Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1687/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. B. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie wymeldowania, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2016 r.
Zaskarżony wyrok dotyczył wymeldowania M. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. S. [...] w K. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. B., zaskarżając go w całości i zarzucając:
- 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego - art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie a to stwierdzenie, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. S. [...] w K. odbyło się w sposób dobrowolny;
- 2. na podstawie art. 174 pkt 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, albowiem uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 pkt 1 c) oraz 141 § 4 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 8, 75, 77, 78 oraz 80 K.p.a., albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie ocenił prawidłowo zarzutów poczynionych w skardze, a odnoszących się do naruszenia przez organy ww. przepisów postępowania administracyjnego.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła uczestniczka postępowania T. O.-P.
Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. pełnomocnik uczestnika postępowania T. O.-P. wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.
Dalej zauważyć należy, iż przepis art. 174 pkt 2) P.p.s.a. przewiduje jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, które choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Powołanie się na obie podstawy wymaga rozważenia w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, gdyż dopiero po przesądzeniu, iż stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść bowiem dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz z dnia 26 marca 2010 r., sygn. II FSK 1842/08, LEX nr 596025).
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie naruszenia art. 145 pkt 1 c) oraz 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75, 77, 78 oraz 80 K.p.a.
Organy prawidłowo i w sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny w zakresie niezbędnym dla wydania decyzji w sprawie wymeldowania. Powyższe zostało dokonane w szczególności poprzez przeprowadzenie rozpraw administracyjnych w dniu 8 marca 2016 r. oraz 20 kwietnia 2016 r. Organy spójnie i logicznie uzasadniły swoje decyzje, wskazując na dowody, którym dały wiarę. Organy klarownie wyjaśniły, dlaczego wydały rozstrzygnięcia o opisanej treści. Uzasadnienia decyzji zawierają wywód, który pozwala adresatowi na rekonstrukcję toku myślenia organów.
Na rozprawie administracyjnej w dniu 20 kwietnia 2016 r. skarżący kasacyjnie zażądał ponadto przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka na okoliczność ustalenia faktów związanych z ewentualną wyprowadzką skarżącego kasacyjnie ze spornego lokalu. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej organy zasadnie nie dopuściły wnioskowanego przez skarżącego kasacyjnie dowodu z zeznań świadka. W świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego (w tym zwłaszcza zeznań świadków oraz znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału II Cywilnego Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. II Ca 1996/15 prawomocnie oddalającego pozew M. B. o naruszenie posiadania spornego lokalu) okoliczność opuszczenia lokalu przez M. B. słusznie uznana została za udowodnioną. Zatem dowód z zeznań świadka na tę okoliczność był zbędny.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w ramach takiego zarzutu nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (zob. wyroki NSA z dnia 27 września 2017 r., I OSK 2535/16; z dnia 17 września 2018 r., II OSK 3343/17; z dnia 27 marca 2019 r., II OSK 1046/17).
Możliwość kwestionowania ustaleń faktycznych zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jest dopuszczalna, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera jednoznacznego stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, co w sposób oczywisty może mieć wpływ na wynik sprawy (zob. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 141 § 4 P.p.s.a. zaistnieje wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd wydając zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2019 r., II OSK 1046/17).
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku wprost wskazał, czym kierował się wydając orzeczenie o takiej treści. Sąd przytoczył przepisy prawa, które wziął za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Wywód Sądu I instancji jest klarowny i czytelny oraz nie pozostawia żadnych wątpliwości motywów, którymi Sąd się kierował wydając zaskarżony wyrok. O naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 P.p.s.a. nie przesądza zaś to, że Skarżący kasacyjnie nie zgadza się z argumentacją Sądu.
Chociaż właściwe zarzuty naruszenia prawa materialnego nie zostały powiązane z naruszeniem przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., to jednak zgodnie z uchwałą NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. I OPS 10/09 nie dyskwalifikuje to samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U.2018.1382) (dalej "ustawa"). Wspomniany przepis stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z treścią art. 28 ust. 1 ustawy, wskazaną decyzję wydaje organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje dokonujący zameldowania.
Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce (zob. wyroki NSA z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. II OSK 627/17; z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. II OSK 745/17; z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19). Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie ma ponadto wpływu na stosunki cywilnoprawne w zakresie praw do lokalu (zob. wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 283/17; z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. II OSK 1166/16). Przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu pozostającym własnością innej osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa, a jedynie rości sobie prawo do zamieszkania w nim (zob. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 283/17).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organy zasadnie zastosowały art. 35 ustawy. Całokształt prawidłowo zebranego materiału dowodowego pozwalał stwierdzić, że M. B. dobrowolnie i trwale opuścił lokal przy ul. S. [...] w K. Powyższą okoliczność potwierdzają jednoznacznie złożone na rozprawach administracyjnych zeznania świadków. Pełnomocnik M. B. stwierdził co prawda na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r., że jego mocodawca traktuje pobyt poza spornym lokalem jako tymczasowy. Nie znajduje to jednak potwierdzenia w zeznaniach innych świadków i w stanie faktycznym stwierdzonym w powołanym wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie.
Podkreślenia wymaga ponadto, że M. B. podjął kroki prawne zmierzające do przywrócenia mu możliwości zamieszkiwania w spornym lokalu. W tym celu skarżący kasacyjnie wytoczył przed właściwy sąd powszechny powództwo o ochronę naruszonego posiadania. Powództwo zostało następnie prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału II Cywilnego Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. II Ca 1996/15. Rozpatrując powyższą okoliczność w kontekście całokształtu zebranego materiału dowodowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że M. B. opuścił sporny lokal.
Wymienione okoliczności wskazują, że przedmiotowy lokal nie jest faktycznym miejscem pobytu M. B. Zasadne zatem było wymeldowanie go w celu zapewnienia zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu Skarżącego kasacyjnie. Przeciwne rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie byłoby sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz utrzymywałoby fikcję pobytu M. B. w lokalu, w którym faktycznie nie przebywa i nie posiada środków prawnych pozwalających ten stan rzeczy zmienić. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że naruszałoby to sens i wiarygodność ewidencji ludności.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.