajów Unii Europejskiej (art. 44 dyrektywy), mają zastosowanie przepisy dotyczące tzw. praw nabytych, czyli przepisy oceniające czy osoba legitymująca się dokumentem niespełniającym wymagań przepisów unijnych, z uwagi na posiadaną praktykę, może wykonywać zawód na terenie innych krajów Unii Europejskiej (art. 23 w związku z art. 10 i 12 dyrektywy);
W skardze kasacyjnej sformułowano ponadto alternatywny zarzut w razie przyjęcia, że Naczelny Sąd Administracji dokonał wykładni art. 44 ww. dyrektywy, a mianowicie:
- 1. naruszenia art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że artykuł ten ma charakter absolutny i "nie dozwala" na odstąpienie od wykładni zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku gdy wykładnia ta jest sprzeczna z prawem unijnym i w związku z tym:
- - nieodstąpienie od wykładni zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10 i przyjęcie, że przy wykładni art. 44 ust. 2 lit. b należy uwzględnić art. 12 dyrektywy, pomimo, że art. 12 dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie ma zastosowania do art. 44 dyrektywy;
- - nieodstąpienie od wykładni zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10 i przyjęcie, że zawarty w art. 44 ust. 2 lit. b spójnik "lub" wyłącza w odniesieniu do sześciomiesięcznej praktyki w szpitalu nadzór oddziału farmaceutycznego "tego szpitala", co powoduje po stronie Naczelnej Rady Aptekarskiej szkodę w postaci utraty wiarygodności wśród wszystkich organów właściwych dla zawodu farmaceuty w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konferencji Szwajcarskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej również "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w §2 art. 183 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Powyższy przepis znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. U. – P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 806/10, na podstawie art. 185 §1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi J. U. – P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 975/11, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] stycznia 2010r. znak: [...].
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku oparto na zarzutach sformułowanych alternatywnie. Pierwszym z nich, jest zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku, błędnej wykładni art. 44 ust. 2 lit. b dyrektywy 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz. UE L 255 s. 22). Jest to zarzut nieusprawiedliwiony, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10, dokonał już wykładni art. 44 ust. 2 lit b ww. dyrektywy wskazując m.in., że "(...) przy wykładni art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady należało uwzględnić art. 12 tej dyrektywy, który stanowi, że wszelkie kwalifikacje zawodowe, które mimo, iż nie spełniają wymogów dotyczących dostępu do zawodu lub jego wykonywania zawartych w przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych obowiązujących w rodzimym Państwie Członkowskim, stanowią na mocy tych przepisów podstawę do przyznania ich posiadaczowi praw nabytych, traktowane są również jako kwalifikacje zawodowe na takich samych warunkach, jak określone w ustępie pierwszym.
Odnosi się to szczególnie do przypadków, kiedy rodzime Państwo Członkowskie podnosi poziom wykształcenia wymaganego, aby uzyskać dostęp do zawodu i jego wykonywania, i kiedy osoba, która uzyskała wykształcenie w poprzednio obowiązującym systemie, niespełniające wymogów nowego systemu, korzysta z praw nabytych na mocy postanowień zawartych w krajowych przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych; (...)". Wskazał ponadto, że "(...) art. 44 ust. 2 lit. b wspomnianej dyrektywy wprowadza do uregulowania spójnik >>lub<<, który wyraża możliwą wymienność albo wzajemne wyłączenie się części zdania bądź zdań równorzędnych. Wprowadzona druga przesłanka w art. 44 ust. 2 lit. b wskazanej dyrektywy przyjmuje, że dla potwierdzenia kwalifikacji farmaceuty konieczne jest spełnienie wymogu >>sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala<<.
Sześciomiesięczna praktyka w ogólnodostępnej aptece jest odrębną przesłanką od przesłanki, którą wyliczono po spójniku >>lub<<, co oznacza, że w przypadku sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece nie obowiązuje nadzór oddziału farmaceutycznego tego szpitala". Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że również z preambuły Traktatu o Unii Europejskiej wynika, iż państwa członkowskie wprowadzając wszelkie regulacje, zdecydowane są ułatwiać swobodny przepływ osób, przy zapewnieniu bezpieczeństwa swym narodom, poprzez ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, zgodnie z postanowieniami Traktatu i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Z tego względu zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie jest usprawiedliwiony. Jego wykładnia, którą wywiedziono w skardze kasacyjnej, jest sprzeczna z wykładnią tego przepisu ustaloną już przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku, że artykuł ten ma charakter absolutny i nie pozwala na odstąpienie od wykładni zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. W zdaniu pierwszym ww. przepisu ustawodawca jednoznacznie stwierdził, że "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Oznacza to również, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 §1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 §1 tej ustawy (zob. np. wyrok NSA z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1311/07).
Sąd administracyjny rozpoznając sprawę sądowoadministracyjną dokonuje zarówno oceny jej stanu faktycznego, jak i prawnego. Hipotetyczny stan faktyczny zapisany w normie prawa musi zostać przyporządkowany do ustalonego stanu faktycznego konkretnej, indywidualnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10 wskazał, że zapisany w przepisie art. 44 ust. 2 lit. b powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady hipotetyczny stan faktyczny odpowiada stanowi faktycznemu ustalonemu w niniejszej sprawie. Odstąpienie od wykładni zawartej w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnione by było istotną zmianą stanu faktycznego lub prawnego, która to zmiana w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.