Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 września 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 1076/06 oddalił skargę J. T. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Z wnioskiem o wymeldowanie J. T. dnia [...] wystąpiła jego była żona J. T. podając, że w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. J. T. nie mieszka od [...]. w lokalu nie ma także żadnych rzeczy byłego męża, nie dysponuje on kluczami od mieszkania.
Pierwsza decyzja Prezydenta Miasta P. z [...] o wymeldowaniu J. T. została uchylona decyzją Wojewody M. z [...], a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, bowiem organ odwoławczy uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie był wystarczający do oceny zasadności podjętego rozstrzygnięcia.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewoda M. utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o wymeldowaniu J. T., uznał że materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, kontroli meldunkowej z udziałem funkcjonariuszy Policji, wizji w przedmiotowym lokalu pozwoliły na stwierdzenie, że skarżący w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. nie przebywa od [...] lat. W lokalu nie ma także jego rzeczy osobistych.
Z tych powodów organy administracji publicznej uznały, że J. T. opuścił przedmiotowy lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, który twierdził, że nie opuścił lokalu dobrowolnie, lecz pod naciskiem policji i prokuratury w związku z zarzutami byłej żony o znęcanie się nad nią, organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie podjął przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw, czy to w postępowaniu o przywrócenie naruszonego posiadania, czy też w postępowaniu, które wykazałoby, że do opuszczenia lokalu został zmuszony.
Wojewoda M. stwierdził, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez skarżącego należało uznać za dobrowolne i trwałe, skoro sam skarżący przyznał, iż wyprowadził się w [...]r. z mieszkania w celu nie prowokowania awantur, a więc dał wyraz temu, iż zrezygnował z dalszego zamieszkiwania w omawianym lokalu z własnej woli. Opisaną decyzję zaskarżył J. T., zarzucając obrazę przepisów postępowania administracyjnego, która miała istotny wpływ na jej treść, a przede wszystkim: obrazę przepisu 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa, art. 8 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie za spełnienie przesłanek tej ustawy każdego opuszczenia miejsca pobytu, w tym nie mającego cech dobrowolnego, zamiast ustalenia, iż wobec braku woli opuszczenia tego lokalu przez skarżącego nie jest możliwe orzeczenie wymeldowania.
Ponadto zarzucił zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a polegający na nietrafnym przyjęciu, że J. T. od wielu lat nie zamieszkiwał i nie miał woli zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu oraz błędne ustalenie, że tylko J. T. przysługuje prawo własności przedmiotowego lokalu, podczas gdy w rzeczywistości jest on przedmiotem własności obojga małżonków T., a także naruszenie norm prawa unijnego poprzez pozbawienie właściciela prawa pobytu w jego własnym mieszkaniu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest uzasadniona, a w uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił stanowisko organów administracji publicznej rozstrzygających sprawę i stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
W ocenie Sądu, prawidłowe są ustalenia organów administracji obu instancji, że skarżący faktycznie opuścił miejsce pobytu stałego, tj. lokal nr [...] przy ul. [...] w P., a w myśl utrwalonej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, Lex nr 50123).
Na trwałość opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu wskazują zeznania wszystkich przesłuchanych świadków przed organami administracji: G. N., I. G., A. M., Z. B. i T. T., którzy zgodnie oświadczyli, że skarżący opuścił mieszkanie w [...] roku i do niego nie powrócił. Również wskazują na to ustalenia poczynione w toku kontroli meldunkowej, gdyż ze sporządzonego w dniu [...] protokołu wynika, iż w czasie kontroli nie zastano skarżącego w mieszkaniu, a zgodnie z oświadczeniem J. T. nie ma w lokalu rzeczy należących do jej męża. Sąd podkreślił, że skarżący przyznał, że wyprowadził się ze spornego lokalu w [...] roku, zabierając swoje osobiste rzeczy i później w lokalu tym nie zamieszkał.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie kwestionuje faktu wyprowadzenia się w [...]r. z miejsca pobytu stałego w lokalu mieszkalnym nr [...] przy Ul. [...] w P., a kwestionuje jedynie dobrowolność jego opuszczenia.
W tym zakresie Sąd I instancji odniósł się do dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wielokrotnie wyjaśniano, że za opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, niepublikowany).
Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, podzielił jednak stanowisko organu odwoławczego, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny.
Skarżący bowiem - po wyprowadzeniu się - przez okres ponad [...] lat nie podjął żadnych starań co do skorzystania z środka prawnego umożliwiającego mu powrót do lokalu. Innymi słowy, nie skorzystał z drogi postępowania cywilnego w celu przywrócenia naruszonego posiadania lokalu. Poza tym skarżący nie wykazał w sposób przewidziany prawem - orzeczeniem właściwego organu- iż został zmuszony do opuszczenia spornego lokalu.
Sąd uznał także, wbrew zarzutom skargi, że nie ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie fakt, że sporny lokal mieszkalny jest przedmiotem współwłasności na zasadach małżeńskiej wspólności majątkowej małżonków T., gdyż instytucja zameldowania nie rodzi żadnych skutków prawnych w sferze prawa własności. Wreszcie odnosząc się do zarzutów skargi, naruszenia prawa unijnego, Sąd stwierdził, że skarżący nie wskazał naruszonego przepisu, nadto prawa unijnego nie stosuje się w sprawach regulowanych ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J. T. reprezentowany przez uprawnionego pełnomocnika w rozumieniu art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm, dalej p.p.s.a.)
W skardze kasacyjnej zarzucono: naruszenie prawa materialnego w postaci art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 nr 87 poz. 960 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sam fakt braku podjęcia prawnych możliwości przywrócenia prawa do lokalu decyduje i jest równoznaczny z dobrowolnym opuszczeniem lokalu i tym samym uzasadnia decyzję o wymeldowaniu.
Zdaniem wnoszącego skargę, opuścił on przedmiotowy lokal ze względu na zastraszenie, eskalację konfliktu i obawą przed ewentualnymi dalszymi sprawami karnymi z wniosków J. T.. O braku dobrowolności opuszczenia lokalu zdaniem wnoszącego skargę świadczy to, że nie wyzbył się współwłasności mieszkania, a w sytuacji ostrego konfliktu, charakter dobrowolnego opuszczenia winien być oceniany na podstawie wszystkich zebranych w sprawie dowodów niezależnie od faktu podjęcia lub prawnych możliwości przywrócenia prawa do lokalu.
Z tych też powodów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i pozostawienia Sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. T. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarżący zarzucił w skardze kasacyjnej niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 15 ust 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 nr 87, poz. 960 ze zm.). W jego ocenie opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. jakkolwiek faktycznie nastąpiło [...] lat temu to nie miało przymiotu dobrowolności.
Zgodnie z art. 15 ust 2 cytowanej wcześniej ustawy w dacie rozstrzygnięcia przez organy administracyjne przepis brzmiał "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się".
Legalność decyzji dokonującej wymeldowania w trybie art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zależy od nadania właściwego znaczenia terminowi "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania".
Bezspornym jest, że skarżący w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje od [...] lat. Jego centrum życiowym jest inny lokal. Jak to ustalono w postępowaniu administracyjnym w lokalu nie ma żadnych rzeczy osobistych skarżącego. Zasadnie uznał również Sąd I instancji, że o cechach dobrowolnego opuszczenia lokalu świadczy to, że skarżący nie podjął żadnych starań aby powrócić do przedmiotowego lokalu, ani też nie wykazał w sposób przewidziany prawem iż został zmuszony do opuszczenia lokalu. Należy stwierdzić, że istotą sporu w ocenie skarżącego jest to, że posiada on prawo do przedmiotowego lokalu na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej. Ten zarzut nie mógł być jednak brany pod uwagę zarówno przy rozstrzygnięciu sprawy przez organy administracji publicznej jak i w trakcie kontroli rozstrzygnięcia sprawowanej przez Sąd I instancji.
W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedlaniu stanu faktycznego; dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny. Powyższy pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 24.02.2006 r. II OSK 561/05 Lex nr 194344 i skład rozstrzygający niniejszą sprawę w pełni go podziela.
Sąd I instancji kontrolując rozstrzygnięcie organów administracji publicznej zasadnie uznał, że rozstrzygnięcia wydano na podstawie należycie zgromadzonego materiału dowodowego, a także właściwej podstawy materialnoprawnej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 ustawy z 30.08.2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm) orzekł jak w sentencji wyroku.