Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę H.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] maja 2008 r. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o przyznaniu skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, z tytułu deportacji do pracy przymusowej do Kruglanken pow. Angerapp (obecnie Kruklanki pow. Węgorzewo) w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 powołanej ustawy.
W dniu 28 października 2008 r. wpłynął wniosek strony o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną organu. Zdaniem organu, we wniosku nie została wskazana żadna z podstaw uzasadniających wznowienie postępowania i dlatego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., odmówiono wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie organu wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie ponieważ skarżąca nie wskazała istnienia jakiejkolwiek przesłanki wymienionej w art. 145 k.p.a.
W skardze do Sądu I instancji skarżąca przytoczyła przebieg postępowań w przedmiocie przyznania jej świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji, co w jej przekonaniu pozwoliłoby na wydanie decyzji zwiększającej należne świadczenie, przewidziane w ustawie, o kwotę, która uwzględniałaby należność za okres od złożenia wniosku do daty przyznania świadczenia, to jest od 1990 r. Wskazała, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy świadczenie otrzymuje się po złożeniu wniosku, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie, co skarżąca uczyniła w 1990 r.
Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. Złożenie wniosku wszczyna postępowanie wstępne, które powinno zakończyć się załatwieniem sprawy, tj. rozstrzygnięciem przewidzianym w art. 149 k.p.a. Obowiązkiem organu, do którego wpływa wniosek o wznowienie postępowania jest zbadanie w pierwszej kolejności, czy wniosek został wniesiony przez osobę będącą stroną, czy został on złożony w ustawowym terminie oraz czy wnoszący go podmiot powołuje się na przesłanki określone w art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a. Dopiero pozytywna weryfikacja wniosku polegająca na ustaleniu zaistnienia jednej z przesłanek może skutkować wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 2 k.p.a., a następnie przeprowadzeniem przez organ postępowania, co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.
W przypadku niespełnienia którejkolwiek z przyczyn formalnych, o których mowa wyżej, organ na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania. W ocenie Sądu I instancji, ta ostatnia okoliczność zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem wniosek skarżącej o wznowienie postępowania nie zawierał okoliczności, które można byłoby uznać za przyczyny wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 § 1 i art. 145a k.p.a.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że wniosek skarżącej o wznowienie postępowania został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 23 października 2008 r. Natomiast decyzja objęta wnioskiem została jej doręczona 2 czerwca 2008 r. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Z uwagi na niewskazanie przesłanek do wznowienia postępowania nie było podstaw do badania czy dochowany został termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 145, art. 154, art. 156 k.p.a. oraz art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez potraktowanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wyrównawczego jako wniosku o wznowienie postępowania i procesowanie wyłącznie w oparciu art. 145 k.p.a. przy jednoczesnym pominięciu możliwości zastosowania art. 154 i art. 156 k.p.a. Dotyczy to także braku dokładnego uzasadnienia przyczyn, dla których odmówiono stronie wznowienia postępowania oraz rozpoznania jej sprawy w kontekście stwierdzenia nieważności lub ewentualnie zmiany czy też uchylenia decyzji ostatecznej. Z tych względów pełnomocnik fachowy strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne.
Wynika to z następujących przesłanek.
Po pierwsze, w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej podniósł zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 145, 154 i 156, które miały wpływ na wynik sprawy. Należy jednak stwierdzić, że jest to zarzut całkowicie chybiony. Wynika to z tego, że Sąd I instancji nie stosuje przepisów k.p.a. tylko kontroluje ich zastosowanie przez właściwe organy w danej sprawie. Ponadto, w tej sprawie, co zasadnie stwierdził Sąd I instancji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie prowadził przedmiotowe postępowanie w trybie tzw. nadzwyczajnym, a nie zwykłym, ponieważ zaskarżona do Sądu I instancji została decyzja w przedmiocie odmowy wznowienia danego postępowania w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. W tej sprawie strona skarżąca wystąpiła bowiem z wnioskiem z dnia 28 października 2008 r., doprecyzowanym następnie w piśmie z dnia 27 listopada 2008 r., w którym wystąpiła o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] maja 2008 r. Oznacza to, że w tym postępowaniu nadzwyczajnym właściwy organ mógł tylko orzekać w trybie unormowanym w art. 145– 152 k.p.a., biorąc pod uwagę cel instytucji wznowienia postępowania, kompetencję właściwego organu do ponownego rozpoznania jak i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej już decyzją ostateczną, pod kątem oceny wad kwalifikowanych określonych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. w zw. z art. 149 k.p.a.
Po drugie Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że w tym nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym właściwy organ jest zobowiązany w pierwszej kolejności zbadać czy podmiot, który wnosi o wznowienie postępowania powołuje się w tym zakresie na przesłanki z art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a. Oznacza to, że dopiero pozytywna ocena wniosku strony, która polega na ustaleniu wystąpienia jednej z powyższych przesłanek, skutkuje wydaniem na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania oraz następnie przeprowadzeniem stosownego postępowania co do przyczyny wznowienia i rozstrzygnięcia danej sprawy co do istoty.
Natomiast tak jak w przedmiotowej sprawie, jeżeli nie powołano żadnych przesłanek do wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 k.p.a., to właściwy organ musi wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a.. Wniosek strony skarżącej o wznowienie postępowania nie powoływał bowiem żadnej przesłanki, którą można uznać za przyczynę wznowienia postępowania w świetle dyspozycji art. 145 § 1 i art. 145 § 1a k.p.a. Dotyczył bowiem tylko uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2008 r. z tej przyczyny, iż zdaniem strony skarżącej przedmiotowe świadczenie powinno być naliczone od daty złożenia wniosku w tej sprawie, tj. już od 1990 r., a nie dopiero od daty wydania ostatecznej powyższej decyzji w świetle art. 5 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Jest oczywiste, że nie jest to żadna z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a. do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną.
Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu strony skarżącej adwokatowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258–261 p.p.s.a.