Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 499/13, oddalił skargę C. R. na uchwałę Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia prawa wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego i odmowy wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych i przyznał na rzecz pełnomocnika skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych uchwałą z dnia [...] września 2011 r. nr [...] – na podstawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 144 poz. 1529 ze zm.) - odmówiła C. R. stwierdzenia prawa wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego i dokonania wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych.
W uzasadnieniu organ wskazał, że C. R. złożyła wniosek o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych, opatrzony datą 10 marca 2009 r., który wpłynął do organu w dniu 13 marca 2009 r. Z zawartych we wniosku informacji wynika, że wnioskodawczyni uzyskała tytuł magistra inżyniera technologii żywności w dniu [...] kwietnia 1981 r. na A., następnie [...] listopada 2003 r. uzyskała pierwszy stopień specjalizacji (mikrobiologia). W toku postępowania wnioskodawczyni oświadczyła, że jej staż pracy w diagnostyce laboratoryjnej wynosi 9 lat i wskazała, że w dacie wejścia w życie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej pracowała w P. na stanowisku młodszego asystenta oraz miała rozpoczętą specjalizację z mikrobiologii lekarskiej (październik 2000).
Organ podniósł, że wobec wnioskodawczyni należy zastosować przepisy obowiązujące w chwili złożenia wniosku, w tym art. 7 ust. 1, zgodnie z którym "diagnostą laboratoryjnym jest osoba, która: 1) ukończyła studia wyższe na kierunku analityka medyczna i uzyskała tytuł zawodowy magistra lub 2) ukończyła studia wyższe na kierunkach: a) biologia lub farmacja i uzyskała tytuł zawodowy magistra, b) chemia lub biotechnologia i uzyskała tytuł zawodowy magistra lub magistra inżyniera, c) weterynaria i uzyskała tytuł zawodowy lekarza weterynarii - oraz odbyła kształcenie podyplomowe, o którym mowa w art. 7a, potwierdzone egzaminem, albo uzyskała specjalizację I lub II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie analityki klinicznej, diagnostyki laboratoryjnej, mikrobiologii lub toksykologii, lub (...) 6) posiada pełną zdolność do czynności prawnych;
7) posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu diagnosty laboratoryjnego". Organ stwierdził, że na mocy obowiązującej ustawy tytuł magistra inżyniera technologii żywności nie uprawnia do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego. Podkreślił, że ani doświadczenie zawodowe, ani studia podyplomowe z mikrobiologii, nie mogą obecnie przesądzić o stwierdzeniu prawa do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego. Jednocześnie Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych zaznaczyła, że w dniu wejścia w życie pierwotnej ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o diagnostyce laboratoryjnej (Dz. U. Nr 100, poz. 1083), tj. w dniu 2 października 2001 r., wnioskodawczyni wprawdzie spełniała łączne warunki w niej wymienione dotyczące nabycia uprawnień do uzyskania wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych, jednak w odpowiednim czasie nie złożyła wniosku o wpis na listę.
Organ podkreślił też, że wnioskodawczyni spełniała wymagania przewidziane ustawą o diagnostyce laboratoryjnej w jej wersji wprowadzonej ustawą z dnia 28 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U., nr 171, poz. 1663), zawarte w art. 7 ustawy. Jednak przepis art. 7 pkt 2 i 3 został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją w wyroku z dnia 23 czerwca 2005 r. (sygn. akt K 17/04) i na podstawie tego wyroku utracił moc obowiązującą z dniem 29 czerwca 2006 r. Organ wskazał, iż aktualnie nie ma możliwości zastosowania wobec wnioskodawczyni ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od dnia 17 października 2003 r. do dnia 29 czerwca 2006 r.
Skargą C. R. zaskarżyła powyższą uchwałę podnosząc, że spełnia wszystkie ustawowe kryteria pozwalające na stwierdzenie prawa wykonywania zawodu diagnosty i wpis na listę diagnostów laboratoryjnych. Wskazała, że czynności diagnosty laboratoryjnego faktycznie wykonywała w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej, zgodnie z art. 73 tej ustawy stała się więc diagnostą laboratoryjnym z mocy prawa. W ocenie skarżącej, skoro nabyła uprawnienia diagnosty laboratoryjnego już w momencie wejścia w życie ustawy, to odmowa wpisu na listę diagnostów była błędna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że skarga jest niezasadna. Sąd podniósł, że ustawa o diagnostyce laboratoryjne zawiera zamknięty katalog studiów wyższych, po ukończeniu których można ubiegać się o stwierdzenie prawa wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego oraz o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych, a należą do nich jedynie: analityka medyczna, biologia, farmacja, chemia, biotechnologia, weterynaria. Z akt sprawy wynika natomiast, że C. R. ukończyła studia wyższe na Wydziale [...] na A. i uzyskała tytuł magistra inżyniera technologii żywności. Nie budzi wątpliwości, że na podstawie przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku przez skarżącą tytuł taki nie uprawniał do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego, uchwale Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych nie można zatem zarzucić naruszenia prawa.
Za niezasadny uznać należy także, zdaniem Sądu, zarzut wskazujący, że zaskarżona uchwała jest błędna, bowiem skarżąca nabyła z mocy prawa uprawnienia diagnosty laboratoryjnego w dniu wejścia w życie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej. Ustawa w jej pierwotnym brzmieniu umożliwiała uzyskanie prawa wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego również osobom, które ukończyły studia wyższe na innych kierunkach aniżeli wymienione w art. 7 ust. 1 pkt 1, a które wykonywały czynności diagnosty laboratoryjnego. W myśl przepisu przejściowego zawartego w art. 73 tej ustawy "osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy spełniają łącznie następujące warunki: 1) ukończyły studia wyższe;
- 2) spełniają wymogi, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2-6;
- 3) udzielają lub udzielały świadczeń zdrowotnych związanych z badaniem diagnostycznym, w tym z analityką medyczną, w rozumieniu ustawy o zakładach opieki zdrowotnej;
- 4) wykonują lub wykonywały świadczenia zdrowotne, o których mowa w pkt 3, w wyodrębnionych organizacyjnie jednostkach utworzonych i utrzymywanych w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia - stają się diagnostami laboratoryjnymi w rozumieniu tej ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2". Zgodzić się należy ze skarżącą, że w dacie wejścia w życie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej spełniała przesłanki określone w powołanym art.
- 73. Jednakże należy zwrócić uwagę, że, jak stanowił art. 74, osoby, które do dnia wejścia w życie ustawy spełniły warunki, o których mowa w art. 73, mogły ubiegać się o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych, ale jedynie w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy. C. R. takiego wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych we wskazanym okresie jednak nie złożyła.
Jak słusznie zauważył organ, C. R. spełniała również przesłanki określone w art. 7 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 171, poz. 1663), który stanowił wówczas, iż "diagnostą laboratoryjnym jest osoba wpisana na listę diagnostów laboratoryjnych, która ma pełną zdolność do czynności prawnych, posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu diagnosty laboratoryjnego, wykonuje zawód w laboratorium oraz spełnia jeden z warunków: 1) ukończyła studia wyższe na kierunku analityka medyczna i uzyskała tytuł zawodowy magistra, 2) ukończyła studia wyższe na kierunku innym niż określony w pkt 1, przydatnym do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego, i uzyskała tytuł zawodowy magistra oraz w ramach kształcenia podyplomowego uzyskała kwalifikacje zawodowe w zakresie analityki medycznej potwierdzone egzaminem, 3) ukończyła studia wyższe na kierunku innym niż określony w pkt 1 i uzyskała na dotychczasowych zasadach specjalizację I lub II stopnia w dziedzinie mającej zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej (...)".
Jednak przepisy art. 7 pkt 2 i 3 wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2005 r. sygn. akt K 17/04 zostały uznane za niezgodne z Konstytucją i na mocy tego wyroku utraciły moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2006 r. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego wprowadzona została kolejna zmiana art. 7 ustawy. Na mocy ustawy z dnia 23 czerwca 2006 r. o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. nr 117 poz. 790) przepis ten uzyskał takie brzmienie, jakie obowiązywało również w dacie złożenia wniosku przez skarżącą i miało zastosowanie w niniejszej sprawie.
Sąd zauważył też, że w ustawie z 23 czerwca 2006 r. w art. 3 ustawodawca wprawdzie przewidział, iż osoby posiadające prawo wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego w dniu jej wejścia w życie zachowują to prawo, jednakże skarżąca takiego prawa nie posiadała, bowiem nie złożyła wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych ani w terminie określonym w art. 74 ustawy w jej pierwotnym brzmieniu, ani też nie złożyła wniosku w okresie obowiązywania art. 7 w korzystnym dla niej brzmieniu, nadanym ustawą z 28 sierpnia 2003 r.
Skargą kasacyjną C. R. zaskarżyła powyższy wyrok w części oddalającej skargę, zarzucając mu naruszenie:
- 1) art. 74 w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej w brzmieniu pierwotnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1083), polegające na uznaniu, że osoby, które nie złożyły wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy nie stają się z mocy prawa diagnostą laboratoryjnym w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej;
- 2) art. 74 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegającą na uznaniu, że zasada ochrony praw nabytych nie obejmuje osób, które z mocy prawa stały się diagnostą laboratoryjnym w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej, lecz nie złożyły wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy;
- 3) art. 74 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegającą na uznaniu, że wolność wykonywania zawodu może być uzależniona od złożenia w ustawowym terminie wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych za postępowanie kasacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd może odnieść się do tych zarzutów, które przytoczone są w podstawach kasacyjnych jako zarzuty naruszenia wskazanych przepisów prawnych.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela.
Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej w brzmieniu obowiązującym na dzień podjęcia zaskarżonej uchwały, osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy spełniają łącznie następujące warunki: 1) ukończyły studia wyższe, 2) spełniają wymogi, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2-6, 3) udzielają lub udzielały świadczeń zdrowotnych związanych z badaniem diagnostycznym, w tym z analityką medyczną, w rozumieniu ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, 4) wykonują lub wykonywały świadczenia zdrowotne, o których mowa w pkt 3, w wyodrębnionych organizacyjnie jednostkach utworzonych i utrzymywanych w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia - stają się diagnostami laboratoryjnymi w rozumieniu tej ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że jeżeli osoba ubiegająca się o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w trybie, o którym mowa w ust. 1, w dniu wejścia w życie ustawy, nie wykonywała świadczeń zdrowotnych, o których mowa w ust. 1 pkt 3, od ponad 2 lat, licząc od dnia wejścia w życie ustawy, osoba ta musi udokumentować, że wykonywała te świadczenia nieprzerwanie przez okres 5 lat i nie nabyła uprawnień emerytalnych.
Stosownie natomiast do treści art. 74 omawianej ustawy, osoby, które do dnia wejścia w życie ustawy spełniły warunki, o których mowa w art. 73, mogą ubiegać się, w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych. Podjęcie przez Krajową Radę Diagnostów Laboratoryjnych, tj. organu prowadzącego listę diagnostów laboratoryjnych, w drodze uchwały decyzji o wpisie następuje na wniosek osoby zainteresowanej (art. 8 ww. ustawy).
Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że skarżąca C. R. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej, tj. w dniu 3 października 2001 r., spełniała warunki określone w art. 73 tej ustawy. Miała zatem ona możliwość uzyskania wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych, jednak w odpowiednim czasie, tj. w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ww. ustawy nie złożyła wniosku o wpis na listę. Słusznie zatem w tych okolicznościach Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych zaskarżoną uchwałą odmówiła stwierdzenia prawa wykonywania przez skarżącą zawodu diagnosty laboratoryjnego i odmówiła skarżącej wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych.
Odnośnie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 74 w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej wskazać natomiast należy, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej Sąd I instancji nigdzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie stwierdził w kontekście tych przepisów, że osoby, które nie złożyły wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy nie stają się z mocy prawa diagnostą laboratoryjnym. Sąd ten uznał natomiast, że w związku z niezłożeniem wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w terminie określonym w art. 74 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej, skarżąca nie uzyskała prawa wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego.
Z powyższym stanowiskiem Sądu I instancji należy się zgodzić. Możliwość wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego uzyskanego w trybie art. 73 omawianej ustawy została bowiem uzależniona od złożenia w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych (art. 74). Powyższe oznacza, że samo spełnienie przez skarżącą warunków z art. 73 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej i stanie się z mocy prawa diagnostą laboratoryjnym w rozumieniu ustawy, nie uprawniało jej do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego, pomijając oczywiście określony w art. 77 ustawy dwuletni okres od dnia wejścia w życie tej ustawy, w którym mogła ona wykonywać ten zawód samodzielnie. Z zawartych w Rozdziale 2 przedmiotowej ustawy przepisów regulujących tryb uzyskania uprawnień do wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej wynika, że wykonywanie zawodu diagnosty laboratoryjnego jest uzależnione od stwierdzenia na wniosek zainteresowanego, w drodze uchwały przez Krajową Radę Diagnostów Laboratoryjnych, prawa wykonywania zawodu i wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych.
Spełnienie przez skarżącą wymagań określonych w art. 73 omawianej ustawy oraz niezłożenie przez nią wniosku o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych w terminie określonym w art. 74 i w konsekwencji nieuzyskanie przez nią wpisu na listę diagnostów laboratoryjnych oraz prawa do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego powoduje sytuację, w której stała się ona diagnostą laboratoryjnym na mocy art. 73 ale nie może wykonywać czynności diagnostyki laboratoryjnej czyli wykonywać zawodu diagnosty laboratoryjnego.
Nie można zgodzić się również z zarzutami, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 74 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej nie da się pogodzić z art. 2 Konstytucji RP i zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą wolności wykonywania zawodu z art. 65 ust. 1 ww. ustawy zasadniczej. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w art. 74 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej zachowano prawo do wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego wraz z poszanowaniem praw słusznie nabytych osobom, które w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej spełniały warunki określone w art. 73 tej ustawy, właśnie poprzez umożliwienie im ubiegania się w ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy o wpis na listę diagnostów laboratoryjnych. Podkreślenia wymaga przy tym, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2005r., sygn. akt K 17/04, że wolność wykonywania zawodu nie ma charakteru absolutnego i może być poddana reglamentacji prawnej w szczególności wtedy, gdy chodzi o uzyskanie prawa wykonywania określonego zawodu, wyznaczenie sposobów i metod (ram) wykonywania zawodu, a także określenie powinności wobec państwa czy samorządu zawodowego.
W wyroku tym stwierdzono, że skoro celem ustawowej reglamentacji dostępu do zawodu diagnosty laboratoryjnego jest ochrona zdrowia publicznego, to kształtując dostęp do zawodu diagnosty ustawodawca jest zatem nie tylko uprawniony, ale wręcz zobligowany do takiego określenia kryteriów limitujących dostęp do tego zawodu, które będą gwarantować osiągnięcie tego celu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.