Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 830/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę R.B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 737/09.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych:
Wyrokiem z 20 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 737/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę R.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] czerwca 2009 r. w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy w zakresie ochrony gruntów rolnych dla inwestycji o nazwie budowa budynku mieszkalnego wraz z infrastrukturą techniczną i zbiornika bezodpływowego na ścieki. Postanowieniem z 29 lipca 2010 r. stwierdzono, że powyższy wyrok jest prawomocny od dnia 24 lipca 2010 r..
Pismem z 26 sierpnia 2010 r., uzupełnionym następnie pismem z 3 września 2010 r., skarżąca R.B., działająca przez pełnomocnika S.B. (ojca) złożyła skargę o wznowienie postępowania w sprawie o w o sygn. akt II SA/Rz 737/09. W uzasadnieniu skargi, uzupełnionej pismami z 3 września 2010 r. oraz z 8 października 2010 r., podała, że w sprawie była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego na jej wniosek z urzędu - adwokata M.K. z Kancelarii Adwokackiej w Rzeszowie. Na skutek jego zaniedbań pozbawiona została możności działania. Podała, że nie została poinformowana przez Sąd o terminie rozprawy. Zwracała się z pytaniem o sprawę także do pełnomocnika, który udzielił jej odpowiedzi, że sprawy nie było i nie przekazał jej wyroków. O treści wyroku w sprawie II SA/Rz 737/09 dowiedziała się dopiero w dniu 20 sierpnia 2010 r. w sekretariacie WSA w Rzeszowie. Skarżąca dodała, że Sąd miał obowiązek informować ją o terminach rozpraw, czego nie uczynił. Na podstawie art. 195 § 2, art. 270 i art. 272 § 2 p.p.s.a. wniosła o wznowienie postępowanie sądowego i anulowanie prawomocnych wyroków, które zostały wydane z naruszeniem prawa.
Sąd I instancji dokonując wstępnej oceny dopuszczalności skargi o wznowienie stwierdził, że skarga została złożona w trzymiesięcznym terminie wynikającym z art. 277 p.p.s.a, ponadto w treści skargi wskazano na podstawę zawartą w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
Po dokonaniu na rozprawie oceny wskazanej podstawy wznowienia Sąd I instancji uznał, że nie miała ona w przedmiotowej sprawie miejsca. Skarżąca reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu udzieliła pisemnego pełnomocnictwa do występowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zgodnie z treścią art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli w sprawie ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Przepisy dotyczące doręczeń mają charakter obligatoryjny. Jeżeli więc strona ustanowiła pełnomocnika, tak jak w rozpoznawanej sprawie, doręczenia należy dokonać wyłącznie pełnomocnikowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1993 r. III CKN 30/93 /OSN 1994, nr 7-8, poz.116), gdyż doręczenie dokonane pod adresem strony jest bezskuteczne wobec pełnomocnika, a więc nie wywiera skutków procesowych. Pełnomocnik skarżącej skutecznie w dniu 23 kwietnia 2010 r. zawiadomiony został o wyznaczonym na dzień 20 maja 2010 r. terminie rozprawy, brał również udział w rozprawie składając wnioski.
W dniu 27 maja 2010 r. wystąpił o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku podnosząc, że skarżąca nie zgadzając się z wyrokiem Sądu chce poznać motywy rozstrzygnięcia. Zgodnie ze złożonym wnioskiem, wyrok Sądu wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony pełnomocnikowi w dniu 23 czerwca 2010 r..
W tym stanie sprawy, w ocenie Sądu I instancji, nie miało miejsca naruszenie przepisów prawa, które pozbawiłoby stronę możności działania tym bardziej, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 17 lutego 2011 r., ojciec skarżącej przyznał, że bezpośrednio po wydaniu wyroku w sprawie, w której domaga się wznowienia, skarżąca dowiedziała się o jego treści od pełnomocnika ustanowionego w sprawie. W tym stanie rzeczy mogła wywieść w stosownym czasie skargę kasacyjną celem poddania pod kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenia Sądu I instancji.
Mając na uwadze powyższe WSA, w oparciu o przepis art. 282 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę wobec braku usprawiedliwionych podstaw dla wznowienia postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła R.B., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazując na naruszenie art. 271 pkt 2 i 282 § 2 p.p.s.a..
Skarżąca kasacyjnie wskazała, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca o treści wyroku i okoliczności niezłożenia kasacji dowiedziała się 20 sierpnia 2010 roku w sekretariacie WSA w Rzeszowie. Okoliczność ta uzasadniaj, zdaniem skarżącej kasacyjnie, twierdzenie, że była nienależycie reprezentowana. W przekonaniu skarżącej kasacyjnie, mimo przeciwnego stanowiska w linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii nie można per analogiam stosować jej do każdej sprawy. W niniejszej sprawie trzeba zwrócić uwagę na okoliczność, że strona nie mogła samodzielnie sporządzić skargi kasacyjnej, a wyrok wraz z uzasadnieniem doręcza się wyłącznie pełnomocnikowi. Brak właściwej reprezentacji pozbawił stronę możliwości skutecznego i terminowego złożenia skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik uczestnika postępowania Zarządu Dróg Powiatowych w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma wskazano, że dla oceny zachowania terminu do wniesienia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu skargi kasacyjnej nie ma znaczenia okoliczność, że skarżąca dowiedziała o niewniesieniu skargi po upływie tego terminu. Skoro bowiem była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika to zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają jego mocodawcę. W ocenie pełnomocnika uczestnika nienależyta reprezentacja, powoływana jako uzasadnienie skargi o wznowienie, w żadnym razie w niniejszej sprawie nie uzasadnia zasadności skargi bowiem nie odnosi się do sposobu reprezentacji, a na tej okoliczności oparta jest skarga o wznowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem sprawa podlegała rozpoznaniu w granicach zakreślonych skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Na wstępie należy podkreślić, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych. Wznowienie postępowania jest więc instytucją wyjątkową i może być uruchomione w oparciu o jedną ze wskazanych w dziale VII P.p.s.a. podstaw.
W niniejszej sprawie w skardze o wznowienie postępowania (w jej pkt 1) pełnomocnik skarżącej powołał się na podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
Zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej dotyczył naruszenia przez Sąd I instancji art. 271 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuznanie za pozbawienie należytej reprezentacji strony w postępowaniu braku wniesienia przez adwokata ustanowionego z urzędu skargi kasacyjnej. Zarzutu tego podzielić nie można. Przede wszystkim należy zauważyć, iż wskazane w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. pojęcie nienależytej reprezentacji związane jest z występowaniem w postępowaniu organów reprezentujących osoby prawne lub jednostki organizacyjnej niemające osobowości prawnej lub osób fizycznych niemających zdolności do czynności w postępowaniu. Sposób ich reprezentacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowany został w art. 27-29 p.p.s.a. (por. H. Knysiak- Molczyk w: T.Woś, H.Knysiak- Molczyk, M.Romańska- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz - Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 668). W tym przypadku strona skarżąca, będąca osobą fizyczną posiadała zdolność do czynności sądowych w rozumieniu art. 26 § 1 p.p.s.a., nie było zatem podstaw do reprezentowania jej przez przedstawiciela ustawowego.
Korzystając z udzielonej jej bezpłatnej pomocy prawnej, w ramach przysługującego jej prawa do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca kasacyjnie była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu (art. 34 p.p.s.a). Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodziła przesłanka do wznowienia postępowania z uwagi na nienależytą reprezentację strony. Nawet bowiem jeżeli pełnomocnik nie podejmował czynności procesowych zgodnie z zakomunikowaną mu wolą strony, to taka okoliczność nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania z uwagi na nienależyte jej reprezentowanie.
Sąd orzekający w sprawie podziela w tym zakresie poglądy wyrażane przez Sąd Najwyższy na tle art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego (przepis ten wskazuje identyczną jak art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przesłankę wznowienia postępowania) w postanowieniach z dnia 9 czerwca 2000 r., sygn. akt I PKN 277/00 (opubl. w OSNP z 2002 r., nr 1,poz.
15) i z dnia 17 grudnia 1996 r., sygn. akt III CKN 17/96 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 78449). Zauważyć ponadto należy, że do udzielana pomocy prawnej powołana jest adwokatura (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze- Dz.U. z 2002 r., Nr 123,poz. 1058 ze zm.). Nadzór nad prawidłowym wykonywaniem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata sprawuje samorząd zawodowy adwokatury (art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy o adwokaturze). Nawet więc jeżeli państwo, w ramach zapewnienia stronie prawa pomocy pokrywa koszty pomocy prawnej, nie może ono nakazywać pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wnoszenia jakichkolwiek środków prawnych wbrew jego opinii o szansach powodzenia takiego środka, naruszałoby to bowiem niezależność adwokatury i ingerowało w stosunki między pełnomocnikiem i jego mocodawcą (por. też pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, opubl. w OSNC z 2001 r., nr 2,poz. 21 oraz aprobujący ten pogląd wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 marca 2007 r. w sprawie ze skargi nr 59519/00 Staroszczyk przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 248731 i na stronie internetowej Biura Informacji Rady Europy).
Instytucja wznowienia postępowania ma służyć usuwaniu prawomocnych orzeczeń sądów jedynie w sytuacji, gdy zapadły one z pogwałceniem podstawowych zasad prawa, regulujących to postępowanie. Nie jest naruszeniem tych zasad ewentualne niewłaściwe, w przekonaniu skarżącej kasacyjnie, działanie adwokata, niebędącego organem państwa (sądu). Strona, niezadowolona z działania wskazanego jej adwokata może podjąć działania, o których mowa w art. 28 ustawy o adwokaturze i ewentualnie, po ustanowieniu nowego pełnomocnika, wnosić o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (art. 86 i n. p.p.s.a.).
W skardze o wznowienie pojawia się także zarzut pozbawienia strony możliwości działania. Zauważyć należy, że wznowienie postępowania uzasadnia tylko taka niemożność działania, która powstała niezależnie od strony i była jednocześnie wynikiem naruszenia przepisów prawa. W tym przypadku strona działała najpierw w postępowaniu sądowym osobiście, do czasu rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w całości. Wniosek ten został uwzględniony, zaś wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnik podjął czynności w sprawie. Od tego momentu Sąd był zobowiązany dokonywać wszystkich doręczeń tylko ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 67 § 5 p.p.s.a.). Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. skarżąca kasacyjnie pojawiła się razem z adwokatem ustanowionym z urzędu, z uwagi na okoliczność wyłączenia sędziego rozprawa została odroczona. W dniu 20 maja 2010 r. na kolejnej rozprawie, po przeprowadzeniu której został wydany wyrok oddalający skargę pojawił się pełnomocnik skarżącej.
Pełnomocnik ten złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Podkreślenia wymaga, że doręczenie odpisu wyroku bezpośrednio stronie byłoby bezskuteczne i naruszałoby wskazany wyżej art. 67 § 5 p.p.s.a. Doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, nawet jeżeli w jej ocenie pozbawiło ją możliwości działania w sprawie, nie nastąpiło więc w wyniku naruszenia przepisów prawa, a przeciwnie - było z nimi zgodne. Nie może więc stanowić podstawy do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego.
Z tych względów skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 - 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem w tym zakresie winien orzec Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.