Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 130/15, odrzucił skargę I. Ż.-W., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że stosownie do przepisu art. 47 § 1 p.p.s.a. - do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu.
Skarga wniesiona w przedmiotowej sprawie zawierała brak formalny w postaci braku dostatecznej liczby odpisów tego pisma procesowego. Dlatego też pismem z dnia 4 lutego 2015 r. skarżąca została wezwana o nadesłanie 55 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
W terminie otwartym do uzupełnienia braku strona skarżąca przedłożyła do akt sprawy 55 egzemplarzy pisma procesowego zatytułowanego "skarga". Każdy egzemplarz został własnoręcznie podpisany przez pełnomocnika skarżącej oraz oznaczony słowem "odpis". Treść przedłożonych pism nie jest jednak tożsama z treścią skargi np. w pismach na str. 3 wniesiono o dopuszczenie dowodów na podstawie art. 106 p.p.s.a., podczas gdy skarga takiego wniosku nie zawiera.
Dalej Sąd podkreślił, ze w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że istotą odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma.
W ocenie Sądu dostarczone przez stronę skarżącą pisma procesowe nie stanowią odpisów skargi. Nie ma bowiem tożsamości treści tych pism oraz wniesionej wcześniej skargi. Zdaniem Sądu pismo, którego treść jest bogatsza niż treść skargi, które zawiera fragmenty nieistniejące w skardze nie może zostać uznane za odpis skargi, mimo, że zostało w ten sposób nazwane przez autora skargi oraz pomimo własnoręcznego podpisu pełnomocnika strony skarżącej pod treścią pisma.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżąca nie uzupełniła braku formalnego skargi, a zatem skarga ta podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Skarżąca wywiodła dwie skargi kasacyjne od powyższego postanowienia.
W pierwszej skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez uznanie, że w sprawie nie doszło do usunięcia braków formalnych skargi, co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Sąd I instancji nieprawidłowo odrzucił skargę;
- - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi i odrzucenie jej bez zaistnienia przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Sąd I instancji nieprawidłowo odrzucił skargę;
- - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw, z art. 47 § 1 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie i nie wezwanie do uzupełnienia innego niż stanowiący podstawę pierwszego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi (dołączenia odpisów skargi) braku formalnego skargi poprzez wezwanie do poprawienia pisma - odpisów skargi podpisanych osobiście przez Skarżącego różniących się treścią od samej skargi, który to brak formalny stanowił inny niż brak dołączenia odpisów pisma - skargi - brak formalny powodujący konieczność ponownego wezwania, ewentualnie poprzez wezwanie do sprecyzowania treści skargi czy zawiera ona dodatkowe wnioski, w tym wniosek o przeprowadzenie dowodów przez sąd administracyjny na zasadzie art. 106 p.p.s.a., co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Sąd I instancji nieprawidłowo odrzucił skargę bez wezwania do usunięcia braków formalnych skargi przez jej poprawienie, tj. poprawienie nadesłanych później odpisów skargi lub sprecyzowanie treści skargi;
- - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie, tj. brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia rozważań prawnych na temat konieczności ponownego wezwania Skarżącego do ponownego uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez poprawienie skargi (jej sprostowanie lub wyjaśnienie stwierdzonych rozbieżności) lub nadesłanych odpisów skargi, co miało ten wpływ na wynik sprawy, że w przedmiotowym zakresie zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli instancyjnej.
W drugiej skardze kasacyjnej również wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez nieuzasadnione automatyczne odrzucenie skargi bez względu na specyficzne okoliczności niniejszej sprawy;
- - art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wymaganego tym przepisem wystarczającego uzasadnienia Sądu w zakresie motywów uznania zasadności odrzucenia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargi kasacyjne należało rozpoznać w granicach przytoczonych w nich podstaw.
Zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie stało się to, czy niewłaściwe wykonanie wezwania o usunięcie braku formalnego skargi skutkować musiało odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mianowicie w wyznaczonym przez Sąd Wojewódzki terminie pełnomocnik złożył 55 egzemplarzy pism, oznaczając je jako odpisy skargi. Sąd natomiast stwierdził, że złożone pisma nie stanowią odpisów skargi, gdyż nie są w swej treści tożsame z oryginałem skargi. Jak wskazał Sąd Wojewódzki złożone pisma mają treść bogatszą o fragmenty nieistniejące w skardze, m. in. zawierają wniosek dowodowy niepowołany w pierwotnej skardze. Skarżąca nie zakwestionowała oceny Sądu co do tego, że złożone pisma nie stanowią odpisów skargi, lecz podniosła zarzuty wskazujące na niezasadność zastosowanej sankcji w postaci odrzucenia skargi.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należało z autorami skarg kasacyjnych, że w okolicznościach konkretnej sprawy doszło do przedwczesnego odrzucenia skargi. Trzeba bowiem zwrócić uwagę na wyjaśnienia pełnomocnika, iż zaistniała niezgodność treści skargi i złożonych pism spowodowana była wydrukiem nieprawidłowo zapisanego w komputerze pliku po korekcie tekstu pierwotnego. Analizując kwestię braku formalnego skargi stwierdzonego w niniejszej sprawie trudno nie uwzględnić takiej sytuacji, kiedy wskutek błędu natury technicznej wydrukowana skarga w wersji ostatecznej różni się od pliku zawierającego tekst bez korekty, który następnie służył do wydrukowania odpisów. Oczywiście strona, a zwłaszcza profesjonalny pełnomocnik powinien dochować należytej staranności aby składane do sądu pisma w oryginale i ich odpisy były tożsame, jednak wystąpienie uchybień w tym zakresie nie powinno w sposób automatyczny prowadzić do sankcji procesowych. Jeżeli złożone w wyznaczonym przez sąd terminie odpisy różnią się nieznacznie w treści od oryginału, to nie jest to podstawa do odrzucenia skargi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozróżnienia wymaga sytuacja, w której braki formalne skargi nie zostały uzupełnione w ogóle, od sytuacji gdy pełnomocnik w terminie siedmiu dni – na wezwanie sądu – składa odpisy skargi, jednak czyni to w sposób częściowo wadliwy. Nadmiernym rygoryzmem procesowym byłoby zastosowanie w obu sytuacjach sankcji w postaci odrzucenia skargi. Zauważyć należy, że w myśl art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Zbyt formalistyczne byłoby identyczne potraktowanie przypadku, gdy dochodzi do nieuzupełnienia braku formalnego skargi oraz przypadku, gdy strona w sposób niewłaściwy wykonuje wezwanie sądu w zakresie uzupełnienia braków skargi. Nie ma bowiem przeszkód, aby w razie częściowo niewłaściwego wykonania wezwania w zakresie braków formalnych skargi skorzystać ponownie z trybu przewidzianego w art. 49 § 1 p.p.s.a.
W rozpatrywanej sprawie nie było bez znaczenia, że Sąd Wojewódzki po odrzuceniu skargi następnie wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wskazując, że: "pełnomocnik skarżącej nie uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, ponieważ braki te uzupełnił w przepisanym terminie. Uczynił to jednak w sposób nieprawidłowy, co skutkować musiało odrzuceniem skargi z tej przyczyny."
Powyższe stanowisko Sądu jest nie do zaakceptowania, gdyż oznacza, że strona, która uchybiła terminowi przy wykonywaniu czynności procesowej może skorzystać z wniosku o przywrócenie terminu, natomiast osoba wykonująca czynności terminowo, lecz w sposób nieodpowiadający w pełni wezwaniu sądowemu pozbawiona byłaby jakiejkolwiek możliwości naprawienia błędu. Tymczasem zastosowanie sankcji w postaci odrzucenia skargi może nastąpić, gdy strona nie uzupełni braku formalnego w wyznaczonym terminie, bądź dokona tego po upływie tygodniowego terminu lub gdy czynności uzupełniające będą bezskuteczne z uwagi na ich wadliwość. W każdej z wymienionych sytuacji stronie przysługują odpowiednie środki pozwalające na usunięcie uchybień powstałych w sposób niezawiniony. Sąd natomiast powinien podejmować działania adekwatne do każdej sytuacji procesowej.
Z tych względów w niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki powinien ponownie wezwać pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi, celem nadania jej prawidłowego biegu. Nieuczynienie tego doprowadziło do odrzucenia skargi z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Zgodzić się należało z zarzutem kasacyjnym, że dokonane przez Sąd odrzucenie skargi było przejawem zbyt rygorystycznego stanowiska, pozostającego w sprzeczności z prokonstytucyjną wykładnią przepisów procesowych. Warto zaznaczyć, że Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie zwracał uwagę w swoich orzeczeniach, że nadmierny formalizm procesowy, prowadzący do naruszenia prawa do sądu, polega między innymi na nieproporcjonalnym unormowaniu, czy stosowaniu rygorów procesowych w razie dokonania czynności w sposób wadliwy pod względem formalnym, nawet gdy czynności takich dokonał fachowy pełnomocnik. Nie chodzi przy tym o zniesienie wszelkich barier formalnych ani o lekceważenie braków w tym zakresie, ale o właściwe wyważenie interesów wymiaru sprawiedliwości i praw jednostki. (por. wyrok z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 22/11).
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.