Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wyrokiem z 22 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1180/15 w sprawie ze skargi B. T. i M. T. uchylił zaskarżone postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] umorzył postępowanie prowadzone w sprawie robót budowlanych wykonanych przy rowie melioracji szczegółowych pomiędzy działkami nr [...] oraz [...] w [...].
P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] stwierdził, że odwołanie skarżących zostało wniesione z uchybieniem terminu.
P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu, za okoliczność przesądzającą o braku winy skarżących w uchybieniu terminowi nie mógł zostać uznany brak wiedzy, że [...]. nie jest operatorem wyznaczonym w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe. W ocenie organu okoliczności podnoszone przez wnioskodawców sprowadzają się do stwierdzenia nieznajomości prawa i postępowania przed organami, a nieznajomość prawa szkodzi i nie może usprawiedliwiać niezłożenia odwołania w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że odwołanie skarżących, które wpłynęło do organu w dniu [...] kwietnia 2015 r. zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Konsekwencje oddania pisma procesowego w placówce innej niż wyznaczonego operatora pocztowego zostały przesądzone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 października 2015 r. I OPS 1/15 w której Sąd ten uznał, że oddanie przed upływem przewidzianego prawem terminu pisma procesowego w sprawie sądowoadministracyjnej, w polskiej placówce pocztowej innego operatora niż operator wyznaczony w rozumieniu art. 83 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529) nie skutkuje zachowaniem terminu w sytuacji, gdy pismo dostarczono sądowi po jego upływie.
Uchwała ta odnosi się do unormowania z art. 83 § 3 P.p.s.a., niemniej wobec tożsamości regulacji z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., wyrażone w niej stanowisko jest aktualne również w odniesieniu do oceny zachowania terminu do wniesienia odwołania w postępowaniu administracyjnym. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Skarżący nadali odwołanie w przedostatnim dniu czternastodniowego terminu przewidzianego na wniesienie odwołania, korzystając z usług [...]. We wniosku o przywrócenie terminu wskazali, że nie byli informowani o konsekwencjach wyboru tego operatora. Byli przekonani, że skoro [...] obsługuje wymiar sprawiedliwości a także wiele organów administracji "oddanie pisma w tej placówce gwarantuje dochowanie terminu". Aby ustalić znaczenie użytego w art. 57 ust. 5 pkt 2 k.p.a. terminu "operator wyznaczony" strona winna zapoznać się z treścią ustawy Prawo pocztowe - art. 178 ust. 1 stanowiącym, że za operatora wyznaczonego uznaje się w okresie trzech lat od dnia wejścia w jej życie wyłącznie P. P. S.A., a następnie z treścią art. 192 umiejscowionego w Rozdziale 14 Przepisy przejściowe i końcowe stanowiącym, że ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie zostali pouczeni przez organ I instancji o tym, że operatorem wyznaczonym w rozumieniu k.p.a. jest wyłącznie P. P. S.A. i tylko data oddania pisma w jej placówce pocztowej stanowi o dochowaniu terminu do dokonania danej czynności.
Z akt nie wynika również, aby o problematyce dochowania terminu stanowiącej przedmiot sporu w sprawie skarżący dowiedzieli się wcześniej, niż w dacie doręczenia im postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a zatem istotnie mogli oni nie mieć wiedzy o konieczności nadania odwołania za pośrednictwem P. P. S.A. w celu dochowania terminu. W ostatnich latach wielokrotnie wskazywano w mediach na wybór innego operatora pocztowego, niż P. P. S.A., do doręczania korespondencji z sądów i prokuratur. Mogło to wywrzeć wrażenie, że po pierwsze dotyczy to również organów administracji, po drugie pisma procesowe powinny być (a tym bardziej mogą być) wnoszone za pośrednictwem tego operatora pocztowego. Wprawdzie postanowienie to zostało podjęte przed wydaniem powołanej już uchwały I OPS 1/15 i dotyczy uchybienia terminu w przypadku nadania przesyłki za pośrednictwem [...], niemniej wywiedzioną w nim argumentację w zakresie przypisania stronie winy w uchybieniu terminowi w związku ze skorzystaniem z usług operatora pocztowego innego niż operator wyznaczony Sąd I instancji uznał za aktualną i mogącą mieć zastosowanie w opisywanej sprawie.
Przepis art. 9 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek. Zdaniem Sądu I instancji powyższa regulacja nakłada na organy administracji obowiązek poinformowania stron, o skutkach nadania pisma procesowego za pośrednictwem operatora innego niż P. P. S.A. w zakresie dochowania terminu przewidzianego na dokonanie danych czynności. Jeżeli zaś organy w żadnym z przesłanych stronie pism nie pouczyły jej o konsekwencji skorzystania z operatora innego niż P. P. S.A., nie mogą automatycznie stanąć na stanowisku, że strona ponosi wyłączną winę w uchybieniu terminu, zgodnie z maksymą ignorantia iuris nocet.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- I. art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) tj. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. pp.s.a. w zw. z art. 58 § 1 kpa w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 kpa w zw. z art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1529) przez uznanie, że oddanie przed upływem przewidzianego prawem terminu pisma procesowego w sprawie administracyjnej w polskiej placówce pocztowej innego operatora niż operator wyznaczony, nie skutkuje zachowaniem terminu w sytuacji, gdy pismo dostarczono organowi po jego upływie, ale stanowi uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia odwołania), przesądzającym o obowiązku przywrócenia terminu do dokonania tej czynności,
- 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 9 kpa przez uznanie, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżonym postanowieniem naruszono w/w przepis Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
B. i M. T. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 58 § 1 i art. 57 § 5 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 178 ust. 1 ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe nie jest zasadny. Artykuł 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ustanawia jako podstawową przesłankę przywrócenie terminu – przesłankę braku winy w uchybieniu ustawowego terminu dokonania czynności procesowej. O braku winy w niedokonaniu czynności z zachowaniem terminu można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie czynności stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Ustanowione zasady ogólne, a w szczególności zasada ogólna udzielania informacji o przepisach prawa, wynikających z tych przepisów prawa uprawnieniach, obowiązkach, ograniczeniach (art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego) wynika, że w postępowaniu administracyjnymi nie ma podstaw do przyjęcia obowiazywania reguły, że nieznajomość prawa szkodzi prowadząc do pozbawienia strony możliwości obrony.
W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni zasadnie wywiódł, że w okolicznościach stanu faktycznego sprawy wystąpiła przesłanka braku winy. Dla strony, gdy brak jest pełnego pouczenia w decyzji, wyprowadzenie za pośrednictwem którego z operatorów pocztowych należy nadać odwołanie jest nieczytelne. Sam organ wskazuje fakt przemawiający za tym przez powołanie się na przepisy ustawy – Prawo pocztowe, z których dopiero można wyprowadzić ustalenie operatora wyznaczonego w rozumieniu tej ustawy.
Zaskarżony wyrok nie narusza przepisów prawa. Wywiedzione zarzuty nie są zasadne. Z tego względu na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administrcyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.