Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 217/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę P.M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż na wniosek [...] w D. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], podjętą z upoważnienia Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej, orzeczono o wymeldowaniu P.M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., dalej: ustawa o ewidencji ludności), W motywach organ administracji podał, że najemcą przedmiotowego lokalu był Z.M., wobec którego wyrokiem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] orzeczono eksmisję.
Natomiast P.M. nie przebywa w lokalu od dnia 1 listopada 2011 r., kiedy to został aresztowany. Zdaniem organu I instancji pobyt w zakładzie karnym nie może być przeszkodą w orzeczeniu o wymeldowaniu, a wobec eksmisji Z.M. nie ma on możliwości powrotu do przedmiotowego lokalu, gdyż prawa do zamieszkiwania w nim wywodził od ojca.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył P.M.
Pismem z dnia 27 lutego 2012 r. P.M. poinformował, że z przedmiotowego lokalu nie wymelduje się dobrowolnie, ponieważ "nie zostanie bez dachu nad głową". Dodał, że w mieszkaniu przy ul. [...] w D. zamieszkiwał przez około 15 lat do chwili aresztowania, tj. do dnia 1 listopada 2011 r.
Organ I instancji na zlecenie organu odwoławczego uzupełnił materiał dowodowy w sprawie, przesłuchując świadków. Pismem z dnia 31 maja 2012 r. Zastępca Dyrektora Aresztu Śledczego w S. poinformował, że P.M. został zatrzymany w dniu 1 listopada 2011 r. w D. przy ul. [...].
Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] Wojewoda Śląski utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się. Wskazał, że organy administracji publicznej nie badają, czy spełniona została przesłanka utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, lecz jedynie ustalają, czy nastąpiło zdarzenie polegające na opuszczeniu przez osobę lokalu w sposób dobrowolny i trwały bez dokonania wymeldowania się. Podstawą dokonania czynności wymeldowania jest zatem sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu.
Podkreślił, że, wydając rozstrzygnięcie w kwestii wymeldowania, organ w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy dana osoba pod wskazanym adresem zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Podkreślono, że miejsce stałego pobytu osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Zamieszkiwanie w lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno więc łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1372/10). Zgodne z prawem jest zatem wymeldowanie z lokalu osoby faktycznie w nim nieprzebywającej.
Ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1491/10). Niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu wyżej omawianego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przepis art. 15 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy, nie ogranicza jednak wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki. Jeżeli działanie takie było bezprawne, stronie służą roszczenia mające doprowadzić do przywrócenia posiadania mieszkania i usunięcia przeszkód do zamieszkiwania. Stwierdzenie, że osoba zmuszona do wyprowadzki podjęła kroki w tym kierunku, może uzasadniać przyjęcie, że w istocie nie doszło do opuszczenia miejsca zamieszkania.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ wskazał, że poza sporem pozostaje okoliczność, że odwołujący opuścił lokal przy ul. [...] w D. w dniu 1 listopada 2011 r. w związku z zatrzymaniem i doprowadzeniem do Aresztu Śledczego w S. Ponadto, zdaniem organu, z uwagi na okoliczności przedmiotowej sprawy należy ocenić opuszczenie przedmiotowego lokalu przez P.M. jako dobrowolne. Ocena taka wynika z faktu, iż opuszczenie mieszkania nastąpiło w związku z zatrzymaniem, które było konsekwencją popełnionego przez ww. przestępstwa. Opuścił on więc sporny lokal w wyniku własnych bezprawnych działań. Kwestia, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne, ma znaczenie, kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych osób. Ponieważ opuszczenie mieszkania przez odwołującego było następstwem zawinionych przez niego działań, tym samym musi być uznane za dobrowolne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 579/11).
Organ odwoławczy uznał, że w sytuacji osoby czasowo przebywającej pod innym adresem (w niniejszej sprawie jest to pobyt odwołującego w zakładzie karnym) badanie przesłanek do wymeldowania musi z istoty okoliczności dotyczyć nie kwestii aktualnego przebywania lub nieprzebywania w miejscu zameldowania, lecz kwestii możliwości wskazania miejsca stałego zameldowania jako tego, gdzie koncentrują się sprawy podmiotu. O utrzymaniu związków z miejscem zameldowania muszą w takiej sytuacji świadczyć inne okoliczności niż proste zamieszkiwanie w lokalu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 13 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 1321/10). W niniejszej sprawie żadne związki, ani faktyczne, ani prawne, nie łączą P.M. z przedmiotowym lokalem.
Odwołujący nie ma w lokalu swoich rzeczy, które zgodnie z zeznaniami M.S. (protokół z dnia 11 czerwca 2012 r.) zostały przez nią ze spornego lokalu zabrane. Brak jakichkolwiek rzeczy należących do P.M. potwierdza również załączony do akt sprawy protokół eksmisji z dnia 28 listopada 2011 r., z którego wynika, że mieszkanie zostało całkowicie opróżnione. Nie dysponuje on też żadnym tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu, a jego powrót do mieszkania, z uwagi na zawarcie umowy najmu z nowymi lokatorami, uznać należy za niemożliwy (ustalenia organu potwierdzają, że w lokalu przy ul. [...] w D. zamieszkali na podstawie umowy najmu nowi lokatorzy).
W związku z powyższym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy meldunkowej nie ma znaczenia oświadczenie P.M. o zamiarze uregulowania zadłużenia mieszkania i regularnego opłacania czynszu, bowiem wpis o zameldowaniu – zgodnie z utrwaloną doktryną i przyjętą linią orzecznictwa sądów administracyjnych – ma charakter czynności materialno-technicznej i sam w sobie nie ustala praw czy obowiązków dla osoby zameldowanej, w szczególności nie rodzi uprawnień do lokalu, w którym następuje zameldowanie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 22 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 76/11).
Ponadto, osadzenie w zakładzie karnym czy też aresztowanie nie oznacza, że wobec tej osoby nie może być prowadzone postępowanie meldunkowe zakończone decyzją o wymeldowaniu. Wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego nie oznacza również, że wymeldowany staje się bezdomny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 457/08). Ewidencja ludności ma bowiem jedynie charakter rejestracyjny, jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego – miejsca pobytu osoby (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 83/11).
Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego P.M., wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że nie dotyczył go wyrok orzekający eksmisję i pod adresem stałego zameldowania przebywał do czasu aresztowania, nie wiedząc o zadłużeniu z tytułu czynszu. Stąd też, zdaniem skarżącego, nie opuścił lokalu dobrowolnie, a decyzja o wymeldowaniu skazuje go na bezdomność.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i uznając zarzuty skargi za bezpodstawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniesioną skargę stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd podkreślił, że mimo rozbieżności we wskazaniu przez świadków daty opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, to bezsporne jest, iż skarżący od dnia 1 listopada 2011 r. przebywa w zakładzie karnym, a jego aresztowanie w tym dniu nastąpiło w innym lokalu niż miejsce stałego zameldowania. Z akt sprawy wynika, że koniec orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności przypada na dzień 7 grudnia 2014 r.
Jest także poza sporem, w ocenie Sądu, że przywołany wyżej wyrok orzekający eksmisję nie dotyczył skarżącego. Dołączony do akt protokół eksmisji, wykonanej przez komornika sądowego w dniu 28 listopada 2011 r., a więc już po aresztowaniu skarżącego, potwierdza że lokal został otwarty przez wynajmującego, tj. [...] w D., co koreluje z treścią zeznań świadków, że po jego opuszczeniu przez Z.M. lokal był otwarty i stanowił melinę pijacką. Podczas czynności komorniczych obecna była konkubina skarżącego, M.S., która zabrała resztę przedmiotów do niego należących. Taki stan rzeczy prawidłowo organy obydwu instancji zakwalifikowały jako trwałe opuszczenie lokalu przez skarżącego, bowiem nie przebywa w nim i nie ma tam żadnych jego rzeczy, a powrót do niego jest niemożliwy wobec utraty uprawnień do przebywania w lokalu, które miały charakter pochodny, wywodzony z prawa najmu przysługującego ojcu skarżącego.
Uprawnienia te wygasły jednak z datą uprawomocnienia się wyroku orzekającego eksmisję Z.M., co rodziło też skutek w postaci utraty praw w postaci użyczenia lokalu skarżącemu. Przedmiotowy lokal został wynajęty innym osobom, a nawet fakt spłaty zadłużenia z tytułu czynszu, nie może rodzić skutku prawnego w postaci odwrócenia efektów prawomocnego wyroku eksmisyjnego, powodującego definitywną utratę prawa do przebywania w lokalu. Okoliczności obiektywne w postaci aresztowania skarżącego i opróżnienia lokalu z jego rzeczy powodują więc, że bez prawnego znaczenia jest fakt, że wyrok Sądu Rejonowego w D. nie dotyczył skarżącego. Nie legitymując się żadnym tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu, skarżący nie może tam powrócić po opuszczeniu zakładu karnego. Stąd też w dacie orzekania przez organy administracji obydwu instancji, brak było podstaw do żądania, aby wnioskodawca, tj.. [...] w D. legitymował się wyrokiem sądu powszechnego w sprawie eksmisji skarżącego z przedmiotowego lokalu.
Istotny jest bowiem cel ewidencji ludności, określony w art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten przesądza, że ewidencja ludności polega na rejestracji o miejscu pobytu osób, a więc służy gromadzeniu informacji co do stanu faktycznego. Obowiązek meldunkowy służy bowiem prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. W tym celu organ gminy jako prowadzący ewidencję ludności jest zobligowany do utrzymania jej aktualności. Stąd też ustawodawca wyposażył ten organ w kompetencje orzekania o wymeldowaniu osób, które opuściły miejsce stałego zamieszkiwania bez dopełnienia powinności wymeldowania. Osoby pozbawione wolności nie są zwolnione od obowiązku meldunkowego. Wyjaśnić też przyjdzie, że wydanie decyzji o wymeldowaniu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy, nie następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego i jej wydanie jest obligatoryjne w razie spełnienia przesłanek ustawowych.
W niniejszej sprawie zaistniały zaś przesłanki do wymeldowania skarżącego, gdyż opuszczenie przez niego lokalu ma charakter trwały. Zatem dalsze zameldowanie w nim nie stwierdza stanu zgodnego z rzeczywistością, czyli jest fikcyjne. Stąd też wydanie decyzji o wymeldowaniu służy celowi ewidencji, czyli dostosowaniu jej do zgodności ze stanem faktycznym.
Następnie, Sąd I instancji wskazał, że w postępowaniu administracyjnym dochowano gwarancji procesowych skarżącego, bowiem doręczono mu odpisy protokołów przesłuchania świadków oraz innych dokumentów, złożonych przez wnioskodawcę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył także, że bez znaczenia jest fakt, iż skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, lecz na skutek aresztowania, bowiem zasadnie wskazał organ odwoławczy, że ponosi on konsekwencje własnych działań. Z faktu zameldowania skarżący nie może też wywodzić uprawnień do lokalu, gdyż nie był jego najemcą. W toku postępowania o wymeldowanie organy administracji nie orzekają też o przydzieleniu innego lokalu. Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych po opuszczeniu przez skarżącego zakładu karnego następuje na odrębnych zasadach.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył P.M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż bez znaczenia jest fakt, że skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, lecz wskutek aresztowania, bowiem ponosi on konsekwencje własnych działań oraz prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez orzeczenie w sposób dowolny i nieustalenie woli skarżącego zamieszkiwania w spornym lokalu.
W rozwinięciu zarzutów skarżący wskazał, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3169/00). W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że skarżący w dniu 01 listopada 2011 roku został aresztowany, co w konsekwencji doprowadziło do opuszczenia lokalu przez skarżącego bez woli i zamiaru jego opuszczenia.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu administracyjnego pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 roku, sygn. akt V SA 1496/00). Niewątpliwie z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, iż sporny lokal stanowił dla P.M. miejsce koncentracji życiowych interesów. W mieszkaniu tym skarżący zaspokajał i realizował wszystkie podstawowe funkcje życiowe. W lokalu tym trzymał również wszystkie swoje rzeczy osobiste.
W ocenie skarżącego nieprzebywanie w lokalu, będące następstwem aresztowania, nie może być traktowane jako dobrowolne opuszczenie lokalu i okoliczność ta w przedmiotowej sprawie ma istotne znaczenie. Skarżący nadto wyraził wolę powrotu do miejsca swego zameldowania oraz zainteresowanie jego losem, bowiem podał chęć spłaty zadłużenia czynszowego. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż dba on o utrzymanie kontaktu ze spornym lokalem, traktuje go w dalszym ciągu jako centrum własnych spraw życiowych oraz podjął działania świadczące o zainteresowaniu jego losem. Tym samym pomimo przebywania w areszcie śledczym skarżący dopełnił obowiązkowi potwierdzenia woli przebywania w przedmiotowym lokalu.
Zdaniem skarżącego, zarówno organy prowadzące postępowanie, jak i Sąd I instancji, w ogóle nie uwzględniły jego woli w zakresie chęci przebywania w mieszkaniu położonym w D. przy ul.. [...]. Ocena materiału dowodowego w zakresie braku uwzględnienia woli skarżącego została przeprowadzona w sposób dowolny. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów jasno wynika brak spełnienia przesłanki dobrowolności w zakresie opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwana "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania (choć błędnie wskazano w niej jako podstawę wyłącznie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.
Przystępując do oceny zarzutów proceduralnych wskazać należy, że Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Wynika to z tego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, że w stosunku do skarżącego zaistniały przesłanki do wymeldowania, określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności.
Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi, że decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanych przepisów będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa materialnego, przepisy postępowania bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie wskazanych przepisów.
Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.
W szczególności nie sposób zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, jakoby błędnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że opuszczenie lokalu przez skarżącego najpóźniej w dniu 1 listopada 2011 r. nie nosiło cech dobrowolności i trwałości. W sprawie pozostaje poza sporem, że w tym dniu miało miejsce zatrzymanie skarżącego, którego nie dokonano pod adresem zameldowania. Następnie wobec skarżącego stosowano areszt tymczasowy, po czym miał on odbywać do dnia 7 grudnia 2014 r. karę pozbawienia wolności.
Sąd podziela pogląd, że odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 cyt. ustawy. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest w tej sytuacji zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13; z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11). Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2009r. sygn. akt II OSK 1396/08, wynika, że: przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań.
Jednocześnie, aby wykazać zamiar powrotu do lokalu, skarżący musiałby podejmować pewne kroki, takie jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Bez takich zachowań nie można przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2556/12).
Ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby skarżący podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do utrzymania lokalu. Nie był najemcą lokalu – mieszkał w nim jedynie jako syn głównego najemcy, który z powodu zadłużenia został prawomocnym wyrokiem sądu eksmitowany z lokalu i otrzymał prawo do lokalu socjalnego. Podkreślić przy tym należy, że skarżący jest osobą dorosłą i samodzielną, może zatem po opuszczeniu aresztu śledczego starać się o przyznanie mu lokalu z zasobów gminy.
Przypomnieć należy, że obowiązek meldunkowy, nałożony ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r., miał służyć kontrolowaniu przez władze przemieszczania się ludności. Zgodnie z art. 10 ust. 2 tej ustawy, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Przez to z samego faktu zameldowania nie należy wywodzić prawa do przebywania w danym lokalu. Prawo do przebywania w lokalu nie wynika z zameldowania, tylko z własności lub współwłasności mieszkania lub domu, decyzji spółdzielni o przydziale mieszkania lokatorskiego, umowy decyzji urzędu gminy o przydziale mieszkania komunalnego albo z umowy z właścicielem lokalu (np. umowy najmu).
Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1184/13, iż sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego, i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania (podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrok z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 536/12).
Przechodząc do oceny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, wskazać należy, że konsekwencją wyżej przedstawionych rozważań musi być uznanie, że w kontrolowanej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w tym przepisie, a to obligowało organy meldunkowe do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. W przeciwnym wypadku zameldowanie miałoby charakter fikcyjny, nie odzwierciedlający istniejącego stanu faktycznego.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy, stwierdzić należy, że opuszczenie przez skarżącego lokalu nr. [...] przy ul.. [...] w D. nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego – skarżący został zatrzymany w dniu 1 listopada 2011 r. (i co najmniej od tego dnia nie przebywa w przedmiotowym lokalu), a z zaświadczenia wydanego w dniu [...] września 2012 r. przez Dyrektora Aresztu Śledczego w S. wynika, że koniec kary przypada na 7 grudnia 2014 r. Nie można więc uznać, że skarżący zmuszony był opuścić przedmiotowy lokal w wyniku jakichkolwiek bezprawnych działań osób trzecich względem niego. Oceniając zamiar skarżącego powrotu do miejsca zameldowania należy mieć na uwadze, że przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności.
Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrok z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 1370/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrok z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 437/09).
W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu zamiar skarżącego pozostania w przedmiotowym lokalu ogranicza się jedynie do deklarowania chęci powrotu do lokalu bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania w lokalu po zakończeniu odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Należy pamiętać, że skarżący nie legitymował się prawem do przedmiotowego lokalu, a wydanie wyroku eksmisyjnego wobec ojca skarżącego uniemożliwiło mu powrót do tego lokalu w przyszłości. Utrzymanie zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, a skoro skarżący nie ma bez realnych perspektyw na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej.
Mając na uwadze okoliczności ustalone w kontrolowanym postępowaniu, Sąd uznał, że w zaskarżonym wyroku zasadnie przyjęto, iż zachodziły przesłanki ustawowe do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego, ponieważ opuścił on przedmiotowy lokal i brak jest realnych możliwości powrotu skarżącego do tego lokalu. Skoro zaś skarżący nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, to organy były uprawnione do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W związku z tym niezasadne były zarzuty skargi wskazujące na brak przesłanek do wymeldowania ze względu na brak dobrowolnego opuszczenia lokalu.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym stosowne oświadczenie o jakim mowa w tym przepisie.