Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2402/12 oddalił skargę N. M. i I. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nabycie z dniem 1 lipca 2000 r. z mocy prawa przez Gminę S. nieruchomości rolnej stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,6540 ha, [...] o pow. 0,6234 ha i [...] o pow. 0,0648 ha (KW [...]).
Pismem z dnia 28 października 2011 r. N. M. i I. M. (spadkobiercy G. M.) wystąpili do Wojewody [...] o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., z uwagi na brak zawiadomienia G. M. o toczącym się postępowaniu dotyczącym jej nieruchomości.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania uznając, że N. M. i I. M. nie posiadają legitymacji czynnej do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zdaniem organu wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów mogących świadczących o tym, że to G. M., a nie Skarbowi Państwa w dniu 1 lipca 2000 r. przysługiwało prawo własności skomunalizowanego mienia.
Na powyższe postanowienie N. M. i I. M. złożyli zażalenie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że sporna nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r., nr 22, poz. 159), zgodnie z którym przejście nieruchomości na własność Państwa następowało z chwilą wyjazdu dotychczasowego właściciela.
Podstawę prawną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., stanowiły przepisy art. 1 i art.13 ust. 2-4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2001 r., Nr 57, poz. 603), zgodnie z którymi nieruchomości rolne nieprzekazane na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa do dnia 30 czerwca 2000 r., stały się z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. własnością gminy, na której się znajdują.
W ocenie Ministra powyższe oznacza, że stronami niniejszego postępowania są wyłącznie Skarb Państwa jako właściciel omawianej nieruchomości do dnia 30 czerwca 2000 r., i Gmina S., która stała się właścicielem tej nieruchomości z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. N. M. i I. M. nie wykazali bowiem, że w dniu 1 lipca 2000 r. G.M. przysługiwał jakikolwiek tytuł prawno-rzeczowy do omawianej nieruchomości, nie posiadają oni zatem legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody.
Skargę na powyższe postanowienie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. M. i I. M.. Skarżący zarzucili obu postanowieniom naruszenie art. 1 i art. 13 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez uznanie, iż w dniu 1 lipca 2000 r. nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowiła własność Skarbu Państwa i jako taka z mocy prawa stała się własnością gminy. Zdaniem skarżących organy naruszyły również art. 38 ust. 3 ustawy w dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach poprzez uznanie, że przepis ten miał zastosowanie w stosunku do matki skarżących G. M., na skutek czego z chwilą utarty obywatelstwa polskiego własność należącej do niej nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał przedmiotową skargę za niezasadną.
Sąd podzielił stanowisko Wojewody [...], który przyjmując za podstawę swojego rozstrzygnięcia bezsporną okoliczność, iż osoby wnoszące podanie – N. M. i I. M. (spadkobiercy G. M.) - nie mają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. przez Gminę S. własności nieruchomości rolnej stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0, 6540 ha, nr [...] o pow. 0, 6234 ha i nr [...] o pow. 0, 0648 ha., odmówił wznowienia tego postępowania stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Sąd wskazał, że z utrwalonego w sprawie komunalizacji orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż stronami postępowania komunalizacyjnego są - Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia, oraz gmina, która mienie to przejmuje, ponieważ postępowanie to dotyczy interesu prawnego tych podmiotów. Inne osoby natomiast mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym, gdy wykażą, że to im, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 1 lipca 2000 r. prawo własności komunalizowanego mienia, a zatem, że postępowanie komunalizacyjne jest bezprzedmiotowe, ponieważ mienie to stanowi ich własność, a nie własność Skarbu Państwa, czyli odpada zasadnicza przesłanka umożliwiająca przeprowadzenie komunalizacji.
Zdaniem Sądu organ administracji słusznie stwierdził, iż zgromadzony materiał dowodowy nie wykazuje, aby skarżący posiadali tytuł prawnorzeczowy do skomunalizowanej nieruchomości. Skarżący nie przedstawili żadnego dowodu świadczącego o tym, że to im właśnie, a właściwie to ich poprzedniczce prawnej G.M., a nie Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości.
Sąd podniósł, że z akt sprawy wynika, przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. nr 69, poz. 159), który został ujawniony w księdze wieczystej KW [...] jako jej właściciel na podstawie zaświadczenia Starostwa Powiatowego w S. z dnia 12 października 2004 r. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w dniu 1 lipca 2000 r., jak również obecnie, skarżącym czy też G. M. przysługiwał tytuł prawny do spornej nieruchomości, co oznacza, że nie posiadają oni legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. Wnioskodawcy nie legitymują się więc przymiotem strony zdolnej do wznowienia postępowania zakończonego wymienioną decyzją, w związku z tym organ pierwszej instancji zobligowany był do wydania postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., a organ drugiej instancji do utrzymania go w mocy.
Odnośnie zarzutów podniesionych w skardze, Sąd stwierdził, że w istocie sprowadzają się one do wykazania, iż przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła w dniu 1 lipca 2000 r. własności Skarbu Państwa, a zaświadczenie Starostwa Powiatowego w S. stanowiące podstawę ujawnienia własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej dotknięte było wadą prawną. Zarzuty te jednak w ocenie Sądu nie mogą być skutecznie zgłaszane w postępowaniu komunalizacyjnym, a ewentualnie w odrębnym postępowaniu. W postępowaniu komunalizacyjnym nie można bowiem dokonywać regulacji stanu prawnego nieruchomości - odmiennego od ujawnionego w księdze wieczystej. W związku z powyższym zarzuty skargi należało uznać za całkowicie niezasadne.
Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli N. M. i I. M., podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 1 i art. 13 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez uznanie, iż w dniu 1 lipca 2000 r. nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowiła własność Skarbu Państwa i jako taka z mocy prawa stała się własnością gminy, w związku z art. 38 ust. 3 ustawy w dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach poprzez uznanie, że przepis ten miał zastosowanie w stosunku do matki skarżących G.M., na skutek czego z chwilą utarty obywatelstwa polskiego własność należącej do niej nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa.
Mając na uwadze powyższe, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na zasadzie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a.
Bezspornym jest w ocenie skarżących kasacyjnie, że według stanu na dzień 1 lipca 2000 r. i dokumentów znajdujących się w zbiorze Zd. Nr [...] (dołączonym do księgi wieczystej Kw Nr [...]) właścicielką spornej nieruchomości była G. M., a więc nieruchomość ta nie mogła podlegać komunalizacji.
Wskazano ponadto, że art. 38 ust. 3 ustawy z dnia o gospodarce terenami w miastach i osiedlach nie mógł mieć zastosowania do G. M., albowiem dotyczył on jedynie osób, którym wobec uzyskania przez nie stwierdzenia narodowości polskiej służyło obywatelstwo polskie i które zachowały swój majątek należący do nich jako obywateli Rzeszy Niemieckiej w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 pkt b in fine dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Osobą taką mogłaby być jedynie matka G. M., jednakże ta nigdy z Polski nie wyjechała, a przed śmiercią przeniosła własność tej nieruchomości na swoją córkę.
Okoliczność ta winna być, zdaniem skarżących, brana pod uwagę w postępowaniu komunalizacyjnym tym bardziej, że zaświadczenie Starostwa Powiatowego w S.z dnia 9 czerwca 2004 r. nie było poprzedzone żadnym postępowaniem administracyjnym, bądź sądowym, w którym G. M. mogłaby brać udział. O samej treści zaświadczenia również nie została ona zawiadomiona. Nie można więc zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że zarzuty co do prawa własności przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 lipca 2000 r. winny być zgłaszane w odrębnym postępowaniu, gdyż postępowania takiego nie było. Co prawda w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej dla przedmiotowej nieruchomości założona była księga wieczysta Kw Nr [...], jednakże Skarb Państwa jako właściciel wpisany został do tej księgi w dniu 11 października 2004 r. W tej sytuacji obowiązkiem organu wydającego decyzję komunalizacyjną było ustalenie kto był właścicielem tej nieruchomości w dniu 1 lipca 2000 r., a więc zbadanie zgodności zaświadczenia z 9 czerwca 2004 r. z rzeczywistym stanem prawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 wskazanej ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zasada związania zarzutami skargi kasacyjnej pozostaje w związku z obowiązkiem jej wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika.
Na wstępie rozważań należy zwrócić uwagę, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono żadnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a to oznacza, że strona skarżąca nie zakwestionowała ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Ponadto nie zakwestionowano sposobu rozstrzygnięcia przez odmowę wznowienia postępowania, gdyż nie podniesiono zarzutu naruszenia stosownego przepisu postępowania administracyjnego. Nie powołano się także na przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które naruszyłby Sąd I instancji. Podstawą zaś odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. przez Gminę S. własności przedmiotowej nieruchomości, było zaistnienie przeszkody formalnej niezbędnej do uruchomienia postępowania nadzwyczajnego. Po wpłynięciu podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną właściwy organ bada czy zachodzą przesłanki formalne. Jedną z niezbędnych przesłanek formalnych jest badanie, czy podanie o wznowienie wnosi podmiot do tego legitymowany, czyli podmiot który wykaże interes prawny.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego zmierzały natomiast do wykazania, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania nie stanowiła w dniu 1 lipca 2000 r. własności Skarbu Państwa, a zatem nie mogła podlegać komunalizacji. Taki sposób sformułowania zarzutów naruszenia prawa materialnego jest niewłaściwy, gdyż skoro nastąpiła odmowa wznowienia postępowania, to organ nadzoru nie badał sprawy co do meritum, a tego dotyczą wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1 i art. 13 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Odnośnie do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej z której wynika, że według skarżących kasacyjnie ich matka G. M. była właścicielką spornej nieruchomości należy stwierdzić, że w aktach sprawy znajduje się odpis z księgi wieczystej Kw [...], w której w dziale II wpisany jest jako właściciel nieruchomości Skarb Państwa. Wpisu Skarbu Państwa dokonano w dniu 11 października 2004 r. na podstawie zaświadczenia Starostwa Powiatowego w S. z dnia 9 czerwca 2004 r. Okoliczność dokonania wpisu Skarbu Państwa w 2004 r. nie oznacza, jak uważają skarżący kasacyjnie, że wykazali aby w dniu 1 lipca 2000 r. tytuł własności przysługiwał G.M..
Nie można również podzielić poglądu prezentowanego w skardze kasacyjnej, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nadzwyczajne było ustalenie, że tytuł własności przysługiwał G. M. i badanie zgodności zaświadczenia Starosty Powiatowego w S. z dnia 9 czerwca 2004 r. z rzeczywistym stanem prawnym. Ustalenie zgodności wpisu do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do kognicji sądownictwa powszechnego. Dopiero poczynienie ustaleń w odrębnym postępowaniu co do przysługiwania tytułu własności matce skarżących mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia istnienia ich legitymacji w domaganiu się wzruszenia decyzji komunalizacyjnej.
Przywołana w skardze kasacyjnej argumentacja i orzeczenia Sądu Najwyższego na poparcie zarzutu naruszenia art.38 ust.3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach nie mogła odnieść w niniejszej sprawie skutku zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej. W postępowaniu komunalizacyjnym, a tym bardziej na etapie badania przesłanek formalnych do wznowienia postępowania komunalizacyjnego, nie bada się legalności aktu na podstawie którego nastąpiło odjęcie prawa własności.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.